
📖ทุกวันนี้เรามักหยิบยกความรู้ที่มีอยู่
ในหนังสือเรียนเพื่อเป็นแนวทางในการสอน
อย่างราบรื่นที่สุด และนำพลังงานของเรา
ไปใช้กับการจัดการห้องเรียน ทำกิจกรรมต่าง ๆ
แต่วันนี้ insKru ตั้งใจมาชวนคุณครูกลับมา
ตั้งคำถามกับ “เนื้อหา” ที่เรากำลังจะมอบให้นักเรียน
ว่าเป็นอย่างไร แล้วเราจะทำให้นักเรียนสามารถ
คิดวิเคราะห์เองได้ โดยเริ่มจากการเตรียมการสอน
ของเราอย่างไร มาติดตามกันได้ในบทความนี้กัน
บทความโดย ครูพล - อรรถพล ประภาสโนบล

👨🏫ในทุกคาบเรียนเราก็อยากให้เกิดการเรียนรู้
อย่างราบรื่นที่สุด สอนได้ทัน ครบถ้วนตามเนื้อหา
ไม่มีสะดุด หรือเสียจังหวะกับการเอ็ด
หรือต้องปรามนักเรียน
บ่อยครั้งเราจึงคิดว่า “การเรียนรู้ของนักเรียน”
เท่ากับการมุ่งเน้น “เทคนิคการสอน” ที่แพรวพราว
หรือ “การจัดการห้องเรียน” ที่เก็บเด็กได้อยู่หมัด

👀วันนี้ insKru ตั้งใจมาชวนคุณครูมองเรื่องหนึ่ง
ที่อาจมองข้ามไป นั่นคือการตั้งคำถามกับ “ความรู้”
ที่เรากำลังจะมอบให้นักเรียนว่าเป็นอย่างไรบ้าง
เราจะทะลายกรอบให้เกิดการเรียนรู้รอบด้าน
ภายใต้ความรู้ที่ไม่ได้มีอยู่เพียงชุดเดียว
ท่ามกลางพลวัตของสังคมที่เปลี่ยนไปเรื่อย ๆ
และสามารถทำให้นักเรียนคิดวิเคราะห์เองได้
โดยเริ่มจากการเตรียมการสอนของเราอย่างไรกันนะ

🙋♂️เมื่ออ่านถึงตรงนี้อาจมีคำถามว่า “ความรู้”
ต้องเป็นสิ่งที่มีเพียงชุดเดียวสิ เพราะมีผู้เชี่ยวชาญ
คอยคัดสรร ตรวจสอบ เรียบเรียงมาแล้วจึงตีพิมพ์
ออกมาให้เราใช้เรียนในหนังสือเรียนกัน
แต่จริง ๆ แล้ว “ความรู้” ที่เรายึดถือกันอยู่นั้น
ก็มีการเปลี่ยนแปลงตามความเปลี่ยนไปของสังคม
เช่นเดียวกันนะ

🌩️เพราะมนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่ขี้สงสัยอยู่เสมอ
ลองนึกย้อนไปในสมัยก่อน ตอนที่เราเป็นมนุษย์ถ้ำ
เมื่อมีปรากฏการณ์ทางธรรมชาติเกิดขึ้น เราก็คง
อยากหาคำตอบ หาคำอธิบายของการเกิดฝนตก
ฟ้าผ่า น้ำท่วม แผ่นดินไหวเป็นแน่ เราอาจคิดว่า
ปรากฎการณ์เหล่านี้เกิดจากเทพเจ้า หรือภูติผี
ในธรรมชาติ เราต้องหาวิธีบูชาจึงจะกลับเป็นปกติ
แต่ในยุคสมัยต่อมา วิทยาศาสตร์เป็นที่รู้จัก
และก้าวหน้าขึ้น จึงเกิดความเข้าใจถึงเหตุการณ์
ว่าฟ้าผ่าคือการที่ประจุไฟฟ้าแลกเปลี่ยนกันในเมฆ
หรือแผ่นดินไหวเป็นการเคลื่อนตัวของเปลือกโลก
ซึ่งสะท้อนได้ว่าหากเรายังยึดถือความรู้ว่า
เป็นแบบเดียว มีอยู่จริงแค่เทพเจ้า หรือภูติผี
เราจะไม่ได้ทำความเข้าใจมุมมองอื่น ๆ ที่มีต่อ
เหตุการณ์ทางธรรมชาติเลย
เมื่อไม่เข้าใจมุมมองอื่น ๆ ก็ยากที่จะเกิด
การคิดวิเคราะห์ได้ด้วยตนเองในอนาคต

🤔การเรียนรู้ของนักเรียน จึงต้องเริ่มต้นจาก
การตระหนักรู้ในขั้นตอนเตรียมการสอนของครู
โดยชวนเปิดโอกาสให้ได้รับรู้ถึงความรู้หลายชุด
แล้วค่อยวิเคราะห์ถึงความเป็นเหตุและผล รวมถึง
ตั้งคำถามให้กระจ่าง มากไปกว่าเนื้อหาความรู้ที่มี
เพื่อให้เข้าใจความรู้นั้น ๆ ได้อย่างลึกซึ้งขึ้น
🌟การสอนเนื้อหาที่มีอยู่ไม่ใช่สิ่งที่ผิด
และการตั้งคำถามกับเนื้อหาก็เป็นสิ่งที่
ทำควบคู่กันไปได้เช่นกันนะ
ลองนึกถึงห้องเรียนเคมี ที่ให้นักเรียนท่องว่า
มีกี่หมวดหมู่ ท่องเลขธาตุของธาตุต่าง ๆ ดู
แต่หากลองคิดดู เราไม่เคยรู้เลยว่าเนื้อหาความรู้
ในตารางธาตุนี้ เกิดขึ้นมาบนมุมมอง หรือความคิด
ของใครกันแน่ ? ทำไมถึงถูกแบ่งอย่างนี้ ?
และสำคัญที่สุดคือ การจัดกลุ่มหมวดหมู่แบบนี้
ยังใช้ได้จริงในปัจจุบันหรือเปล่า ?
.
ตัวอย่างคำถามที่เกิดขึ้นเมื่อเราลองตั้งข้อสงสัย
ตั้งแต่การเตรียมการสอนเหล่านี้ ช่วยให้เราได้มองว่า
ตอนนี้เรามองความรู้เป็นแบบไหนกันแน่
ความรู้เป็นสิ่งตายตัว ตรงตามหนังสือ
เพียงอย่างเดียวหรือเปล่า หรืออาจโต้แย้ง
และเปลี่ยนแปลงได้หากเข้าใจถึงเหตุและผล
เมื่อเราได้มีมุมมองกับการเรียนรู้ที่ไม่ได้จบแค่
การสอนตามเนื้อหาที่มีให้ครบถ้วน แต่เป็นการ
พานักเรียนตั้งคำถามกับเนื้อหา เพื่อพยายาม
ทำความเข้าใจเพิ่มเติม สิ่งนี้นี่เองที่จะทำให้
นักเรียนได้ซึมซับ เรียนรู้ กระบวนการ
ในการหาเหตุและผล ทำให้เขาได้เติบโตต่อไป
เป็นคนที่คิดได้ คิดเป็น ประยุกต์ใช้องค์ความรู้ต่าง ๆ
ได้เท่าทันกับโลกที่เปลี่ยนไปในทุกวันได้จริง

💖หากคุณครูเริ่มเห็นประโยชน์ของการตั้งคำถาม
และอยากชวนนักเรียนตั้งข้อสงสัยกับความรู้แล้วละก็
เรามี 2 วิธีง่าย ๆ ให้ได้ชวนกันเริ่มคิดกันดังนี้…

📁ตั้งคำถามกับ “การจัดจำแนก หมวดหมู่”
การจัดจำแนก หมวดหมู่ จะช่วยให้เราสังเกต
ความมีระเบียบแบบแผนบางอย่างในเนื้อหาความรู้ได้
โดยเมื่อเรากำลังจำแนกข้อมูล นั่นคือการใช้มุมมอง
หรือให้คุณค่าแบบหนึ่ง เข้ามาจัดการความรู้ตรงนี้
ตัวอย่างเช่น เวลาเราเรียนเรื่องปัจจัยการผลิต
เราก็มักท่องกันว่ามี 4 อย่างด้วยกัน คือ ทุน ที่ดิน
แรงงาน และผู้ประกอบการ แต่จริง ๆ แล้วทฤษฎีนี้
ไม่ใช่สูตรสำเร็จของทุกแนวคิด ในมุมมองที่
แตกต่างออกไปอย่างนักวิชาการสาย Marxist
ก็มีการเสนอว่า “มดลูก” ก็เป็นส่วนหนึ่ง
ของปัจจัยการผลิตด้วยเช่นกัน
สิ่งนี้อาจทำให้เราประหลาดใจว่ามุมมองนี้มีการ
สอดแทรกเรื่องการให้กำเนิด และเพศเข้ามาด้วย
หรืออย่างความรู้เรื่องโภชนาการที่มักสอนกันว่า
มี 5 หมู่ ตามสารอาหารต่าง ๆ เราอาจลองมอง
ผ่านมุมมองของสิ่งแวดล้อมแทนซึ่งมีความพยายาม
ในการศึกษาและจัดจำแนกอาหารที่ต่างกันแทนก็ได้
ในคาบเรียนสุขศึกษาหรือวิทยาศาสตร์
เราลองเปลี่ยนจากการเริ่มต้นสอนว่า
อาหารประกอบด้วยกี่หมู่ เราอาจนำภาพอาหาร
มาชวนคุยในแง่มุมต่าง ๆ เพื่อให้นักเรียนลอง
จัดจำแนกมันขึ้นมาใหม่จากการถกเถียงกับเพื่อน
และค้นคว้าเพิ่มเติม เช่น อาหารแบบไหนที่มีคุณค่า
แต่ก็มีผลต่อสิ่งแวดล้อมน้อย โดยสุดท้ายแล้ว
เมื่อนักเรียนได้ค้นคว้าเพิ่มเติม พวกเขาอาจได้
ข้อสรุปและข้อถกเถียงไม่เหมือนกัน
จะเห็นได้ว่าการแบ่งหมวดหมู่นั้น ไม่ตายตัว
ว่าแบบนี้ถูก แบบนี้ผิด แต่เป็นการมองในมิติต่าง ๆ
ที่แตกต่างกัน การทำแบบนี้จะช่วยให้นักเรียน
ได้เรียนรู้ว่าคุณค่าที่ใช้ เป็นมุมมองเพื่อจำแนก
ที่แตกต่างกัน ถูกมองจากมุมมองอะไรบ้างนั่นเอง
อ้างอิง : https://www.sm-thaipublishing.com/content/8180/karl-marx-contents
https://tdri.or.th/2021/11/thinkx_423/
https://www.bbc.com/thai/international-46570638

💬ตั้งคำถามกับ “คำจำกัดความ คำนิยาม คำอธิบาย”
การตั้งคำถามกับนิยามจำกัดความของคำต่าง ๆ
ก็ช่วยทำให้เห็นถึงมิติที่หลากหลายของความรู้ได้
เช่นเดียวกัน เพราะนิยามของคำ เป็นสิ่งที่มนุษย์
อย่างเราใช้เพื่อรวบรายละเอียดในสโคปที่เราสนใจ
ให้คุยกันง่ายขึ้น ซึ่งมุมมองที่เราสนใจ
หรือประสบการณ์ที่เรามีอาจไม่ตรงกันเสมอไป
เราจึงอาจเห็นได้ว่านิยามของคำ ๆ เดียวกัน
นั้นเปิดกว้างได้มากกว่าที่เรารู้มา
เช่นคำว่า “วัฒนธรรม” เรามักจะนิยามว่าสิ่งนี้คือ
ประเพณีอันดีงาม เป็นสิ่งที่สังคมยึดถือและปฏิบัติ
ต่อ ๆ กันมา และสมบูรณ์ในตัวมันเอง ไม่สมควรที่จะ
เปลี่ยนแปลงไป แต่ในมุมมองนักมานุษยวิทยา
กลับนิยามว่า ”วัฒนธรรม” คือ ความเชื่อและค่านิยม
ทางสังคมซึ่งส่งผลกับพฤติกรรมของมนุษย์
เมื่อนิยามด้วยมุมมองนี้ จะเห็นได้ว่าไม่ได้พูดถึงว่า
ต้องดี และสมบูรณ์หรือไม่ อาจเปลี่ยนแปลงไปตาม
ความเห็นด้วยของสังคมก็ได้ การพูดคุยถึง
เรื่องวัฒนธรรมจะถูกปลดล็อกออกจากเรื่องประเพณี
วัฒนธรรม เช่น โขน มวยไทย ชุดไทย
แต่ความร่วมสมัยใหม่ในชีวิตประจำวัน
ก็สามารถเรียกว่า “วัฒนธรรม” ได้ด้วยเช่นกัน
เช่น วัฒนธรรมการทำงานที่บ้าน
วัฒนธรรมการกินหมูกระทะ
วัฒนธรรมเซลฟี่และไลฟ์ เป็นต้น
หรืออย่างในวิชาศิลปะ เรามักจะนิยามการทำงาน
ศิลปะจากการใช้สี ผสมเฉดต่าง ๆ โดยใช้โทนสี
และวงล้อสีในการอธิบาย โดยเราอาจมองข้าม
การนิยามผ่านตัวตน และความรู้สึกของผู้วาดไป
ในตอนหนึ่งของบทความ Civic Space 14
“ทำให้การเรียนศิลปะ มีคำถาม” โดยเพจ
Thai Civic Education คุณบัว นินท์นิชา ได้บอกว่า
“ทุกวันนี้นักเรียนสามารถคัดภาพได้เหมือน
ใช้สีได้สวยงาม แต่เราแทบไม่เคยเห็นบรรยากาศ
ของการลงลึกหรือถกเถียงเลย ว่าทำไมเราอยาก
วาดภาพนี้ สีนี้เกิดได้อย่างไร เราเลือกผสมผสาน
ให้มันเกิดภาพขึ้นมาได้อย่างไร” สิ่งนี้อาจสะท้อนว่า
เราเริ่มต้นการทำงานศิลปะในห้องด้วยการตั้งคำถาม
น้อยไป และเน้นผลลัพธ์งานที่สมบูรณ์มากไป
เมื่อเราลองตั้งคำถามกับนิยามการทำงานศิลปะ
แล้วละก็ เราอาจลองเปลี่ยนวิธีการสอนได้ เป็นการ
เน้นให้นักเรียนเริ่มจากการสร้างสรรค์ตัวตน
และ ชื่อตัวเอง ผ่านโทนสี และเส้นสายในธรรมชาติ
ก่อนจะเริ่มจากการกระโดดเข้าไปสอนเรื่องทฤษฎีสี
ดูก็ได้ แบบห้องเรียน “Natural Typography”
อักษรศิลป์จากดินถึงยอด โดยครูสอญอนั่นเอง
อ้างอิง : https://www.facebook.com/socialscience4.1/posts/1889800994443570/?locale=th_TH
https://www.facebook.com/thaiciviceducationcenter/photos/a.425913680818322/5172181442858165
https://www.facebook.com/groups/283591248717329/permalink/416088455467607/?mibextid=oMANbw

💗จากบทความนี้จะเห็นได้ว่าการเรียนรู้ไม่ได้มี
ชุดความรู้ที่ถูกต้องเพียงชุดเดียว หากเราอยากให้
นักเรียนของเราสามารถคิดวิเคราะห์ ตกผลึก
องค์ความรู้ได้ด้วยตนเองไปตลอดชีวิต
โดยที่เราไม่ต้องจ้ำจี้จ้ำไชให้คิดอยู่ตลอดเวลา
การเปิดโอกาสให้นักเรียนได้เจอกับชุดความรู้
หลาย ๆ รูปแบบ และให้วิเคราะห์ผ่านเหตุผล
เป็นสิ่งที่จำเป็นมากที่ต้องทำในห้องเรียน
และการเรียนรู้แบบนี้ ไม่อาจเกิดขึ้นได้
หากเราสอนตามชุดความรู้ในหนังสืออย่างเดียว
การเรียนรู้ของนักเรียน จึงต้องเริ่มจาก
ตั้งแต่ขั้นตอนเตรียมการสอนของคุณครูจริง ๆ
แล้วการสอนของเราจะยุ่งยากขึ้นมั้ย เราจะเริ่มทำ
อย่างไรดี ต้องบอกว่าไม่ยากเกินความพยายาม
แน่นอน เราสามารถเริ่มตั้งข้อสงสัย หรือคำถาม
เพื่อหาข้อมูลเพิ่มเติมจากความรู้ที่เรามีอยู่ได้
ด้วย 2 วิธีง่าย ๆ ที่กล่าวไปก่อนหน้า ได้แก่
.
การฝึกตั้งข้อสงสัยแบบนี้จะทำให้ได้เห็นมุมมอง
ที่มากไปกว่าเนื้อหาความรู้ที่มีมา โดยผิดหรือถูก
เป็นเรื่องที่สามารถถกเถียงพูดคุยกันได้
อย่างมีเหตุผลอีกทีหนึ่ง แต่วิธีนี้การันตีได้ว่า
จะทำให้นักเรียนมีกระบวนการคิด และมุมมอง
ที่กว้างขว้าง และแข็งแรงในตนเอง

🥰insKru ขอเป็นกำลังใจให้คุณครูได้ทดลอง
สอดแทรกความสงสัยแบบนี้ดูทีละเล็กละน้อย
เพื่อช่วยกันปลูกความคิดได้ คิดเป็น
ให้แก่นักเรียนของเรา
สู้ ๆ น้า คุณครูทุกคน ใครมีวิธีการแบบไหนอีก
มาเเบ่งปันให้เราฟังกันได้นะ
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!