
เปิดคาบเรียน ครูพูดถึงกรณีที่นักเรียนหลายคนชอบอ่านหนังสืออย่างมาก ซึ่งคราวที่แล้วเราได้พูดคุยกันว่า บางคนก็จดจ่อจนไม่รู้ตัว เลยไม่ได้เก็บหนังสือเมื่อครูเข้ามาในห้องเรียน แต่หลายคนก็จดจ่ออย่างรู้ตัว คือเลือกจะไม่เก็บหนังสือ เพราะกำลังสนุก ติดพัน ขออีกนิด ซึ่งสะท้อนว่า ไม่รู้กาลเทศะ หรือถ้าพูดผ่าน Empathy ก็คือขาดความเห็นอกเห็นใจต่อครูผู้สอน และควรกำกับตนเองให้ได้ในเรื่องนี้
อย่างไรก็ดี คำถามชวนคิดในคาบเรียนนี้คือ นักเรียนคิดว่า “การจดจ่อเหนื่อยไหม” นักเรียนสะท้อนว่า หากเป็นเรื่องที่ชอบก็จะไม่เหนื่อย เช่น บางคนบอกว่าสามารถซ้อมดนตรีได้นานต่อเนื่อง 4 ชม. แต่ถ้าเป็นเรื่องการเรียนก็จะเหนื่อย (ฮา) ครูถามต่อว่า งั้นถ้าต้องจดจ่อกับการปฏิบัติเจริญสติภาวนาในรูปแบบ เช่น เดินจงกรม หรือ 14 จังหวะ นาน 2-3 ชม. จะเหนื่อยไหม นักเรียนบอกว่าเหนื่อยแน่ๆ ครูเปี๊ยกแนะนำว่า ก็รู้ว่าเหนื่อย เราจะต้องมาเรียนเรื่องปลูกสติกันก่อน เพื่อจะได้เข้าใจแนวคิดของการฝึกว่า เราฝึกไปเพื่ออะไร ต้องสังเกตอะไร จัดวางภายในและภายนอกอย่างไรให้การปฏิบัติทำได้ไม่เหนื่อย ซึ่งครูหวังว่านักเรียนจะไปถึงจุดนั้น
คำถามต่อไป “เคยสังเกตไหมว่า เวลาจดจ่อนี่ฟุ้ง (หมายถึงคิดเตลิด) มากแค่ไหน เมื่อเทียบกับเวลาที่ไม่จดจ่อ” นักเรียนมีคำตอบที่หลากหลาย บ้างก็ว่า จดจ่อน่าจะไม่คิดเท่าไร บ้างก็ว่ายิ่งจดจ่อน่าจะยิ่งฟุ้ง ดังนั้นวันนี้เรามาทำกิจกรรมเพื่อสังเกตเรื่องนี้กัน
กิจกรรม “จ้อง จดจ่อ”
เตรียมสิ่งใดก็ได้เพื่อใช้เป็นจุดโฟกัส สำหรับจ้อง (กรณีนี้ครูเปี๊ยกใช้ก้อนหินแต่งสวน ให้นักเรียนคนละ 1 ก้อน ขนาดประมาณเงินเหรียญ) และเตรียมกระดาษ กับดินสอ ไว้สำหรับบันทึกความคิดที่เกิดขึ้น
เราจะลองเล่น 2 ครั้ง ครั้งที่ 1 ให้จ้องก้อนหินอย่างเดียว หากมี “ความคิด” ใดๆ เกิดขึ้นมา (คือไม่ได้รับรู้ว่ามองเห็นหินเฉยๆ) ให้นักเรียนติ๊กลงในกระดาษ 1 ขีด เราจะมาสังเกตกันว่าขณะที่นักเรียนจดจ่อ เผลอคิดหรือตั้งใจคิดมากน้อยแค่ไหน
ส่วนครั้งที่ 2 ให้นักเรียนมองก้อนหินเหมือนเดิม แต่ถ้ารู้สึกว่าเหนื่อย หรือไม่อยากมอง ก็หลบสายตาไปมองอย่างอื่นบ้าง ชิลๆ แต่ต้องกลับมามองหินต่อนะ ไม่ใช่มองอย่างอื่นไปเลย แค่พักโฟกัสจากหินไปบ้าง
กฎสำคัญคือ ปิดวาจาเหมือนเดิม ส่วนเรื่องเวลา ปรับได้แล้วแต่โจทย์ (ครั้งนี้ครูเปี๊ยกทดลองรอบละ 3 นาที เพื่อให้นักเรียนคุ้นกับเป้าหมายการฝึกก่อน)
หลักจากนั้นเปิดวงคุยแลกเปลี่ยนกัน ซึ่งพบว่า มีทั้ง 2 แบบ คือเด็กที่รู้สึกว่า “จดจ่อ” แล้วฟุ้งมากกว่า กับเด็กที่ “ไม่จดจ่อ” แล้วฟุ้งมากกว่า
เด็กที่บอกว่าจดจ่อแล้วฟุ้งมากกว่า มักจะคิดเกี่ยวกับก้อนหินที่มอง คือมีความคิดเกี่ยวกับลักษณะของหินโผล่ขึ้นมาในหัว เช่น รูปร่าง สี ริ้วรอยต่างๆ บนผิวของหิน อีกกรณีที่พบว่าทำให้คิดออกมาเยอะ เนื่องมากจากการปิดวาจาทำให้ห้องเงียบ ดังนั้นแค่เพื่อนขยับแล้วเกิดเสียง ความคิดเกี่ยวกับเสียงที่ได้ยินนั้นก็ผุดขึ้นมาแล้ว
เด็กที่บอกว่าไม่จดจ่อแล้วฟุ้งมากกว่า มักจะคิดเตลิดไปกับสายตาที่เปลี่ยนโฟกัส คือหันไปมองอย่างอื่นกลับคิดนู่คิดนี่ เช่น เห็นเพื่อนก็คิดถึงเพื่อน เห็นนอกห้องเขาทำอะไรกันก็สงสัย หรือคิดเกี่ยวกับความรู้สึกที่ทำให้เปลี่ยนโฟกัส อย่างความรู้สึกเบื่อ เซ็ง สงสัย เป็นต้น

ครูย้ำว่ากิจกรรมนี้ไม่ได้บอกว่าเมื่อนักเรียนคิดแล้วเป็นเรื่องผิด จุดมุ่งหมายคือให้สังเกตว่า 1) เราคิดบ่อยแค่ไหน และ 2) ตอนที่ไม่คิดรู้สึกอย่างไร
ครูถามคำถามชวนคิดว่า “หากเงื่อนไขเวลาเปลี่ยน นักเรียนคิดว่า จำนวนความฟุ้งของนักเรียนจะเปลี่ยนไปหรือไม่” นักเรียนหลายคนแลกเปลี่ยนว่า หากเวลานานกว่านี้ การจดจ่ออาจทำให้คิดมากกว่านี้ก็ได้ เพราะน่าจะเหนื่อย เหมือนตอนเรียนหนังสือ ถ้าจดจ่อนานๆ ก็จะเหนื่อย ต้องผ่อนบ้าง ครูบอกว่าถูกต้อง นั่นคือเหตุผลหนึ่งที่ทำให้แต่ละคาบของเรา มีเวลา 50 นาที จากนั้นคั่นด้วยพัก เพื่อให้นักเรียนได้มีเปลี่ยนโฟกัสนั่นเอง
ครูสรุปสุดท้ายว่า กิจกรรมที่ครูเอามาให้ลองนั้น จะเห็นว่าเริ่มมีความหลากหลาย ตั้งแต่บอดี้สแกน คิด-ก้าว-คิด หรือแม้แต่ จ้อง-จดจ่อ ในครั้งนี้ แต่เป้าหมายเหมือนกันคือให้สังเกตว่าเรารู้ตัวหรือไม่ว่ากำลังคิดหรือไม่คิด หากนักเรียนเทียบเคียงกับการปฏิบัติในรูปแบบ อย่างการเดินจงกรม การกำหนดลมหายใจ หรือปฏิบัติ 14 จังหวะ ก็ไม่ต่างกัน แค่เปลี่ยน “รูปแบบ” การฝึกเท่านั้น อนาคตนักเรียนจะได้เวลาฝึกนานขึ้น ระหว่างนี้ เรามาเตรียมหลักคิดที่จำเป็นให้พร้อม เมื่อถึงเวลา จะได้เอาหลักคิดที่เรียนไปลองทบทวนระหว่างฝึกปฏิบัติ น่าจะช่วยให้นักเรียนปฏิบัติอย่างมีความหมาย และปฏิบัติได้นานโดยไม่คิดอกุศลได้ ขอให้นักเรียนสังเกตตัวเองให้มากขึ้นในชีวิตประจำวัน
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!