
ตอนที่ 5 เราได้ทราบถึงอุบายในการฝึกสังเกตว่าเรากำลังรู้ตัวอยู่หรือไม่ 3 วิธี ในตอนที่ 6 นี้ จะพานักเรียนไปสรุปว่า เราจะฝึกสังเกตว่าตัวเองกำลังรู้ตัวอยู่หรือไม่ไปเพื่ออะไร อะไรคือการจัดการภายใน และอะไรคือการจัดการภายนอก โดยยกตัวอย่างที่เป็นรูปธรรม ทั้งในแง่ของการฝึก และในชีวิตประจำวันของนักเรียน ผ่านอุปมาอุปไมยของพระอาจารย์กระสินธุ์ อนุภทฺโท อีกเช่นเคย
ชวนนักเรียนย้อนกลับไปคุยตัวอย่างที่กล่าวถึงในตอนที่ 3 คือการที่นักเรียนอ่านหนังสืออื่นเพลิน นักเรียนรู้ตัวหรือไม่ว่าครูเข้ามาในห้องเรียนแล้ว ? ซึ่งนักเรียนมีทั้ง 2 คำตอบ คือทั้งที่รู้ตัว และไม่รู้ตัว หากไม่รู้ตัว นักเรียนต้องรู้ตัวให้ได้ก่อน แต่ถ้านักเรียนรู้ตัวอยู่แล้วยังไม่ยอมวางหนังสือ แสดงว่านักเรียนขาดความยั้บยั้งชั่งใจ ไม่สามารถกำกับตนเองให้เลิกทำสิ่งที่กำลังดึงดูดนักเรียนอยู่ และหันมาทำสิ่งที่ควรทำในขณะนั้นคือเก็บหนังสือเล่มที่อ่านอยู่ แล้วเตรียมอุปกรณ์การเรียนขึ้นมา
ครูชวนนักเรียนคิดว่า จากเหตุการณ์ข้างต้น นักเรียนคิดว่าอะไรคือภายนอกที่ต้องจัดวาง และอะไรคือภายในที่ต้องจัดการ ให้นักเรียนทบทวนกับตนเองแล้วเขียนคำตอบลงในกระดาษ จากนั้นให้นักเรียนได้แลกเปลี่ยนความคิด มีนักเรียนสะท้อนได้ว่า สิ่งภายนอกคือหนังสือเล่มนั้นที่กำลังอ่านอยู่ ส่วนความสนุกที่กำลังอ่านในขณะนั้นคือสิ่งที่เกิดขึ้นภายใน ครูชวนคิดต่อว่า แล้วจะจัดการกับสิ่งภายนอกหรือหนังสือเล่มนั้นอย่างไร นักเรียนตอบว่า ก็ต้องเก็บลงกระเป๋าทันที ขืนยังเห็นมันวางอยู่ จะอดใจไม่ไหว ครูถามต่อว่า แล้วจะจัดการความสนุกอย่างไร มีนักเรียนดึงคำตอบจากตอนฝึกบอดี้สแกนว่า ก็รับรู้ แล้วปล่อยให้มันผ่านไปเฉยๆ ครูทักว่าแล้วตอนนี้ทำได้หรือยัง นักเรียนก็รู้ตัวว่าทำไม่ได้ง่ายๆ
สถานการณ์ข้างต้น เป็นเหตุการณ์ที่ไม่ได้ส่งผลกระทบมากนัก นักเรียนอาจจะยังไม่ได้รู้สึกว่าจำเป็นจะต้องจัดการให้ได้ในทันที ครูสามารถยกสถานการณ์ที่สุ่มเสี่ยง หรือล่อแหลมกว่านี้ มาเป็นตัวอย่างเพื่อให้นักเรียนเห็นความสำคัญของการจัดการทั้งภายนอกและภายในได้ เช่น หากนักเรียนถูกเพื่อนวิ่งมาชนอย่างแรง ความรู้สึกในตอนนั้นคือโกรธ มากและกำลังคิดว่าจะต่อยเพื่อนคนนี้ออกไปซัก 1 หมัด ครูชวนคิดก่อนว่า หากต่อยออกไปแล้วจะเกิดอะไรขึ้น นักเรียนตอบได้เป็นฉากๆ ว่า โดนต่อยกลับ โดนตัดเพื่อน เกิดการทะเลาะวิวาท โดนครูเรียกไปสอบสวน โดนเชิญผู้ปกครอง โดนพักการเรียน โดนให้ออกจากโรงเรียน
ครูให้คำถามเดิมอีกครั้ง อะไรคือภายนอกที่ต้องจัดวาง และอะไรคือภายในที่ต้องจัดการ นักเรียนตอบว่า ความโกรธคือภายใน แต่นักเรียนไม่แน่ใจว่าอะไรคือภายนอกในสถานการณ์นี้ งั้นครูขอให้ลองตอบคำถามนี้ก่อนว่า หากนักเรียนเป็นคนที่กำลังโกรธอยู่ นักเรียนจะจัดการอย่างไรได้บ้าง มีนักเรียนแลกเปลี่ยนว่า ก็ต้องเดินออกห่างเพื่อนคนนี้ก่อน เพราะกำลังโกรธอยู่ เดี๋ยวเห็นหน้าเค้าแล้วโมโห หยุดการกระทำไม่ได้ บางคนบอกว่าเดินไปกินน้ำ เดินไปหาเพื่อน นั่งนิ่งๆ หายใจเข้าลึกหายใจออกยาว ครูให้นักเรียนลองแยกแยะด้วยตนเองว่า การจัดการในข้อใดคือการจัดการภายใน/ภายนอก นักเรียนสามารถแยกได้ว่า การเดินออกจากสถานการณ์ดังกล่าว น่าจะเป็นการจัดการภายนอก เพื่อไม่ให้เราหุนหันพลันแล่นต่อยออกไป ส่วนการไปกินน้ำ ไปหาเพื่อน นั่งนิ่งๆ ดูคล้ายจะเป็นการจัดการภายในเพื่อคลายความโกรธ
ครูชมว่าถูกต้อง นักเรียนพอแยกได้แล้ว ครูยกตัวอย่างสถานการณ์ให้นักเรียนได้ลองฝึกคิดอีก เช่น เดินผ่านร้านค้า เห็นของที่อยากได้ แต่อยากเก็บเงิน ต้องจัดการอย่างไร ทำข้อสอบไม่ได้ เหลือบไปเห็นข้อสอบของเพื่อน ต้องจัดการอย่างไร เป็นต้น จนเริ่มเห็นว่านักเรียนพอที่จะแยกแยะได้มากขึ้นได้แล้ว ครูจึงวาดรูปอุปมาอุปไมยขึ้นบนกระดาน

การฝึกเจริญสติ เปรียบเสมือนกับเรากำลังแล่นเรือพายอยู่กลางแม่น้ำ หากเราพายเป๋ไปทางซ้ายหรือขวามากไป เราก็จะชนขอบตลิ่ง ไม่สามารถไปต่อได้ ขอบตลิ่งทั้ง 2 ข้าง หมายถึง ความคิดข้างหนึ่ง และความรู้สึกอีกข้างหนึ่ง หากเราไหลไปกับความคิดมากๆ เช่น เพื่อนต้องจงใจวิ่งชนแน่ๆ, ของมันจำเป็นต้องมี หรือไม่เป็นไรหรอก ลอกแค่บางข้อเอง ครูไม่รู้หรอก เราก็จะติดขอบตลิ่งข้างหนึ่ง ในขณะที่หากเราไหลไปกับความรู้สึกมากๆ เช่น โกรธจัด, อยากได้มากเลย หรือกลัวว่าสอบตกต้องแย่แน่ๆ ทำอย่างไรดีๆ เราก็จะติดขอบตลิ่งอีกข้างหนึ่ง ชั่วขณะที่กำลังจะพายเรือชนขอบตลิ่งนั้น ครูชวนคิดว่าอะไรที่จะช่วยเราได้ นักเรียนนิ่งคิดแต่ก็มีคนตอบถูกว่า สิ่งนั้นคือ "สติ" นั่นเอง คือต้องรู้ตัวก่อนว่าเรากำลังคิดหรือกำลังรู้สึกอะไรอยู่ หากไม่มีสติ คือไม่รู้ตัว ก็จะไม่สามารถดึงเรือกลับได้ทัน ก็อาจจะต่อยออกไปแล้ว, ซื้อของไปแล้ว ลอกข้อสอบไปแล้ว ซึ่งเวลาที่ไหลผ่านไปแล้ว มันเรียกย้อนกลับมาแก้ไขไม่ได้ เช่นเดียวกับเรือที่ติดขอบตลิ่งไปแล้ว มันก็ไหลต่อไม่ได้ แถมยังต้องวุ่นวายกับการแก้ไข และรับผิดชอบความเสียหายที่เกิดขึ้น หรือก็คือต้องเหนื่อยดึงเรือออกจากขอบตลิ่ง ทั้งๆ ที่ไม่จำเป็นเลย หากเรามีสติรู้ตัวอยู่เสมอ
ครูลองสมมติสถานการณ์ชวนนักเรียนคิดต่อว่า หากนั่งปฏิบัติ 14 จังหวะอยู่ แล้วเบื่อ หรือโดนมดกัด ต้องจัดการอย่างไร นักเรียนถามว่า ลุกไปผ่อนคลาย หรือเปลี่ยนที่นั่งได้ไหม ครูตอบว่าได้สิ และถามต่อว่า การลุกเปลี่ยนที่เป็นการจัดการภายในหรือภายนอก นักเรียนตอบได้ว่า ภายนอก เพื่อจัดการความรู้สึกเบื่อ หรือคันที่เป็นภายใน ครูว่าถูกต้องแล้ว และบอกนักเรียนเพิ่มเติมว่า หากเป็นการฝึก จะลองสังเกตความเบื่อความคันต่อไปก็ได้ จะได้เห็นและรู้จักตนเองมากขึ้น เช่น รู้ว่าตนเองอดทนได้มากแค่ไหน หรือดูว่าตนเองจะปล่อยให้ความเบื่อความคันผ่านไปเฉยๆ ได้อย่างไร
สุดท้าย ครูแนะนำว่า เราฝึกเจริญสติเพื่อให้เท่าทันความคิดความรู้สึกของตัวเอง และรู้จักยับยั้งความคิดหรือความรู้สึกที่เราไม่ต้องการ ให้สภาวะจิตใจและอารมณ์ของเรากลับมาอยู่นิ่งๆ ไม่ไหลไปกับความคิดหรือความรู้สึกมากเกิน ที่ว่าคำพุทธบอกให้อยู่กับปัจจุบันก่อน ก็คือการมีสติรู้ตัว เพื่อจะได้จัดการตนเอง ณ ขณะนั้น ได้อย่างเหมาะสม เพียงเท่านี้ช่วยให้ชีวิตของเราไปต่อได้แล้ว เปรียบเหมือนการพายเรือกลางแม่น้ำ เราก็ไหลไปต่อได้เรื่อยๆ ไม่ชนขอบตลิ่งอีกต่อไป
ขอให้นักเรียน คิดถึงอุปมาอุปไมยเรื่องพายเรือกลางแม่น้ำนี้บ่อยๆ ทั้งในชีวิตประจำวัน หรือตอนฝึกเจริญสติ จะช่วยให้นักเรียนฝึกฝนและใช้ชีวิตอย่างมีเป้าหมาย ไม่พลาดหลง สำหรับครูเปี๊ยกแล้ว หลักการเจริญสติสำหรับปุถุชน เรียบง่ายเพียงเท่านี้เอง แต่ก็ยังมีการฝึกเจริญสติในระดับที่ละเอียดลึกซึ้ง สามารถเลือกฝึกปฏิบัติกับพระอาจารย์ได้ตามความสนใจ
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!