
ครูเปิดคาบเรียนด้วยการออกมายืนหน้าห้อง ปิดวาจาเพื่อรอให้นักเรียนพร้อม ระหว่างนี้ครูสังเกตการไม่เตรียมความพร้อมของนักเรียนในรูปแบบต่างๆ ที่สามารถยกมาเป็นตัวอย่างการมีสติรู้ตัวในชีวิตประจำวัน
ตัวอย่างที่น่าสนใจและครูยกมาพูดในในห้องคือ การอ่านหนังสืออื่นเพลิน แม้ว่าครูจะอยู่หน้าห้องแล้ว ครูเปิดด้วยคำถามว่า “นักเรียนรู้ตัวหรือไม่ว่าครูเข้ามาในห้องเรียนแล้ว ?” น่าสนใจว่า มีทั้งนักเรียนที่รู้ตัว และไม่รู้ตัว ครูถามต่อว่า “กรณีนักเรียนที่รู้ตัวกับนักเรียนที่ไม่รู้ตัวในเรื่องนี้ มีความแตกต่างกันอย่างไร ?”
1) กรณีที่ไม่รู้ตัว นักเรียนรู้สึกอะไรอยู่ นักเรียนแลกเปลี่ยนว่า กำลัง “มีสมาธิจดจ่อ” อยู่กับหนังสือ และ “ไม่ได้ยินสิ่งรอบข้างเลย” คำถามต่อมา ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นคืออะไร นักเรียนบอกได้ว่า ทำให้ไม่รู้ตัวว่าครูเข้ามาแล้ว เพื่อนลดเสียงลงยังไม่รู้ตัวเลย ครูถามต่อว่า ภาวะดังกล่าวมีข้อเสียอย่างไรได้บ้าง นักเรียนแลกเปลี่ยนได้หลายอย่างเช่น ควบคุมเวลาไม่ได้ เวลาหมดลงอย่างรวดเร็ว เบียดบังเวลาทำอย่างอื่น หรือบางสถานการณ์ อาจถึงขั้นไม่รู้ตัวเลยว่าเพื่อนไปทำอย่างอื่นกันหมดแล้ว กรณีนี้คือขาดสติ การฝึกปลูกสติช่วยได้
2) กรณีที่รู้ตัว นักเรียนรู้สึกอย่างไร นักเรียนแลกเปลี่ยนว่ากำลังสนุกอยู่ ขอต่อเวลาอีกนิด ครูถามต่อว่าแบบนี้เรียกว่ามีสติอยู่หรือไม่ นักเรียนตอบได้ว่า แบบนี้คือมีสติ แต่ “เลือก” ที่จะทำต่อไป ครูถามว่าเหตุการณ์นี้สะท้อนอะไรบ้าง นักเรียนตอบว่า ขาดความเห็นอกเห็นใจคุณครู ไม่รู้จักยับยั้งชั่งใจ ครูปิดท้ายว่า เรื่องนี้เป็นประเด็นที่เกี่ยวกับ “กาลเทศะ” ซึ่งการมีสติอาจไม่ได้ช่วยให้เราใส่ใจในประเด็นนี้แต่อย่างน้อยนักเรียนก็ “มีสติรู้ตัวอยู่ว่ากำลังทำอะไร”
ครูขยายความต่อว่า ตัวอย่างเหตุการณ์อ่านหนังสือ แล้ว “ขาดสติ” หรือ “ขาดกาลเทศะ” เป็นเพียง “ปรากฎการณ์” ที่เกิดขึ้น ไม่ได้ตัดสินถูกผิด เพราะสมองของมนุษย์มีข้อจำกัด บ่อยครั้งเราไม่รู้ตัว หรือเลือกความต้องการเฉพาะหน้า แต่อาจถกเถียงกันได้ว่าเหมาะสมหรือไม่เหมาะสม สามารถวิเคราะห์ตามเหตุปัจจัยที่แตกต่างกันของแต่ละสถานการณ์ แต่เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ เพราะแม้แต่ผู้ใหญ่ ก็ “ขาดสติ” หรือ “ขาดกาลเทศะ” ได้อยู่บ่อยๆ นักเรียนมีตัวอย่างของที่บ้านมาแลกเปลี่ยนกัน เช่น คุณแม่จะบอกให้ทักสวัสดีตอนกลับเข้าบ้าน แต่บ่อยครั้งคุณแม่ไม่ได้ยินว่านักเรียนทักไปแล้ว และเข้าใจผิดว่านักเรียนไม่ยอมกล่าวสวัสดี เป็นต้น
นักเรียนน่าจะพอเห็นภาพแล้วว่า การขาดสติ มีข้อเสียอย่างไร ครูชวนคิดต่อว่า หากบนโต๊ะเรียนมีหนังสือวางอยู่ หนังสือเล่มนี้ดึงดูดนักเรียนอย่างมาก แต่ครูกำลังเข้าห้องเรียน นักเรียนจะแก้ปัญหาอย่างไร นักเรียนแลกเปลี่ยนว่า ก็เก็บหนังสืออกจากโต๊ะ ครูถามว่า การแก้ปัญหาลักษณะนี้ เป็นการแก้ปัญหาในลักษะใด มีคำสำคัญออกมา 4 คำ ได้แก่ 1) แก้ปัญหาปลายเหตุ 2) แก้ปัญหาเฉพาะหน้า 3) แก้ปัญหาชั่วคราว 4) แก้ปัญหาจากภายนอก ครูชวนคิดต่อว่า แล้วถ้าพวกเขากำกับตนเองได้ จะเรียกว่าเป็นการแก้ปัญหาแบบใด ก็ได้คำตอบ 4 แบบ ได้แก่ 1) แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ 2) แก้ปัญหาอย่างยั่งยืน 3) แก้ปัญหาถาวร 4) แก้ปัญหาจากภายใน ครูสรุปว่า เป็นเรื่องปกติที่เราแก้ปัญหาโดยใช้วิธีทั้ง 2 ทาง ตามหลักที่ว่า “ภายนอกต้องจัดวาง ภายในต้องจัดการ”
ครูเข้าสู่กิจกรรมด้วยการกล่าวเปิดว่า การมีสติหมายถึง “รู้ตัว” ว่ากำลังรู้สึกหรือกำลังคิดอะไรอยู่ การเจริญสติ เป็นเครื่องมือที่ช่วยฝึกให้เรา “สังเกต” ตนเอง ว่ากำลังรู้ตัวอยู่หรือไม่นั่นเอง
กิจกรรม “คิด-ก้าว-คิด”
วัตถุประสงค์ : ต้องการให้นักเรียนสังเกตเห็นความคิดที่ผุดขึ้นของตนเอง เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่าง ความคิด กับ การรับรู้เฉยๆ
วิธีเล่น : ให้นักเรียนยืนแถวหน้ากระดาน ปิดวาจา เมื่อทุกคนนิ่งสงบเพียงพอแล้ว ครูจับเวลา นักเรียนแต่ละคน จะต้องสังเกตความคิดของตนเองที่ผุดขึ้นมา หากนักเรียนเผลอคิดหรือตั้งใจคิด จะต้องเดินมาข้างหน้า 1 ก้าว (ขนาดก้าว เท่าฝ่าเท้าของนักเรียน) เมื่อหมดเวลา (กรณีนี้ทดลอง 3 นาที) นักเรียนจะเห็นว่าตนเองคิดเยอะหรือน้อยเมื่อเทียบกับเพื่อนคนอื่น จากนั้นสะท้อนการเรียนรู้
(อาจตั้งเงื่อนไขเพิ่มได้ เช่น ให้นักเรียนมองโฟกัสไปที่จุดใดจุดหนึ่ง หลับตา หรืออื่นๆ แล้วแต่โจทย์ที่ต้องการให้นักเรียนลองฝึกสังเกต กรณีนี้ไม่ได้กำหนดให้นักเรียนสบายๆ ตามปกติ เพียงแค่ปิดวาจาเท่านั้น)
การสะท้อนคิดบางส่วนของนักเรียนที่น่าสนใจ
- ผมใช้การกำหนดลมหายใจเข้าออก เพื่อจะได้ไม่คิด แต่ผมกลับคิดในใจว่า “ตอนนี้ต้องหายใจ” “ตอนนี้กำลังหายใจออก” อยู่บ่อยๆ
- หนูเห็นเพื่อนข้างๆเดิน แล้วหนูคิดว่า “เขาพลาดอีกแล้ว”
- หนูได้ยินเสียงเพื่อนข้างๆ ขยับตัว แล้วเกิดคำถามว่า “เขาขยับอะไรนักหนา”
- ผมหิวข้าว เลยคิดว่า “เย็นนี้จะได้กินอะไร”
- ผมหาว แล้วในหัวก็คิดว่า “โห ง่วงจัง”
หลายคนบอกว่าไม่ได้ก้าวเดิน เพราะไม่รู้ว่าคิดหรือไม่คิด ครูยกคำว่า “รู้สึกเฉยๆ แล้วปล่อยมันผ่านไป โดยไม่ต้องคิด” แล้วยกตัวอย่างว่า ถ้าพวกเขาหาว แล้วไม่ต้องมีข้อความเด้งขึ้นมาว่าง “ง่วงจัง” ได้ไหม นักเรียนที่เข้าใจก็แลกเปลี่ยนกับเพื่อนๆ ได้ว่า แบบไหนคือคิด และแบบไหนคือรู้สึกเฉยๆ ครูให้ข้อสังเกตง่ายๆว่า หากรู้สึกหรือรับรู้เฉยๆ จะไม่มีข้อความเด้งขึ้นมาในหัว เห็นคือเห็น ได้ยินคือได้ยิน รู้สึกก็แค่รู้สึก ในหัวจะว่างๆ นั่นคือภาวะที่ไม่ได้คิด เพียงแค่รับรู้จากอายตนะ 6 แล้วผ่านไป
ครูแนะนำให้ลองนำประสบการณ์ รู้คิด กับรู้สึกเฉยๆ ไม่ได้คิด ไปสังเกตในชีวิตประจำวัน เราจะมีแบบฝึกหัดแบบอื่นๆ มาฝึกฝนกันต่อไป
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!