
วิชาเคมีเป็นวิชาที่ค่อนข้างเข้าใจยากสำหรับการเรียนรู้ ทั้งไม่สามารถจดจำ หรือมองเห็นภาพในระดับโมเลกุลได้ด้วยตาเปล่า จึงทำให้นักเรียนไม่สามารถนำสิ่งที่ได้เรียนรู้ไปใช้ได้น้อยมาก เวลาสอนนักเรียนมักจะบอกว่า "วิชาเคมียาก" , "หมดไฟกับการเรียนเคมี เพราะมีทั้งจำทฤษฎีต่าง ๆ การคำนวณอีกมากมาย"
วันนี้ผมจึงอยากนำเสนอการนำเกมเข้ามามีส่วนร่วมกับการจัดการเรียนรู้ โดยไอเดียนี้ได้มาจากการสอนในชั้นเรียนจริง และพบว่านักเรียนชอบการที่ครูได้จัดกิจกรรมให้นักเรียนได้ค้นคว้า หรือสืบเสาะความรู้ด้วยตนเอง เช่น การเล่นเกม การทำปฏิบัติการ เป็นต้น ซึ่งทำให้นักเรียนมีส่วนร่วม และความสนใจในการเรียน การทำกิจกรรมเป็นอย่าง และเกมที่จะนำเสนอ คือ การ์ดเกม Le Chatelier เป็นการ์ดเกมที่ผมได้พัฒนาขึ้นเพื่อให้นักเรียนได้ทบทวนเนื้อหา เรื่อง หลักของเลอชาเตอลิเอ จากการเรียนการสอนแบบบรรยายสู่การนำการเล่นเกมมาใช้จัดการเรียนรู้ ซึ่งจะทำให้นักเรียนได้ฝึกการคิดวิเคราะห์และสามารถตอบคำถามจากการ์ดเกม และเพลิดเพลินกับการเล่นเกมกับเพื่อน ๆ ไปด้วย
โดยปกติแล้วจากกรวยประสบการณ์ (Cone of experience) ของ (Edgar Dale, 1969) พบว่าการเรียนรู้ผ่านการอ่าน การจดจำ มักจะมีระดับความจำที่ยังคงอยู่ประมาณ 10 – 20 % ส่วนการเรียนรู้ผ่าน การลงมือทำ การทำงานร่วมกับผู้อื่น ซึ่งรวมไปถึงการจัดกิจกรรมในชั้นเรียนมักจะมีระดับความจำที่ยังคงอยู่ประมาณ 70 % ผมจึงนำปัญหาที่พบในการสอนมาผนวกกับการพัฒนาการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้เกมเป็นฐานนั่นเอง ซึ่งเรามาดูรายละเอียดต่าง ๆ ที่ใช้ในการจัดการเรียนรู้กันครับ
หลักของเลอชาเตอลิเอ แม้จะเป็นเนื้อหาเล็ก ๆ ในบทสมดุลเคมี แต่ถ้าเราเข้าใจแล้ว เราจะสามารถนำมันมาใช้ประโยชน์ได้อย่างแน่นอน โดยการจัดการเรียนรู้จะแบ่งออกเป็น 2 คาบ ดังนี้

คาบที่ 1 (เป็นการสอนเนื้อหาทฤษฎี)
โดยเรื่อง หลักของเลอชาเตอลิเอ ประกอบด้วย ความเข้มข้น อุณหภูมิ ความดันหรือปริมาตร ที่มีผลต่อสมดุลเคมี โดยนักเรียนจะได้ศึกษาจากสไลด์ประกอบการสอน ซึ่งครูจะทบทวนแนวคิดเกี่ยวกับสมดุลเคมี และเชื่อมโยงสู่หลักของเลอชาเตอลิเอ นอกจากนี้มีการฝึกตอบคำถามจากสไลด์ เพื่อทบทวนสิ่งที่เรียนไป และในท้ายคาบเรียนครูให้นักเรียนร่วมกันทบทวนว่า ความเข้มข้น อุณหภูมิ ความดันหรือปริมาตร ส่งผลอย่างไรต่อสมดุลเคมีบ้าง

คาบที่ 2 (เป็นการนำการ์ดเกม Le Chatelier มาใช้ในการจัดการเรียนรู้)
1. ครูให้นักเรียนแบ่งกลุ่มประมาณ 5-6 คน โดยประมาณ
2. ครูแนะนำการ์ดเกม Le Chatelier ดังนี้
2.1 การ์ดเกม ประกอบด้วย 4 การ์ด คือ
1) การ์ดคำถาม (Question Cards) เป็นการ์ดที่จะมีคำถามเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของสมดุล
2) การ์ดคำตอบ (Answer Cards) เป็นการ์ดที่นักเรียนสามารถเลือกตอบได้ โดยจะมีคำตอบ คือ ไปข้างหน้า, ย้อนกลับ และไม่เปลี่ยนแปลง โดยในการ์ดคำตอบจะมีคะแนนพิเศษในจากการสุ่มการ์ดขึ้นมือมา
3) การ์ด Slayer (Slayer Cards) เป็นการ์ดอุปสรรคและเป็นการ์ดช่วยเหลือผู้เล่นไปในทำนองเดียวกัน เนื่องจากมีทั้งการลบและเพิ่มคะแนนของผู้เล่น
4) การ์ดสะสมคะแนน เป็นการ์ดที่ไว้บันทึกคะแนนจากการเล่นเกม
3. ครูอธิบายขั้นตอนการเล่นเกม ดังนี้
3.1 นักเรียนแบ่งกลุ่มประมาณ 5-6 คน และเลือกผู้ควบคุมเกม 1 คน
3.2 ผู้ควบคุมเกมแจกการ์ดคำตอบให้กับผู้เล่น เริ่มต้นจำนวนคนละ 6 ใบ
3.3 สลับการ์ดคำถาม และการ์ด slayer วางไว้ตรงกลางผู้เล่นทุกคน
3.4 เริ่มเล่นเกมตาแรก โดยผู้เล่นคนที่ 1 สุ่มหยิบการ์ดคำถามขึ้นมาจากกอง และเปิดคำถามเพื่อให้ผู้เล่นทุกคน นำการ์ดคำตอบไปวาง โดยการ์ดคำตอบจะมี Token บอกบนหน้าการ์ด ซึ่งผู้เล่นที่ตอบถูกจะได้รับคะแนน 3 คะแนน บวกกับคะแนนที่อยู่บนหน้าการ์ด กรณีผู้เล่นที่ตอบผิดจะไม่ได้รับคะแนนในรอบนั้น
3.5 เมื่อวางการ์ดคำถามเสร็จ ผู้เล่นทุกคนจะต้องหยิบการ์ดคำตอบขึ้นบนมืออีก 1 ใบให้ครบ 6 ใบ
3.6 ก่อนจบตาผู้เล่นคนที่ 1 จะต้องสุ่มหยิบการ์ด slayer ขึ้นมา 1 ใบ โดยจะได้รับคำสั่งที่แตกต่างกัน เช่น เครื่องหมายห้าม หมายถึง ห้ามใครก็ได้ตอบคำถามในข้อถัดไป
3.7 เมื่อผู้เล่นคนที่ 1 จบตา เกมจะดำเนินต่อไปจนเวียนครบจำนวนผู้เล่นทั้งหมด
3.8 เมื่อเล่นครบทุกคน จะถือเป็นการจบการเล่นเกมในรอบที่ 1
3.9 ผู้เล่นทุกคนจะต้องเล่น 3 รอบ เพื่อหาผู้ที่ได้รับคะแนนสูงสุด
4. นักเรียนเล่นเกม โดยใช้เวลาประมาณ 30-40 นาที
5. เมื่อนักเรียนเล่นเกมเสร็จจะถึงช่วงเวลาในการแลกเปลี่ยนพูดคุยกับเพื่อนเพื่อสรุปความรู้ และเนื้อหาที่ได้จากการเล่นการ์ดเกม จากนั้นช่วยกันสรุปลงในใบกิจกรรม
6. ครูจะสรุปความรู้ และเนื้อหาเกี่ยวกับหลักของเลอชาเตอลิเอให้นักเรียนอีกครั้ง
7. นักเรียนจะได้ทำแบบทดสอบเพื่อประเมินว่าตนเองมีการพัฒนามากน้อยเพียงใด
จากไอเดียที่ผมได้แบ่งปันข้างต้น ผมได้ทดลองใช้กับนักเรียนจริง โดยพบว่า นักเรียนมีความสนุกในการเล่นเกมกับเพื่อน ๆ และยังได้ความรู้ไปอีกด้วย นักเรียนได้ฝึกคิดวิเคราะห์คำถามและตอบคำถามไปในเวลาเดียวกัน ถือเป็นการจำลองการทดสอบไปในตัว เพื่อให้นักเรียนมีสติ และจดจ่อในการเรียนรู้มากขึ้น และจาก feedback ที่นักเรียนให้มาสรุปได้ว่า “การ์ดเกมนี้ช่วยให้นักเรียนได้ลองผิดลองถูกในการตอบคำถามเพื่อเป็นการทบทวนความจำ” “การ์ดเกมมีสีสันที่สวยงาม น่าเล่น” “การ์ดเกมช่วยให้การเรียนสนุกขึ้น” ส่วนข้อเสนอแนะสำหรับการ์ดเกมนี้ คือ การ์ด Slayer อาจมีการเพิ่มอุปสรรคได้อีก ซึ่งจากสิ่งที่ผมได้ทดลองใช้กับนักเรียนแล้วผมคิดว่าการ์ดเกมนี้ช่วยส่งเสริมให้นักเรียนมีสมรรถนะที่สำคัญ เช่น การสื่อสาร การคิด การแก้ปัญหาได้ นอกจากนี้นักเรียนสามารถผ่อนคลายไปกับเกมการศึกษานี้ได้เช่นกัน และครูที่เป็นพัฒนาก็มีความสุขที่ได้เห็นนักเรียนสนุกกับการเรียน
สำหรับไอเดียนี้เป็นอย่างไรกันบ้างครับ ผมหวังว่าไอเดียนี้จะเป็นประโยชน์ต่อผู้สอน และเหมาะสำหรับนักเรียนทุกคนที่อาจจะไม่ได้ชอบวิชาเคมี เพียงลองเปิดใจ วิชาเคมีจะไม่ยากอีกต่อไป หากครูได้ย่อยความรู้ และพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ขึ้นมา หากชื่นชอบหรือมีข้อเสนอแนะสำหรับไอเดียนี้สามารถแบ่งปันกันได้เลยนะครับ เพื่อที่จะสามารถนำไปปรับปรุงได้อีกต่อไป
ขอบคุณทุกท่านที่อ่าน และรับชมกันนะครับ
#IdeaCollection2024
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!