
"การศึกษาประวัติศาสตร์ ก็คือการศึกษาเกี่ยวกับสาเหตุที่นำไปสู่เหตุการณ์ต่าง ๆ" (The study of history is a study of causes)
ประโยคดังกล่าวเป็นประโยคเลื่องชื่อที่สรุปไอเดียสำคัญเกี่ยวกับการเรียนประวัติศาสตร์ของ E. H. Carr นักประวัติศาสตร์ นักรัฐศาสตร์ ที่มีชื่อเสียงในยุค 1950-1960 โดยประโยคดังกล่าวอยู่ในหนังสือที่พิมพ์ขึ้นจากคำบรรยายเกี่ยวกับวิชาประวัติศาสตร์ที่ชื่อ "What is history" สะท้อนให้เห็นถึงประวัติศาสตร์ในทัศนะของ Carr ว่า เป็นการให้ความสำคัญกับการหาสาเหตุและปัจจัยที่นำไปสู่เหตุการณ์ต่าง ๆ ต่อเนื่องกัน ซึ่งเป็นกระบวนทัศน์ของนักประวัติศาสตร์กระแสหลักในช่วงเวลานั้น ก่อนที่จะมีความเปลี่ยนแปลงเกิดกระแสใหม่ ๆ อย่างประวัติศาสตร์วัฒนธรรมตามมาในช่วงหลัง
การอธิบายเหตุปัจจัยทางประวัติศาสตร์ (Historical Causation) จึงสำคัญมาก ๆ ในการเรียนวิชานี้ ยกตัวอย่างเช่น การปฏิวัติฝรั่งเศสในปี 1789 เกิดขึ้นเพราะปัจจัยใดบ้าง และปัจจัยใดมีน้ำหนักมากกว่ากัน? ซึ่งจะต้องเกิดการเลือกและการให้เหตุผลที่นักเรียนประวัติศาสตร์แต่ละคนก็ให้เหตุผลไม่เหมือนกัน
การเรียนการสอนเรื่อง Historical Causation จึงไม่ควรถูกละเลยในการเรียนประวัติศาสตร์โรงเรียน เพราะเป็นการฝึกให้นักเรียนรู้จักกันการให้เหตุผล ประเมินบริบททางประวัติศาสตร์ อธิบายและโต้เถียงกันอย่างเปิดกว้างและยอมรับความเห็นต่างในชั้นเรียน ซึ่งสำคัญมาก ๆ ในการเรียนรู้ยุคปัจจุบัน
ผู้เขียนได้ลองประยุกต์ใช้ Story อุบัติเหตุรถชนของโรบินสันในหนังสือ What is history? (1961) ของ E. H. Carr โดยมีการปรับนิดหน่อยดังนี้
"โรบินสันเป็นคนชอบดื่มน้ำ ส้ม วันหนึ่งเขากระหายอยากดื่มน้ำ ส้มมาก จึงเดินไปซื้อน้ำ ส้มที่ร้านค้าที่หัวมุมถนน ระหว่างทางเขาสังเกตว่า ถนนค่อนข้างมืดเพราะไฟถนนไม่ค่อยดีและมุมถนนก็ค่อนข้างอับ มองไม่เห็นรถที่วิ่งมา แต่แล้ว จู่ ๆ ก็มีคนขับรถเมาค้างคันหนึ่งพุ่งตรงมาจากมุมถนนโดยที่ไม่เห็นโรบินสันทำ ให้โรบันถูกรถชนเข้าอย่างแรง และเสียชีวิตในที่สุด
ครูจะให้นักเรียนช่วยกันระดมความเห็นว่า มีสาเหตุใดบ้างที่ทำให้โรบินสันถูกรถชนเสียชีวิต ซึ่งครูควรจำกัดตัวเลขไว้ เช่น ขอสักไม่เกิน 4-5 ปัจจัยเนื่องจากเราต้องชี้ให้นักเรียนเห็นว่า ในการเลือกอธิบายเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์จะต้องเกิดการเลือกเล่าบางสิ่งและตัดทิ้งบางอย่าง ในกรณีนักเรียนคนหนึ่งของผู้เขียนตอบมาว่า "เพราะโรบินสันเกิดมาค่ะ เขาก็เลยตาย ถ้าเขาไม่เกิดมา เขาก็ไม่ได้ ตาย" ซึ่งเป็นตัวอย่างที่ดีมากในการสอนเรื่องการให้เหตุผล เพราะนักประวัติศาสตร์ก็เจอปัญหานี้เหมือนกันว่า เราควรย้อนกลับไปถึงแค่ไหน เช่น สาเหตุของการที่ญี่ปุ่นแพ้สงครามโลกครั้งที่ 2 ต้องย้อนกลับถึงตอนที่เกาะญี่ปุ่นถูกดันขึ้นมาจากเปลือกโลกด้วยหรือไม่ (ซึ่งเราไม่จำเป็นต้องย้อนกลับไปถึงขนาดนั้น) และในเคสของโรบินสัน นักเรียนก็จะพบว่า เราควรเน้นไปที่ปัจจัยที่ส่งผลโดยตรงต่อการถูกรถชนของเขามากกว่า

จากนั้น ครูจะให้นักเรียนนำ 5 ปัจจัยที่ช่วยกันวิเคราะห์นั้น ลองจัดอันดับความสำคัญจากมากสุดไปน้อยสุด 1-5 ที่ทำให้โรบินสันถูกรถชน ซึ่งผลที่ได้รับคือ นักเรียนต่างคนก็ต่างมีเหตุผลและคำอธิบายของตัวเอง เช่นนักเรียนบางคนบอกว่า "เป็นเพราะถนนมืด ถ้ามันสว่างเขาก็น่าจะหลบรถได้ทันอยู่" ในขณะที่บางคนมองว่า "น่าจะเป็นเพราะเขาอยากกินน้ำส้มไม่รู้เวลาต่างหาก เลยถูกรถชน ควรซื้อน้ำส้มติดบ้านไว้" หรือบางคนก็ให้น้ำหนักไปที่คนขับที่เมาเหล้ามาต่างหากว่าเป็นปัจจัยสำคัญ


ทำให้บรรยากาศในห้องเรียนเกิดการแลกเปลี่ยนและถกเถียงกันอย่างสนุกสนาน ต่างคนต่างมีคำอธิบายของตนเอง ซึ่งนำไปสู่ความเข้าใจของนักเรียนในสองประเด็นที่สำคัญว่า
บทเรียนนี้สามารถนำไปใช้สอนในหัวข้อวิธีการทางประวัติศาสตร์ได้หลายระดับชั้น โดยคุณครูอาจนำไปประยุกต์กับเหตุการณ์อื่น ๆ ก็ได้
อ้างอิง
Carr, E. H. (2018). What is History? National Geographic Books.
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!