
เราทราบถึงแก่นของคำว่า สติ และการเจริญสติไปแล้ว (ชั้นเรียนปลูกสติตอนที่ 3) กล่าวคือ การมีสติหมายถึง “รู้ตัว” ว่ากำลังรู้สึกหรือกำลังคิดอะไรอยู่ การเจริญสติ เป็นเครื่องมือที่ช่วยฝึกให้เรา “สังเกต” ตนเอง ว่ากำลังรู้ตัวอยู่หรือไม่นั่นเอง
พระอาจารย์กระสินธุ์ อนุภทฺโท ได้มอบอุบายที่ใช้ในการเจริญสติ เพื่อสังเกตเห็น ตัว "รู้" ที่กำลังทำงานอยู่ในตัวเรา 3 ข้อ จะใช้วิธีไหนก็ได้ตามความถนัด หรือตามรูปแบบที่กำลังใช้ฝึกอยู่ในขณะนั้น ครูเปี๊ยกลองนำอุบายทั้ง 3 ข้อ มาอธิบายให้นักเรียนชั้นป.5 เข้าใจอย่างง่ายๆ
1) สามกาล
กาล หมายถึง เวลา ระหว่างที่เรากำลังเจริญสติ ไม่ว่าจะด้วยรูปแบบใดก็ตาม ให้เราลองสังเกต สามกาล ไปด้วย คือ ก่อน / กำลัง / หลัง เช่น หากเรากำลังเดินจงกรม เราสามารถสังเกตความ “รู้ตัว” ของเรา ตั้งแต่ก่อนจะยกขา ขณะที่กำลังยกขา และหลังจากที่วางเท้าลงกับพื้นไปแล้ว จากนั้นให้นักเรียนตั้งแถวหน้ากระดาน แล้วให้นักเรียนลองใช้สามกาลด้วยตนเองในรูปแบบการเดินที่ต่างกัน เช่น เปรียบเทียบ ระหว่างเดินช้า กับเดินเร็ว
เปิดด้วยคำถามแรก นักเรียนรู้สึกอย่างไร หลังจากใช้สามกาล มีนักเรียนแลกเปลี่ยนว่า ตัว "ก่อน" จะสังเกตได้ยาก ต้องเดินช้าลง จึงจะเห็นได้ชัดขึ้น นักเรียนบางคนสะท้อนว่า หากเดินเร็ว จะนับสามกาลไม่ทัน ครูให้ลองเดาว่า เป็นเพราะอะไร มีนักเรียนบอกว่า เพราะเราไม่สามารถจดจ่อได้ แปบเดียวมันก็ผ่านไปแล้ว หากวิ่งจะยิ่งทำไม่ได้เลย ครูชวนคิดต่อว่า งั้นวิ่งก็ไม่สามารถเจริญสติได้สิ วิ่งใช้เจริญสติไม่ได้จริงหรือเปล่า นักเรียนไม่แน่ใจ ครูโยนคำถามต่อไปว่า หากวิ่งเราจะสังเกตอะไรได้บ้าง นักเรียนตอบว่า ความเหนื่อยหอบ จังหวะการเต้นของหัวใจ การหายใจถี่ ครูตอบว่าใช่แล้ว เราสามารถเปลี่ยนจุดโฟกัสไปพิจารณาอาการอื่นที่ช้าลงหน่อย ที่เรายังสามารถสังเกตได้ทัน เท่านี้ก็สามารถใช้ สามกาลได้เหมือนกัน แต่การปฏิบัติเจริญสติ ส่วนใหญ่จะแนะนำให้เราเคลื่อนไหวช้า อย่างสงบมากกว่า เพราะเราจะมีสติในการสังเกตได้ดีกว่านั่นเอง
2) เกิด - ดับ
ครูโยนคำถามว่า ฟังจากหัวข้อแล้วให้นักเรียนเดาว่า วิธีนี้ให้เราสังเกตอะไร นักเรียนสะท้อนได้ว่า มันคือ ตอนทำ และหลังทำ ตอนทำคือเกิดขึ้น และหลังทำคือจบลงแล้ว ครูถามต่อว่าเมื่อเทียบกับสามกาล มันคือเวลาไหน นักเรียนสะท้อนได้ว่า "ก่อน" และ "กำลัง" คือ "เกิด" ส่วน "หลัง" คือ "ดับ" ครูชมว่าสรุปได้ถูกต้อง ครูแนะนำเพิ่มเติมว่าหากนักเรียนสังเกต ตัว ก่อน ได้ยาก อาจจะสังเกตแค่ กำลัง และหลัง ก็ได้ ซึ่งก็ยังเทียบเคียงกับการสังเกตเกิดดับได้อยู่นั่นเอง
3) รู้ - คิด / จริง - หลอก
ครูโยนคำถามว่า ทำไมครูจึงพูดถึง รู้ - คิด พร้อมกับ จริง - หลอก นักเรียนตอบว่า มันต้องเหมือนกันแน่ๆ เลย งั้นเดาซิว่า เหมือนกันตรงไหน มีนักเรียนตอบว่า รู้สึกคือจริง คิดคือหลอก แต่บางคนก็บอกว่า คิดมันก็จริงหรือเปล่า เพราะตอนที่เราคิด เราก็กำลังคิดอยู่จริงๆ ไม่ใช่เหรอ ครูชวนคิดต่อว่า งั้นทำไมเพื่อนถึงบอกว่าคิดคือหลอก มีนักเรียนตอบว่า เพราะเราเปลี่ยนความคิดได้ ครูสรุปว่าถูกต้องแล้ว มาดูตัวอย่างกันเสียหน่อย
สมมติเราเห็นนกตัวหนึ่งบินผ่านไป แล้วเกิดความคิดว่านกตัวนี้น่าเกลียดจังเลย เหตุการณ์ดังกล่าว นักเรียนคิดว่า อะไรคือ รู้ - คิด / จริง - หลอก นักเรียนสะท้อนได้ว่า เห็นนกบินผ่าน คือรู้ว่าเห็น ส่วนคิดว่านกน่าเกลียดเป็นการปรุงแต่ง การเห็นนกบินผ่านเป็นเรื่องจริงที่แก้ไขไม่ได้ แต่มองว่านกน่าเกลียด เราสามารถเปลี่ยนความคิดได้ ความคิดจึงหลอกเราได้ หลอกว่าสวย หลอกว่าน่าเกลียด ทั้งๆ ที่มันเป็นนกตัวเดียวกัน
ครูเสริมคำสำคัญในทางพุทธศาสนา ให้นักเรียนได้รู้จักเป็นเบื้องต้น อีก 2 คำ ได้แก่ รูป กับ นาม อธิบายอย่างง่าย รูป คือ อาการของกาย รับรู้ผ่านผัสสะ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ส่วน นาม คืออาการของจิตใจ รับรู้ผ่านอายตนะ ใจ ความรู้สึกที่เกิดขึ้นกับกายเกิดขึ้นมาเดี๋ยวก็ผ่านไป แต่จิตสามารถปรุงแต่งหรือคิดไปได้มาก จะคิดไปอดีตก็ได้ จะคิดไปอนาคตก็ได้ ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่เราจะมีทั้งอาการของกายและอาการของจิตเกิดขึ้น การฝึกเจริญสติ เป็นไปเพื่อให้เราเห็นชัดขึ้นว่าเรื่องไหนเป็นของกาย เรื่องไหนเป็นของจิต จะได้แยกจัดการได้ถูกต้องเหมาะสม ตามหลัก “ภายนอกต้องจัดวาง ภายในต้องจัดการ”
ครูสรุปสุดท้ายว่า การเจริญสตินั้นมีอุบายหลายอย่างที่เราใช้เป็นโจทย์สำหรับฝึก "สังเกต" ตนเองได้ สำคัญคือ 1) เราต้องเข้าใจให้ถูกต้องว่า การสังเกตนั้นเป็นไปเพื่อเห็นตนเองว่ากำลังรู้ตัวอยู่หรือไม่ และ 2) คือ หมั่นสังเกตบ่อยๆ เพื่อให้ตัว "รู้" ของเรา มีกำลังมากขึ้น เช่นเดียวกับการออกกำลังกาย หากเราใช้กล้ามเนื้อบ่อย กล้ามเนื้อก็จะมีกำลังมากขึ้น ตัว "รู้" ก็เช่นกัน นักเรียนลองเอาอุบายเหล่านี้ไปฝึกสังเกตขณะเคลื่อนไหวหรือขณะกำลังทำสิ่งต่างๆในชีวิตประจำวันอยู่เสมอ

แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!