
โครงการต่างๆ ที่สั่งมายังโรงเรียนก็ดูจะเป็นเพียงงานราชการรายวันมากกว่าจะเป็นสิ่งที่มีความหมายกับนักเรียน มากไปกว่านั้นบรรยากาศที่จะส่งเสริมการเรียนรู้ก็แทบจะไม่เกิดขึ้น เหล่านี้เป็นความอึดอัดและไม่พอใจที่เป็นแรงผลักดันสำคัญให้ ‘ครูยอร์ช’ หนึ่งในแกนนำของเครือข่ายก่อการครู ได้เดินหน้าสู่บทบาทใหม่ ในการเป็น ‘รองผู้อำนวยการ’ ในโรงเรียนแห่งหนึ่ง ในทางภาคตะวันตก ที่เขาหวังว่าจะใช้เรี่ยวแรงและความฝันที่มีลงมือสร้างการเปลี่ยนแปลงในแบบที่ควรจะเป็น
ในช่วงการเป็นครูตลอด 5-6 ปีที่ผ่านมา การสอนของเขามักจะให้นักเรียนได้มีส่วนร่วมในการเรียนรู้อยู่เสมอๆ ไม่ว่าจะเป็นวิชาอะไรก็ตามที่เขาได้รับมอบหมายให้สอน ทั้งที่ความถนัดของเขาคือการเป็นครูวิทยาศาสตร์ การใช้กิจกรรม เกม การทดลอง ลงมือปฏิบัติ และการพานักเรียนออกนอกห้องเรียน ดูจะเป็นสิ่งที่เขาใช้ออกแบบบทเรียนที่มีความหมาย สร้างกระบวนการคิด และแรงจูงใจให้นักเรียนไม่มากก็น้อย ในช่วงเวลาวันหยุดหรือช่วงปิดเทอม ยอร์ชมักจะเข้าร่วมอบรมพัฒนาการสอน หรือไม่ก็รวมกลุ่มเพื่อนครูจัดวงแลกเปลี่ยนความคิดการสอนและปัญหาการศึกษา ผ่านเครือข่ายก่อการครู insKru และครูขอสอน อยู่เป็นประจำ
มาถึงจุดหนึ่งที่เขาตระหนักได้ว่า หากอยู่ในบทบาทครูเขาอาจเพียงสร้างการเปลี่ยนแปลงได้เพียงระดับหนึ่งเท่านั้น เขาจึงมองว่าแนวทางที่ดีกว่าที่น่าจะสร้างการเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่าคือ การอยู่ในตำแหน่งที่มีอำนาจจริงๆ นั่นคือการเป็นผู้นำโรงเรียน ที่จะมีบทบาทในการกำหนดวิสัยทัศน์ การตัดสินใจที่จะก่อให้เกิดประโยชน์ต่อโรงเรียน
ด้วยเหตุนี้เขาจึงลงสนามสอบเป็น ‘รองผู้บริหาร’ และสุดท้ายเขาก็ผ่านเกณฑ์และได้ลงมือบริหารงานจริง
เขามีความเชื่อว่า ห้องเรียนเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างการเปลี่ยนแปลงได้ แต่เพียงความเชื่อเท่านั้นก็อาจไม่เพียงพอ...
เพราะระบบโครงสร้างที่กดทับการทำงานของครูและการเรียนรู้ของนักเรียน ก็จำเป็นต้องมีการเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ระบบการศึกษาได้เป็นที่นักเรียนจะได้รับการดูแลอย่างเต็มที่ เคารพความเป็นมนุษย์ของนักเรียน และครูได้ทำงานสอนจริงๆ และมีเวลาสร้างสรรค์บทเรียน ไม่ใช่เป็นเพียง ‘ส่วนล่าง’ ของระบบชนชั้นในการศึกษา นับตั้งแต่นั้นมาเขาจึงเริ่มที่จะเรียกร้องในระดับโรงเรียน เขตพื้นที่การศึกษา และรัฐมากขึ้นเรื่อยๆ เขาใช้สื่อออนไลน์ ในการเขียนสะท้อนปัญหาการศึกษา นำเสนอข้อเรียกร้องกับกลุ่มเพื่อนครูขอสอน ด้วยความที่กล้าชนไม่กลัว ในโรงเรียนหลายครั้งเขาก็เลือกที่จะปะทะโดยตรงกับครูผู้ใหญ่และผู้บริหารอย่างตรงไปตรงมา เมื่อเห็นว่าสิ่งที่โรงเรียนกำลังทำขัดกับหลักการบางอย่าง เขาเล่าให้ฟังว่า ครั้งหนึ่งเขาเคยปะทะโดยตรงด้วยการห้ามไม่ให้ครูผู้ใหญ่ในโรงเรียนที่ตัดผมเด็ก เพราะเป็นการละเมิดสิทธิเนื้อตัวร่างกายของเด็ก หลังจากนั้นเขากลายเป็นแกะดำ เขาร้องไห้ด้วยความอึดอัดใจ จนแทบจะอยากลาออกจากระบบไป แต่ก็เป็นบทเรียนล้ำค่าในการเลือกวิธีเพื่อทำงานเปลี่ยนแปลง
ด้วยความที่เพิ่งเข้าเป็นรองผู้อำนวยการได้ไม่นาน เขาเจอความท้าทายครั้งสำคัญที่จะต้องเรียนรู้ที่จะปรับตัวให้คุ้นเคยกับลักษณะงานที่ต่างไปจากการเป็นครู เช่น เรียนรู้การทำงานหลายอย่างไปพร้อมกัน การกระจายงานโครงการต่างๆ นี่เป็นช่วงเวลาหัวเลี้ยวหัวต่อ ที่เขายอมรับว่าตัวเองมี ‘ความกลัว’ มากขึ้นในการทำงานอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ความกลัวแรกๆ คือกลัวถูกมองว่า ‘ทำหน้าที่ไม่เป็น’ ได้แต่เพียงเป็นผู้วิพากษ์วิจารณ์ พอมาบริหารเองก็กลับไม่รอด หากจะเอาชนะความกลัวนี้ไปได้ จำเป็นอย่างมากที่เขาจะต้องพิสูจน์ความสามารถตัวเองในการเป็นนักบริหารที่ดีให้ได้ เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับครู และเป็นอำนาจต่อรองที่ดีให้เขาในการทำงาน เพราะการยอมรับจะทำให้เขาได้รับการสนับสนุนและปกป้องจากเพื่อนครู ในการทำเรื่องสำคัญในโรงเรียน ความกลัวที่สอง คือ ‘กลัวไม่ผ่านประเมิน’ แม้จะอยู่ในบทบาทรองผู้อำนวยการก็ตาม แต่การเป็นหน้าใหม่ เขาก็ต้องถูกประเมินการทำงานจาก ผู้อำนวยการโรงเรียน และผู้บริหารระดับสูงในเขตพื้นที่อยู่ดี ด้วยเงื่อนไขความสัมพันธ์ที่ให้คุณให้โทษเช่นนี้ เขารู้สึกถึงการถูกกดทับและไม่สิทธิมีเสียง ที่ไล่ลงมาตามระดับชนชั้น ยอร์ชจึงเลือกใช้ยุทธศาสตร์ ‘ต่อรองด้วยความเงียบ’ ไม่ได้แสดงความเห็นอย่างเปิดเผย ประกอบกับประสบการณ์การเป็นครูในช่วงที่ผ่านมา เขาเรียนรู้ว่าการปะทะโดยตรงอาจไม่ใช่แนวทางการเปลี่ยนแปลงที่ดี ในทางกลับกันยังเสียเสียงสนับสนุนจากคนรอบข้างไปด้วย ดังนั้นการเงียบจึงเป็นวิธีการที่จะพาให้เขาผ่านช่วงเวลาการประเมินไปอย่างราบรื่น พร้อมๆ กับเป็นจังหวะที่จะค่อยๆ เรียนรู้ สะสมต้นทุนในการยืนอยู่ในตำแหน่งระยะยาวได้อย่างมั่นคง
“เรารู้สึกไม่ค่อยปลอดภัย ที่จะวิพากษ์วิจารณ์ เลยรู้สึกว่ายอมอดทนที่จะไม่ทำอะไรบุ่มบ่ามโดยเฉพาะในช่วงนี้
อยากให้การประเมินให้ผ่านไปก่อน ให้ได้รู้สึกว่าเรามีความมั่นคงในในตําแหน่งก่อน ให้มั่นใจได้ว่าจะไม่มีใครมาทำร้ายอะไรเราได้..”
ชีวิตในโรงเรียน แม้จะอยู่ในเงื่อนไขต่อรองด้วยความเงียบ แต่ยอร์ชก็พยามจะเดินเข้าไปพูดคุยกับเด็ก เขาอยากให้เด็กรู้สึกสบายใจที่จะกล้าบอกเล่าปัญหากับเขา ไม่มีชนชั้นระหว่างเขาและเด็ก (แม้ตำแหน่งงานของเขา พยายามดึงเขาออกจากการคิดถึงเรื่องเด็กออกไป) และหวังลึกๆ ว่าจะสร้างบรรยากาศปลอดภัยให้เด็กกล้าสื่อสารความคิดของพวกเขาออกมา ในบางครั้งเขาเองก็ชวนนักเรียนตั้งคำถามให้เด็กฉุกคิดถึงปัญหาการศึกษา นี่พอจะเป็นสิ่งเล็กๆ ที่เขาพอจะทำได้อีกทางในช่วงเวลาของความเงียบ ยอร์ชทิ้งท้ายอย่างหนักแน่นว่า ตัวตนเขาไม่ได้เปลี่ยนไป ด้วยความที่เป็นคนชอบใฝ่ฝันถึงความสำเร็จ เขายังอยู่บนเป้าหมายเดิมอย่างมั่นคง เพียงแต่เขาต้องหาวิธีการต่อสู้ในอีกแบบ และสักวันหนึ่งเขาเชื่อว่าเขาจะทำมันสำเร็จได้แน่
บทสัมภาษณ์นี้ เป็นส่วนหนึ่งของซีรีส์บทสัมภาษณ์ชุด “จากวันนั้น เมื่อฉันเป็นครู“ รวมเรื่องราวของครูรุ่นใหม่ ภายหลังจากการทำงานในระบบการศึกษา 4-6 ปี ชีวิตการเป็นครูของพวกเขาในตอนนี้ กำลังเผชิญกับอารมณ์ ความรู้สึกแบบใด เขามองเห็นตัวเองอย่างไร ได้เรียนรู้อะไรจากประสบการณ์ ความคิดและความฝันของเขาและเธอยังคงเหมือนเดิมหรือคลี่คลายไปแบบใดบ้าง ซึ่งในบทสัมภาษณ์นี้ประกอบด้วย 5 เรื่องราวจากครู 5 คน ที่จะมาบอกเล่าช่วงจังหวะชีวิตที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน เชื่อมกับความทรงจำในอดีตที่ผ่านมา และความใฝ่ฝันถึงอนาคตหลังจากนี้ ผู้เขียนหวังว่าเรื่องราวทั้ง 5 ตอนในบทสัมภาษณ์ชุดนี้ จะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เพื่อนครูที่ได้อ่าน กลับมาสำรวจ ตั้งคำถาม และทบทวนนิยามความเป็นครู ปรัชญาการสอน จุดมุ่งหมายของการทำงานด้านการศึกษา และปัญหาเชิงโครงสร้าง ผ่านประสบการณ์ที่เรากำลังเผชิญหรือวันวานที่เดินผ่านมา
ผู้เขียน: ครูพล-อรรถพล ประภาสโนบล
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!