
คุณครูที่อยู่ในระหว่างการทบทวนปรัชญาความเป็นครู
‘ครูหลายคนกลัวความล้มเหลวในชั้นเรียน’
นิวส์ ครูสังคมศึกษาในโรงเรียนเทศบาลแห่งหนึ่งใกล้ชายทะเลภาคตะวันออก เขาเอ่ยและพร้อมกับยอมรับตรงๆ ว่าตัวเขาเองเคยเป็นหนึ่งในนั้น ในช่วงแรกๆ ที่เป็นครู นิวส์เชื่ออย่างหนักแน่นว่า ห้องเรียนไม่ใช่ที่ทดลองการสอน เพราะเด็กคือคนจริงๆ ซึ่งมาจาก(มายา)คติประจำใจของเขาในช่วงฝึกสอนที่ถูกปลูกฝังมาว่า ‘ครูมาฝึกสอน แต่นักเรียนเขาไม่ได้มาฝึกเรียน’ หมายถึงการที่ห้องเรียนควรถูกคิดคำนวณวางแผนมาอย่างดี เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพมากที่สุด ในทางตรงกันข้าม ความล้มเหลวผิดพลาด ไม่ควรเกิดขึ้นในห้องเรียนหรือเกิดขึ้นให้ได้น้อยที่สุดที่จะเป็นได้ พูดง่ายๆ ครูต้อง ‘แม่น’ ในเนื้อหา ในกระบวนการสอน ที่จะทำให้ห้องเรียนนั้นสมบูรณ์ไร้ที่ติ นอกจากนี้ครูที่ดีต้องเป็นคนที่รอบรู้ทุกอย่าง ทุกเรื่อง ซึ่งนั่นเป็นภาพความสมบูรณ์แบบที่เขาใฝ่ฝันอยากจะเป็นและทำให้ได้
ก่อนหน้านี้ เมื่อเป็นนักศึกษานิวส์เคยเป็นสมาชิก ‘กลุ่มพลเรียน’ ซึ่งเป็นการรวมตัวของนักศึกษาครูที่พยายามพูดคุยถึงปัญหาการศึกษาจากมุมการศึกษาเชิงวิพากษ์ ในช่วงฝึกสอน นิวส์ได้จริงจังกับการสร้างสรรค์บทเรียน ที่ส่งเสริมให้นักเรียนได้มีส่วนร่วม กล้าคิดแลกเปลี่ยน ผ่านการใช้เกม กิจกรรมสวมบทบาท สื่อการสอนแหวกแนว(และแปลกประหลาด) เขามักจะเขียนเล่าเรื่องห้องเรียนลงบนหน้าเฟซบุ๊กของเขา และเป็นแรงบันดาลใจให้เพื่อนๆ ครูด้วยกัน มากไปกว่านั้น เขากับเพื่อนในกลุ่มพลเรียน ยังมีการเคลื่อนไหวจัดกิจกรรม workshop เพื่อพัฒนาและแลกเปลี่ยนการสอนกับเพื่อนครู ในช่วง 2-3 ปีแรกของการเป็นครู
จากที่เคยยึดถือความสมบูรณ์แบบ แต่การได้มาเป็นครูสอนในระดับประถมศึกษา ได้เป็นจุดเริ่มให้เขาถอยห่างจากความเชื่อเช่นนั้น นิวส์เล่าว่าระหว่างทางก่อนเข้าสู่ปีที่ 6 ของการเป็นครูในปีนี้ ชีวิตการสอนของเขาต้องเจอกับ ‘ความสับสนวุ่นวาย’ ของความเชื่อภายในตัวเอง ไม่ต่างจากคลื่นลมทะเลที่พัดโถมใส่ตัวเขาอย่างต่อเนื่อง เขาเริ่มสังเกตเห็นว่า เด็กที่เขาสอนในแต่ละปีนั้นไม่เหมือนกัน พวกเขาเติบโตจากบริบทและช่วงเวลาที่แตกต่างกัน ซึ่งหมายถึงเรื่องราวหรือสถานการณ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นรอบตัวเด็กๆ นั้นเปลี่ยนไป ทำให้นิวส์ตระหนักว่า เขาในฐานะครู ต้องเรียนรู้สิ่งที่อยู่ รอบตัวเด็ก’ให้มากขึ้น แทนที่ครูจะกอดตำราเรียนหรือทำตัวเป็นผู้รอบรู้แล้วสอนความรู้นั้นซ้ำไปซ้ำมา ดังนั้นการสอนต้องไม่ใช่การมาทำอะไรแบบเดิมๆ ราวกับเป็นบทเรียนตายตัวสำเร็จรูป แต่ต้องพาให้เด็กได้สนทนากับประสบการณ์ที่อยู่รอบตัว
เมื่อโลกรอบตัวเด็กเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ครูจึงไม่ควรแค่ตั้งคำถามว่าจะสอนอะไรเท่านั้น แต่จำเป็นต้องตั้งคำถามว่าจะสอนอย่างไร สำหรับนิวส์สิ่งนี้จะเป็นคำถามสำคัญที่จะทำให้ครูได้เปิดความเป็นไปได้ในการ ‘กล้าที่จะสอน’ ด้วยการกล้าที่จะนำเอาประเด็นบางอย่าง วิธีการบางอย่างเข้ามาสู่ชั้นเรียน ด้วยมุมมองเช่นนี้ นิวส์จึงเริ่มมี ‘ที่ว่าง’ ให้กับความล้มเหลวในชั้นเรียนของเขาว่ามันเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้ เพราะหากเขายังเชื่อว่าห้องเรียนต้องสมบูรณ์แบบ เขาจะไม่มีวันกล้าทดลองทำอะไรอีกต่อไป และจะกอดสิ่งที่เคยทำสำเร็จในห้องเอาไว้เพียงอย่างเดียว ในตอนนี้ นิวส์จึงไม่ได้กลัวอีกแล้วหากใครจะชี้นิ้วและจับผิดว่าห้องเรียนของเขาล้มเหลว ความน่ากลัวที่ควรจะเป็นก็คือการไม่ได้ ‘ลองเสี่ยง’ ที่จะทดลองทำอะไรให้ต่างไปจากเดิมต่างหาก
“หลายคนกลัวว่าความล้มเหลวในการสอนเป็นสิ่งที่รับไม่ได้ ซึ่งมันมาตั้งแต่ระบบฝึกสอนกันแล้ว ประมาณว่าความล้มเหลวในการสอนเป็นสิ่งที่ไม่ควรเกิดขึ้น เกิดขึ้นไม่ได้ มีคําพูดนึงที่ตัวเองเคยพูดว่า เรามาฝึกสอนแต่เด็กไม่ได้มาฝึกเรียน คําพูดแบบนี้ มันเลยกลายเป็นว่าครูต้องแม่นในเนื้อหา แม่นในวิธีการสอน ต้องแม่นอะไรทุกอย่าง ครูจึงไม่กล้าที่จะผิดพลาดหรือล้มเหลวเลยในกิจกรรมการสอน แรกๆ เคยคิดแบบนี้มาตลอด แต่ถ้าค่อยๆ ยอมรับสิ่งเหล่านี้ได้ว่ามันเป็นเรื่องปกติ มันเกิดขึ้นได้ ก็จะง่ายที่เราจะกล้าทำอะไรแปลกๆ หรือทำบางสิ่งที่ไม่เคยทำในห้องเรียน”
นอกจากนี้นิวส์ยอมรับว่า ในช่วงปีหลังๆ ของการเป็นครู เขายังรู้สึกว่าเขาเอาใจใส่นักเรียนมากขึ้น จากที่แทบไม่ค่อยสนใจนัก และมักจะโฟกัสว่าจะทำอย่างไรให้นักเรียนบรรลุจุดประสงค์การเรียนรู้ จุดเปลี่ยนหนึ่ง คือการที่เขาเจอเด็กที่มาเรียนทั้งที่ท้องยังไม่อิ่ม ไม่มีความสุข เมื่อเด็กไม่พร้อมที่จะเรียน การเรียนจึงกลายเป็นภาระสำหรับตัวเขาในเวลานั้น ในยามที่เราพูดถึงเด็กกับการเรียน เขาคิดว่า จริงๆแล้วเด็กมีความซับซ้อน ครูต้องมองไปให้ถึง‘เบื้องลึกเบื้องหลังของเด็ก’ ไม่ใช่แบบมองแค่ผิวเผิน เด็กแต่ละคนไม่เหมือนกัน ครูต้องตั้งคำถามว่าทำไม เพราะอะไร นั่นจะช่วยให้ครูเข้าใจนักเรียนที่อยู่ตรงหน้ามากขึ้น
“เราไม่ได้ไปค้นหาคําตอบว่าเพราะอะไร ทําไมเด็กถึงอ่านหนังสือไม่ได้ ทําไมเด็กถึงไม่มีสมาธิในการเรียนเลย เพราะเขาไม่ได้กินข้าว เพราะท้องไม่อิ่ม เหนื่อยยากลำบากกับการเดินทางมาโรงเรียน เขาไม่มีความสุข แต่ครูที่มักจะมองแต่ฉากตรงหน้าที่กำลังเผชิญหน้ากับเด็ก แล้วก็ตัดสินเลยว่าเด็กคนนี้เป็นอย่างไร ไม่ตั้งใจเรียน ไม่ฉลาด หรือทำอะไรไม่ได้ ตามที่ครูคาดหวัง”
ด้วยความที่โรงเรียนเทศบาลซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลของท้องถิ่นต่างจากโรงเรียนสังกัดเขตพื้นที่การศึกษา มีระบบสนับสนุนการทำงานให้ครูอย่างเต็มที่ ชีวิตการเป็นครูของนิวส์จึงไม่ต้องระทมทุกข์กับงานอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับการสอนมากนัก (อาจไม่ทั้งหมดแต่ก็มีเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องมาดูแลสนับสนุนในหลายส่วน) ในขณะเดียวกันก็ทำให้เขามีเวลาคิดและสร้างสรรค์บทเรียน พูดคุยทำความรู้จักกับนักเรียนมากขึ้น มากกว่านั้น ได้เผชิญความสับสนวุ่นวายในปรัชญาและมุมมองการสอนของตัวเอง สำหรับนิวส์ ไม่ได้มองว่ามันเป็นปัญหาแต่อย่างใด แต่มันคือ ‘ความยินดี’ ที่เขาอยากให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง นิวส์บอกว่า “ครูควรได้ปวดหัวกับสิ่งเหล่านี้ นี่แหละคืองานของครูที่ควรจะเป็น ”
บทสัมภาษณ์นี้ เป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์บทสัมภาษณ์ชุด “จากวันนั้น เมื่อฉันเป็นครู“ รวมเรื่องราวของครูรุ่นใหม่ ภายหลังจากการทำงานในระบบการศึกษา 4-6 ปี ชีวิตการเป็นครูของพวกเขาในตอนนี้ กำลังเผชิญกับอารมณ์ ความรู้สึกแบบใด เขามองเห็นตัวเองอย่างไร ได้เรียนรู้อะไรจากประสบการณ์ ความคิดและความฝันของเขาและเธอยังคงเหมือนเดิมหรือคลี่คลายไปแบบใดบ้าง ซึ่งในบทสัมภาษณ์นี้ประกอบด้วย 5 เรื่องราวจากครู 5 คน ที่จะมาบอกเล่าช่วงจังหวะชีวิตที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน เชื่อมกับความทรงจำในอดีตที่ผ่านมา และความใฝ่ฝันถึงอนาคตหลังจากนี้ ผู้เขียนหวังว่าเรื่องราวทั้ง 5 ตอนในบทสัมภาษณ์ชุดนี้ จะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เพื่อนครูที่ได้อ่าน กลับมาสำรวจ ตั้งคำถาม และทบทวนนิยามความเป็นครู ปรัชญาการสอน จุดมุ่งหมายของการทำงานด้านการศึกษา และปัญหาเชิงโครงสร้าง ผ่านประสบการณ์ที่เรากำลังเผชิญหรือวันวานที่เดินผ่านมา
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!