
ย้อนกลับไปเมื่อปี 2021 ทีมงาน insKru ได้มีโอกาสไปเยี่ยมชมโรงเรียนจิตตเมตต์ (ปฐมวัย) และได้มีโอกาสพูดคุยกับครูก้า-กรองทอง บุญประคอง ผู้บริหารและผู้ก่อตั้งโรงเรียนแห่งนี้ เกี่ยวกับหลากหลายประเด็นที่หลายคนยังคงสงสัย และไม่รู้จะเดินต่อไปทางไหนดี เราจะเตรียมพร้อมให้เด็กๆ รับมือกับโลกที่เต็มไปด้วยความผันผวนได้ยังไงบ้าง มาลองหาคำตอบไปด้วยกันนะ
ทีมงาน insKru: จริงไหมนะที่เขาว่า การศึกษาไทยปฏิรูปเท่าไหร่ก็ไม่เปลี่ยนสักที
ครูก้า: ปัญหาใหญ่ของสังคมเราคือ เราไม่ได้คิดว่าเป้าหมายจัดการศึกษาเป็นยังไง เอาลูกเข้าเรียนเพื่ออะไร ตอนประชุมผู้ปกครองตั้งแต่ก่อนสมัครเข้ามาที่โรงเรียนของเรา ครูก้าจะถามเสมอว่า เป้าหมายของคุณพ่อคุณแม่ คืออยากเห็นลูกเติบโตเป็นยังไง ตั้งตรงนี้แล้วปักหมุดให้มั่น บางทีหมุดหมายไม่มั่น เป้าหมายระยะสั้นมาก่อนก็เปลี่ยนไปเรื่อยๆ ในที่สุดการจัดการศึกษาก็เป็นไปตามกระแส กลายเป็นว่าโรงเรียนจัดการศึกษาตามความประสงค์ของผู้ปกครอง เช่น ทำไมไม่มีการบ้านล่ะ ลูกเขียนยังไม่ได้เลย เอาความกังวลของคนอื่นมาใส่ มันก็เลยวนเวียน ตกอยู่ในหลุมตรงนี้กันอยู่เป็นหลายสิบปีแบบนี้ เพราะเราไม่ได้ปักหมุดแล้วทดสอบว่าเส้นทางของการเติบโตของลูก ทุกวินาทีที่มีค่ามันนำไปสู่เป้าหมายตรงนั้นจริงหรือเปล่า หรือมันแวะเสียจนเหนื่อย แถมการแวะเนี่ยมันทำให้เสียหาย เพราะสมองเติบโตได้เร็วที่สุดในช่วงปฐมวัย ความสามารถของสมองที่จะใช้ควบคุมกำกับตัวเอง ไม่ว่าจะเป็นอารมณ์ พฤติกรรม อะไรก็แล้วแต่มันขึ้นปรี๊ดตรงช่วงปฐมวัย แล้วไปต่อได้อีกหน่อย แล้วก็จะไปตกตอนสูงวัย (หัวเราะ) แต่ถ้าเรามัวไปกังวล อ่านได้ยัง เขียนได้ยัง ภาษาอังกฤษได้หรือเปล่า บ้านนู้นเค้าทำนู่นนี่ได้แล้ว ถ้าเราไม่ส่งลูกไปเรียนพิเศษ เราไม่ใช่พ่อแม่ที่ดีหรือเปล่า พอเป้าหมายไม่ชัด ก็หลงประเด็น ครูก้าเข้าใจดี เพราะผิดพลาดมาก่อน เคยเป็นแม่ที่เห็นหน้าลูกแล้วคิดว่าเราตายไม่ได้ ตายแล้วเขาจะอยู่กับใคร สัจธรรมวิ่งมาบอกว่าเป็นไปไม่ได้หรอก ครูก้าก็คุยกับตัวเอง เถียงตัวเองประจำ จะเลี้ยงยังไง ก็ต้องเลี้ยงให้เขาอยู่ได้โดยไม่มีเรา พอทำโรงเรียนก็จะปักหมุดให้มั่น ประชุมกับผู้ปกครองกี่ครั้งก็จะถามแบบนี้ “อยากเห็นลูกเติบโตเป็นคนยังไง” ต้องเอามาเตือนตัวเอง คนอื่นเตือนไม่ได้ เป้าใครเป้ามัน แต่เชื่อเถอะว่าเป้าเดียวกัน
อีกอย่างคือ การประเมิน เราจัดการศึกษาบนฐานของความกลัว ไม่ว่านักการศึกษา หรือพ่อแม่ เราลืมชื่อจริงมันไปว่า การประเมินเพื่อพัฒนา ประเมินเพื่อเอาข้อมูลมาดูว่าเราจะพัฒนาเขาตรงไหน เรื่องที่ถูกละเลยที่สุดคือจิตใจ วัดไม่ได้ ไม่ได้การยอมรับทางการประเมินเท่าไหร่ เวลาคนจะมาประเมินทีไรก็ต้องเป็นรูปธรรม วัดเป็นตัวเลข บางทีเราไม่รู้ว่าเด็กเขาสะสมอยู่ข้างใน เขาพร้อมจะเผยให้เรารู้เมื่อไหร่เท่านั้นเอง ไม่ใช่ว่าเด็กเขาไม่รู้ แต่ผู้ใหญ่ต่างหากที่ไม่รู้ว่าเขารู้อะไร เขาสบายใจที่จะเผยให้เรารู้ไหม เด็กหลายคนดูนิ่งๆ รู้ทุกอย่าง เราลืมว่าเราต้องประเมินตัวเอง มากกว่าประเมินเด็ก
ทีมงาน insKru: การประเมินที่แฟร์ ต้องประเมินโอกาส
ครูก้า: ที่ผ่านมาเราให้เด็กใช้ร่างกายน้อย แล้วเราไปประเมินว่าร่างกายเขาไม่แข็งแรง มันไม่แฟร์ งั้นแสดงว่าเราต้องกลับมาดูว่าเด็กไม่ค่อยแข็งแรง แสดงว่าเราให้โอกาสเขาน้อย ต้องมาแก้ที่เรา ไม่ใช่แก้ที่เด็ก ต้องเพิ่มโอกาส แล้วเดี๋ยวเขาเล่นเอง เขาจัดการตัวเอง ไม่ต้องห่วง บางครั้งปัญหาเนี่ยเราพุ่งความหวังดีไป เด็กเป็นคนรับเคราะห์ ต้องทำตามสิ่งที่เรากำหนด แต่เราลืมนึกว่าเด็กอยากทำอะไร เวลาเด็กเล่นจะไม่รู้จักเหน็ดจักเหนื่อย ไม่ร้อน ไม่หิวด้วย เราลืมนึกว่ามนุษย์เราขับเคลื่อนด้วยพลังข้างใน ถ้าเราทำงานที่เราชอบ เราไม่หลับไม่นอนก็ได้ใช่ไหม แต่ถ้าเราไม่ชอบ เมื่อไหร่จะเลิกงาน อยากกลับบ้านแล้ว เราไม่ค่อยไปนึกเรื่องพลัง จริงๆ แล้วเราต้องหล่อเลี้ยง เพราะพลังเนี่ยเด็กมีเยอะมากเลย ถ้าเราสังเกตให้ดี เด็กมีหลายอย่างที่ผู้ใหญ่อยากได้ เขามีมาแล้ว แต่เราบอกว่าหยุดลูก มาทำอันนี้ เรียงลำดับให้เขาเสร็จเลยด้วยความหวังดี ถ้าอยากให้เด็กเขียนได้ ต้องเริ่มจาก เขียน ก.ไก่ก่อน กลัวเขาเขียนไม่ได้ด้วยตัวเอง งั้นทำเส้นประให้ ทั้งหมดเนี่ยมันไม่ได้เกิดจากความเชื่อว่า เขาจะเขียนได้ด้วยตัวเอง จากข้างในที่อยากสื่อสาร อยากบอก เพราะภาษาคือการสื่อสาร มันต้องเขียนผ่านความคิด คิดอะไร เขียนออกมาให้มันไหลลื่น เราบอกว่า หยุด เด็กเขียนออกมาอย่างไหลลื่นมากเลย เด็กวาดรูป วาดไปเล่าไป นี่คือ Free writing ที่ Flow ที่สุด จากความคิดไหลออกมาผ่านมือ ผ่านดินสอ เป็นเส้นยุ่งๆ ที่เล่าเรื่องได้ทุกอย่าง แต่เราบอกว่าอย่าลูก มาฝึกเขียน ก.ไก่ ก่อนกว่าจะเขียนคำว่ารักแม่ได้ เอาคำว่าแม่คำเดียว ท่อง ก ข ฃ เพิ่งได้ ม. ตัวเดียว กว่าจะสระ อะ อา อิ อี เอ แอ ยังไม่ได้ ต้องวรรณยุกต์อีก มันหมดอารมณ์แล้ว ครูก้าโชคดี ได้อาจารย์หม่อมดุษฎี บริพัตร ณ อยุธยา ท่านชี้ทิศทางทุกอย่างที่นี่ เรื่องภาษาต้องให้เด็กรักที่จะอ่าน ก่อนที่จะอ่านได้ รักที่จะเขียน ก่อนที่จะเขียนได้ เดี๋ยวเขาไปได้เอง เรื่องจริงเลย พิสูจน์มาหลายรุ่น ตอนนี้ลูกศิษย์ครูก้าก็จบมหาวิทยาลัยกันแล้ว เราพบเลยว่าความคิดของเขาโฟลวมาก
ทีมงาน insKru: กระบวนการแบบไหนที่หล่อเลี้ยงตัวตน
ครูก้า: เรายอมรับสิ่งที่เขาเลือก เขารู้สึกมีตัวตน "ฉันมีตัวตนอยู่จริง ฉันมีความคิดความอ่านที่ได้รับการยอมรับ ฉันยิ่งอยากคิด" มีฐานให้เลือกเยอะแยะ มีเด็กไปนั่งขุดดินไหม มี เราลองไปดูทำไมเด็กชอบขุดดิน พื้นโรงเรียนครูก้าไม่เคยเรียบ เขาขุดไปด้วยจินตนาการต่างๆ นานา ขุดไปแล้วจะเจออะไรอยู่ข้างใต้บ้าง เราจะเห็นว่าเรื่องเล่นมันฝึกให้เขาเป็นเจ้าของเป้าหมายของตัวเอง เป็นเจ้าของโปรเจ็กต์ขุดดิน เขาจะขุดไม่เหน็ดไม่เหนื่อย มีความมุ่งมั่น พยายาม นี่สิ่งนี้คือสิ่งที่หาได้ยากในยุคปัจจุบันใช่หรือเปล่า ลักษณะนิสัยแบบนี้ที่มีเป้าหมายแล้วมุ่งมั่นสู่เป้าหมายจนสำเร็จ แต่เราไม่เคยให้พื้นที่เขาได้พยายามจนสำเร็จ เด็กไม่เห็นตัวเองที่จะทำอะไรจนสำเร็จด้วยตัวเอง ติดการพึ่งพิง มองซ้ายมองขวาหาคนช่วยไม่ได้ก็จะรู้สึกว่ามันโหวงมากแล้วชีวิตนี้ เราเลี้ยงลูกเพราะอยากให้เขาสบายที่สุด ด้วยความรัก ให้เขาเรียนหนังสือให้ได้มากที่สุด ต่อไปจะได้สบาย แต่ทั้งหมดทั้งหลายมันเป็นความเข้าใจผิดของความรัก ก็เลยทำให้เมื่อเราไม่อยู่ เขาลำบาก เมื่อเขาไม่เคยค้นพบ ไม่เคยเจอสิ่งยากแล้วผ่านไปเองได้
เป้าหมายของโรงเรียนจิตตเมตต์ คือ เมื่อเด็กจบจากที่นี่ ต้องได้ไปหนึ่งอย่างที่ติดตัวไป “ยากแค่ไหนเราก็ผ่านไปได้”
ถ้าเด็กได้สิ่งนี้ติดตัวไป เราสบายใจแล้ว แล้วยิ่งมาเจอโลกปัจจุบันที่มันแปรปรวน อะไรไม่รู้ เด็กยิ่งต้องได้ทักษะ EF เต็มที่ ยืดหยุ่นได้ ปรับเปลี่ยนเป้าหมายได้ ไม่เป็นไร ถ้าให้โอกาสเด็กเยอะๆ เด็กจะฉกฉวยโอกาสนั้นมาพัฒนาตัวเขาเอง เมื่อไหร่ที่เราเชื่อ เราจะได้เห็นความมหัศจรรย์นั้นของเขา แล้วจะสนุกมาก พอยิ่งเห็นก็ยิ่งเติมความเชื่อ วนลูปแบบนี้ มันก็เลยสนุกไปพร้อมกันทั้งครูทั้งเด็ก ทำยังไงดี ให้ท้าทายครูว่า มาตามดูเด็กเล่นกันเถอะ เราลองฝืนดู ไม่แทรกแซง ให้เขาจัดการตัวเอง แล้วดูว่าเราเรียนรู้อะไรบ้างจากสิ่งที่เราเห็น

ทีมงาน insKru: การเรียนรู้คือการซักซ้อมชีวิต
ครูก้า: เมื่อไหร่ที่ผู้ใหญ่ไม่แทรกแซง เล่นยังไงเด็กก็จะเจอปัญหา เอาไงดี ต้องคิดไตร่ตรอง คิดยืดหยุ่น อย่างบาร์โค้ง มาถึงเขาจะตั้งเป้าหมายเอง วันนี้ฉันไม่เคยปีนเลย เอาสัก 2 ขั้นพอ เขาก็จะใช้ความพยายาม ทำได้แล้วก็มากกว่านี้อีกหน่อย แต่ถ้าเราไปตั้งเป้าหมายให้เขาก่อน เรารู้เหรอว่าเขาไหวแค่ไหน ถ้าเราไปบอกว่า “เอาเลยลูก ใครก็ทำได้ ไม่ต้องกลัว” เด็กก็จะรู้สึกว่า 'ผู้ใหญ่บอกว่าไม่ยาก ทำไมเราใจสั่น หรือเราไม่เก่งเหมือนเพื่อน' สำหรับเด็ก ครั้งแรกมันรู้สึกยากเสมอ ครั้งแรกขอ 2 ขั้นพอ อีกหน่อยขอ 3 ขั้น ขอ 4 ขั้น ให้เขาตั้งเป้าด้วยตัวเอง เหมือนสมัยเราเด็กๆ การเล่นแบบนี้มันเป็นการประเมินตัวเอง พอรู้ว่ามันพลาด เราจะให้อภัยตัวเอง เอาใหม่ด้วยวิธีใหม่ พอเราเป็นแบบนี้ก็จะให้อภัยคนอื่นง่ายด้วย เราจะเป็นคนที่ไม่ทุกข์กับความผิดพลาดของคนอื่น ทำไมไอ้นี่ไม่อย่างนั้น ไม่อย่างนี้วะ คนอื่นทำไม่ได้ดั่งใจ เราไม่เคยทำผิดเลยหรือไง ถ้าเขามีประสบการณ์ผิดพลาดมาก่อน ก็จะสุขง่าย ไม่ทุกข์กับความไม่สมบูรณ์แบบของคนอื่น ก็บอกกับพ่อแม่ว่า เราตั้งเป้าคือลูกสุขง่าย ทุกข์ยาก ลูกเราสุขคนเดียวไม่พอ คนอื่นต้องมีความสุขที่มีลูกเราอยู่บนโลกใบนี้ด้วย ถึงจะเป็นความสุขที่แท้จริง ชวนคิดกันไปแบบนี้เรื่อยๆ ผู้ปกครองจะน่ารักมาก ไม่ได้มองแค่ลูกตัวเองคนเดียว แม้กระทั่งลูกคนอื่นมาแกล้งลูกตัวเอง ก็ยังไปช่วยลูกคนอื่น ช่วยในที่นี้คือช่วยพ่อแม่เขา มีอะไรช่วยกันได้ เด็กเครียดเรื่องอะไร

ทีมงาน insKru: เรื่อง sensory integration ที่โรงเรียนจิตตเมตต์ มีกระบวนการแบบไหน กิจกรรมประมาณไหนบ้าง
ครูก้า: ปกติเวลาพูดถึงสัมผัสเราก็จะคิดถึง ตา หู จมูก ลิ้น กาย แต่ ใจไม่ค่อยได้นับ ถ้าเป็น sensory integration จะเป็น 5+2 คือระบบสัมผัสทั้ง 5 และอีก 2 คือการทรงตัว และเอ็นข้อต่อ กระดูกที่กระแทกกันแล้วส่งต่อข้อมูลไปที่สมอง sensory integration เขามองระบบการทำงานว่ามนุษย์เราเรียนรู้ได้ดี ต้องรับรู้ดีก่อน ก่อนที่จะเรียนรู้ มีประตูทางเข้าคือการรับรู้ รับมาข้อมูลส่งไปที่สมอง สั่งการว่าเราจะตอบสนองยังไง เช่น เราวิ่งไปบนพื้นหญ้าธรรมดาก็วิ่งมันเลย นิ่มด้วย ถ้าพื้นแฉะ ลื่น ต้องทรงตัวยังไง วิ่งไปถึงที่ขรุขระ ต้องย่องหน่อย เดี๋ยวเจ็บ นี่คือการรับสัมผัสเข้ามา ส่งข้อมูลไป สมองสั่งการ อันนี้คือ sensory integration การพิจารณาไตร่ตรอง วางแผนว่าจะเคลื่อนไหวด้วยท่าทางยังไง อันนี้ก็คือ sensory integration เป็น motor planning จริงๆ แล้วในกระบวนการของมนุษย์เราฉลาดกว่าคอมพิวเตอร์ กว่าหุ่นยนต์ด้วย เราชอบของสำเร็จรูปกัน ก็อยากข้ามไปเลย โดยที่ไม่ได้ถามใจเจ้าตัวก่อน ให้ข้างในมันทำงานเอาเอง
ทีมงาน insKru: อย่างโรงเรียนมีมุมมองเรื่องว่าเด็กจะเรียนรู้ได้ดี เมื่อประสาทสัมผัสรับรู้ได้ดี พอมีตัวอย่างไหม
ครูก้า: มี 2 แบบ แบบแรกจงใจจัดให้เห็นชัดเจน แต่ไม่ได้ทำวันนี้ จะเป็นฐานเลย 3 ระบบที่รับสัมผัส ทรงตัว แล้วก็เอ็นข้อต่อ ทำยังไงให้เด็กใช้ 3 ระบบนี้เยอะๆ เซลล์สมองมันเหมือนเราออกกำลังกาย เหมือนกล้ามเนื้อ ได้ลุกขึ้นมาทำงานเยอะก็แข็งแรง ทำงานน้อยก็อ่อน เหมือนเราเข้าโรงพยาบาลจะออกก็ต้องทำกายภาพบำบัด เรียกง่ายๆ สมองฝ่อ ฐานเหล่านี้ทำให้ 3 ระบบต้องใช้ มีห่วงมา มีตารางตั้งเตให้เด็กต้องกระโดด ได้กระตุ้นเอ็นข้อต่อ กระดูกเรียบร้อย ได้มุด ลอด กลิ้ง เราไม่ได้มีแค่มือ เราคุ้นแค่ใช้มือ หลังก็มี ขาก็มีให้ใช้ เวลาคลาน มุด ลอด sensory integration ก็ได้บูรณาการหลายๆ อย่างไปพร้อมกัน สมองก็จะคล่อง เรื่องระบบสัมผัสก็จะเกิดขึ้นไปพร้อมกัน การทรงตัวมีกระดานไม้กับกระบอกไม้ไผ่ให้เลือก เราเลือกก้าวแล้วทรงตัว แต่ทั้งหมดเราจะมี 2 อันคู่กันให้เลือกเสมอ คือมีวินัย กับมีความคิดสร้างสรรค์ มีทางเลือก ยกตัวอย่างถ้าจะทรงตัว ไปทางไหนดี จะไปทางนู้นแล้ว จะไปด้วยเส้นไหนก็ต้องใช้ sensory ทั้งหมด อันนี้คือแบบจงใจ ถ้าแบบไม่จงใจ เดินเข้าไปในโรงเรียนจะเห็น ว่าเด็กที่นี่ไม่ใส่รองเท้า การที่เขาวิ่งเล่นในพื้นที่ที่ไม่ได้เรียบ ไม่ตรง ไม่โล่ง มันต้องใช้การวางแผนทั้งสิ้นอยู่แล้ว ในที่สุดมันจะผ่านด่านที่เพื่อนอยู่ตรงนั้น จะไปหาเพื่อน แล้วมีคนเล่นตรงนี้ต้องตัดสินใจว่าจะไปทางไหนดี เลือกไปทางไหนดี แล้วไปทางไหนต้องไปด้วยการควบคุมร่างกายแบบไหน สัมผัสก้อนหิน ดิน ทราย เป็น sensory ในวิถีชีวิตอยู่แล้วด้วย

ทีมงาน insKru: คุณครูต้องสร้าง option ให้เด็กเลือกทุกครั้งที่ทำกิจกรรมหรือเปล่า
ครูก้า: มันจะไปตอบโจทย์เรื่อง self เช่นถ้าเราทำงานศิลปะ เขาจะระบายสี กติกาอันหนึ่งคือห้ามครูหยิบสีให้เด็ก ให้เขาหยิบเอง เขาจะใช้กระดาษสีไหนเรื่องของเขา โอกาสในการเลือกต้องเหมือนกัน ที่นี่นอกจากเรื่องเล่นแล้วคือศิลปะ กับดนตรีและการเคลื่อนไหว เราเล่นกับเพลง เพลงมาเราเดินท่าไหนก็ได้ เพลงหยุดต้องหยุด แต่หยุดท่าไหนก็ได้ เขาต้องควบคุมตัวเอง ตามกติกาที่ตกลง ก็จะไม่มีท่าธรรมดาหรอก ขาชี้ฟ้าบ้างอะไรบ้าง อันนี้ก็คือ ยังไงเขาก็มีความเป็นตัวเขาอยู่ เรายอมรับทุกอย่าง บางทีทำกิจกรรมดนตรีให้คนหนึ่งเป็นผู้นำ คนอื่นตาม บางคนยังไม่พร้อมก็นั่งแกะกระดุมเสื้อไป คุณครูก็ต้องทำตาม เขาทำอะไรก็ได้รับการยอมรับนะ ข้างในเขาจะคิดยังไง เราทำได้ดีกว่านี้ เดี๋ยวพรุ่งนี้มาใหม่จะทำดีกว่านี้ อย่างนี้เป็นต้น เรารอได้ แต่ละคนย่างก้าว จังหวะแต่ละคนไม่เหมือนกัน ต้องเคารพทุกเรื่อง ถ้าเราเคารพในจังหวะย่างก้าวของเขา ในความคิดของเขา เขาจะรู้สึกปลอดภัย เอาออกมาให้เราเห็นเอง แม้กระทั่งเด็กพิเศษก็มีความคิดเป็นของตัวเอง มีความรู้สึกเป็นของตัวเองทั้งหมด
ทีมงาน insKru: แก่นมันคือการเคารพตัวตน การตัดสินใจ ให้โอกาสใช้ชีวิตด้วยตัวเองได้ ผ่านการออกแบบกิจกรรม ออกแบบพื้นที่
ครูก้า: ตรงนี้ถ้าคนเป็นพ่อแม่คิดแบบนี้ ลูกจะรักพ่อแม่แค่ไหน จะไม่ลุกขึ้นมาเป็นสงครามระหว่างเจนเนอเรชัน ถ้าพ่อแม่ไม่เคยฟังเรา บอกว่ารักนะ ห่วงนะ แต่ไม่ฟังเรา วันหนึ่งก็ลุกขึ้นมาแบบ ไม่ไหวแล้ว
ทีมงาน insKru: การจัดการเรียนการสอนอย่างนี้ดูไม่ใช่กระแสหลัก เพราะมีทั้งหลักฐานเชิงประจักษ์และงานวิจัย พอครูก้าเห็นเด็กไปจนโต ไปอยู่ในสังคมที่ความคิดของคนไม่เหมือนแบบนี้ เขายังคงความเป็นตัวของตัวเองได้ตลอดรอดฝั่งไหม
ครูก้า: เรารู้สึกว่าเขาเป็นของดีที่หายาก บอกให้พ่อแม่เขาอุ่นใจไว้ก่อนว่าลูกเราเป็นของดีที่หายาก แล้วก็จริงๆ แล้วเราเน้นเรื่องของความแข็งแรงภายใน เขาแข็งแรงขนาดที่เรียกว่าใครจะแข่งขันก็แข่งกันไปสิ แต่เขาแข่งกับตัวเองมีประโยชน์กว่า อาจจะไม่ 100% แต่ที่เราได้ยินสะท้อนกลับมาคือเด็กเราช่วยเหลือคนอื่น เด็กเราเป็นคนที่ให้อภัยคนอื่น เป็นเด็กกิจกรรม ชอบช่วยเหลือเพื่อน 2 วันนี้เองเพิ่งมีคนมาเล่าว่าเด็กโรงเรียนครูก้าไปเรียนเมืองนอก มหาวิทยาลัยที่นู่นชอบมากเลย หายาก ทำกิจกรรมอาสาช่วยมหาวิทยาลัยหมดเลย เราต้องเชื่อก่อนว่าเราอยากเห็นเขาเป็นคนยังไง ปลูกฝังไว้ในวัยนี้แล้วมันจะติดตัว มีแกนหลักข้างในตัวเรา ครูก้าเชื่อเรื่องมุมมอง ถ้าเราตั้งมุมมองเขาให้ดี เขาจะเป็นเด็กสุขง่ายทุกข์ยากจริงๆ นะ เขาให้อภัยเก่งนะ ส่วนมากก็จะชื่นใจ จริงๆ ก็อยากให้ทุกคนกลับมาหาแกนหลักของชีวิตนะ เราเรียนไป วิชาความรู้มันอาจจะเป็นเครื่องมือบางอย่าง แต่คนที่ใช้เครื่องมือ เขาใช้ไหวหรือเปล่า คิดเพื่อหยิบเครื่องมือมาทำอะไรได้ไหม ส่วนมากแกนเสียหาย เครื่องมือก็ช่วยอะไรไม่ได้
ทีมงาน insKru: ครูที่มาเป็นครูใหม่ๆ มีอุปสรรคไม่เก็ตเรื่องนี้ไหม
มนุษย์เราเหมือนกัน ถ้าเราปฏิบัติกับเขาเหมือนเด็ก ทุกคนต้องการโอกาส ถ้าเราไม่เชื่อเขา เขาก็ไม่เชื่อตัวเอง ถ้าเขาได้โอกาสได้การดูแล self ของตัวเอง เหมือนที่เราให้เขาไปดูแล self เด็ก แล้วก็อีกเรื่องคือวัฒนธรรม ที่นี่เราคิดกันแบบนี้ ทำแบบนี้ ถ้ารู้สึกว่าไม่ใช่เขาก็ไปเอง คนที่อยู่แล้วรู้สึกว่าใช่ก็จะอยู่กันเหมือนเป็นครอบครัว เราเป็นยาย ครูเป็นแม่ ลูกศิษย์เป็นหลานเรา
ทีมงาน insKru: วัฒนธรรมการทำงานของคุณครูในโรงเรียนจิตตเมต์เป็นแบบไหน
ครูก้า: ฟังกัน แต่กว่าจะมาถึงตรงนี้ก็ค่อยๆ ปรับนะ เมื่อก่อนก็จะคอยบอก หลังๆ เราก็เริ่มฟังเขา ให้เขาเข้ามามีส่วนร่วม เหมือนที่เราทำกับเด็กเลย ยิ่งเชื่อ ยิ่งให้โอกาส ก็ยิ่งได้เห็น เราสบายแล้ว เราไม่อยู่โรงเรียนก็อยู่ได้ มนุษย์เหมือนกันอะ มองเด็ก มองครู มองพ่อแม่ ธรรมชาติเลย
ทีมงาน insKru: รายงานผลปลายเทอมทำยังไงบ้าง
ครูก้า: เขียนบรรยาย ให้แต่ตัวเลขนึกไม่ออก เราใช้วิธีเขียนไปเลยว่าด้านร่างกายเด็กทำอะไรได้บ้าง ควรเสริมประสบการณ์ตรงไหน ที่นี่จะเขียนพัฒนาการ 4 ด้าน + เรื่อง self พูดถึงแต่ละด้าน แล้วแทรกเรื่อง EF ด้วย ผู้ปกครองก็จะได้ข้อมูลที่เห็นเป็นรูปธรรม
ทีมงาน insKru: คุณครูจะจับยังไงว่าเด็กกำลังทำได้
ครูก้า: เราเปลี่ยนบทบาทจากครูที่ไปนั่งสอนเป็นคนเฝ้าสังเกต ครูจะได้มีโอกาสจดบันทึกเยอะ แล้วก็จดคำพูดเด็กเยอะ ใช้ประโยชน์จากข้อมูลตรงนี้ได้เยอะ ครูจะมีข้อมูล แล้วเอาข้อมูลตรงนั้นมาบอกเล่ากับพ่อแม่ ปีละ 2 ครั้ง เราเอามากางให้ดูเลยว่าพัฒนาการ 4 ด้านและ self เนี่ย เด็กได้รับโอกาสมีประสบการณ์อะไรบ้าง มีตัวอย่างให้ดูเลย เพื่อให้เขาเชื่อในตัวลูกและยิ่งให้โอกาส เมื่อไหร่ที่เราพิสูจน์ให้ผู้ใหญ่เห็นศักยภาพเด็ก จะยิ่งได้โอกาสมาก และคุณครูยิ่งได้ข้อมูลเพื่อประเมินเด็กคนนั้นจริงๆ ยกตัวอย่างทุกเช้าเราจะมีกิจกรรมสำรวจอารมณ์ เด็กจะเลือกหยิบบัตรอารมณ์ สมมติว่าหยิบบัตรโกรธ ครูก็จะกระซิบถามว่า อยากเล่าให้ครูฟังไหม ว่าโกรธอะไร เราจะไม่ไปบังคับเขา ให้เขาพร้อมเล่า แต่อันหนึ่งที่ได้แล้วคือ ครูคนนี้อยากเข้าใจความรู้สึกเราแฮะ พอเขากล้าเล่า รู้สึกปลอดภัยเราก็ได้ข้อมูลจากเขาด้วย ครูก้าเคยเข้าไปช่วยครูคนหนึ่ง เด็กหยิบบัตรโกรธ
“อยากเล่าให้ครูก้าฟังไหมลูก”
“เพื่อนเหยียบเท้า โกรธมาก”
“เหรอลูก เจ็บมั้ย ตอนนี้หายเจ็บแล้วยัง”
นิ่งไปพักหนึ่ง พยักหน้า
“แล้วตอนนี้หายโกรธเพื่อนหรือยัง”
พอครูก้าถามไปแบบนี้ เขาก็นิ่งไปอีกพักนึงแล้วก็ยิ้มออกมา เราอยากให้เขารู้เท่าทันอารมณ์ตัวเอง ทำให้เห็นว่ามีคนอยากเข้าใจเขาด้วย เราไม่ได้สอนว่า ไม่ต้องโกรธ เพื่อนไม่ได้ตั้งใจ เราสอนให้เขารู้เท่าทันอารมณ์ จัดการอารมณ์ตัวเอง คลี่คลายอารมณ์ตัวเองได้ เราคิดว่าอารมณ์เป็นเรื่องใหญ่ โตมาเราจะรู้ว่าอารมณ์กับเหตุผลมันเถียงกันอยู่เรื่อย ทำยังไงให้เขาจัดการอารมณ์ได้ด้วยตัวเองให้จบ อันนี้คุณครูจะจดทุกวัน ไม่ว่าเด็กเล่าอะไรก็จะจด เขาก็จะรู้ข้อมูลว่าเด็กแต่ละคนอารมณ์ไหนยังไง แล้วเอามาเล่าเป็นตัวอย่างให้พ่อแม่ฟังว่ารู้ไหม ลูกสามารถเล่าเรื่องได้ รู้ไหมว่าเด็กเท่าทันอารมณ์ สิ่งหนึ่งที่จะเราแนะนำให้พ่อแม่คุยกับลูกบ่อยๆ คือเรื่องอารมณ์ความรู้สึก ไม่ค่อยแนะนำให้คุยเรื่องเหตุผล ต่างคนต่างมีเหตุผลของตัวเอง ในที่สุดความสัมพันธ์ก็จะเสียหาย เพราะเหตุผลผู้ใหญ่ชนะอยู่เรื่อย โตขึ้นเขาตัวใหญ่กว่าก็จะรู้สึกว่าเขาชนะบ้างได้แล้ว 
ทีมงาน insKru: น่าสนใจที่บทบาทครูเปลี่ยนไป ทำไมครูโรงเรียนอื่นไม่มีเวลามานั่งจดบันทึกได้ละเอียดขนาดนี้ หรือเพราะเราตั้งใจว่าจะไม่ไปแทรกแซงการเล่นของเด็ก เราจัดประสบการณ์ให้เขา ให้เขาตัดสินใจ จังหวะนั้นครูถอยออกมาเป็นผู้เฝ้ามอง แล้วจดบันทึก
ครูก้า: ถูกต้องเลย เมื่อก่อนครูก้าจะออกไปอบรมครูเยอะ ในหลายจังหวัด ตั้งแต่มีเรื่อง EF เข้ามา นอกจากพัฒนาการ 4 ด้าน เราพบว่าการเปลี่ยนแปลงของครูยังน้อย แต่พอเอาเรื่อง self เข้ามาด้วย ครูเปลี่ยนเลย เพราะครูเองก็เคยถูกทำให้เสีย self มาก่อน เขาไม่กล้าคิด ไม่กล้าทำอะไรด้วยตัวเองมาก่อน เข้าไปจิ้มหัวใจตรงๆ ครูหลายคนบอกว่าเขากลับไปเป็นครูแบบเก่าไม่ได้แล้ว เรามัวแต่ไปเล่นเรื่องข้างนอก หัวก็ไม่เท่าที่ใจนะ เล่นแต่หัวอย่างเดียวไม่ได้ พอมาเล่นตรงใจแล้ว ครูเปลี่ยนจริงๆ บทบาท ท่าที ถึงแม้จะยังมีติดอยู่บ้างเล็กๆ น้อยๆ แล้วเขามีความสุขขึ้น มีความสุขกับการเป็นครูมากขึ้น เห็นคุณค่าตัวเองมากขึ้น เห็นเด็กกอดครูมากขึ้น ครูก็จะภูมิใจ เราไปดูแล้วเห็นจุดที่เปลี่ยนแปลง เขาส่งคลิปอะไรตามมา ว่าเขาสร้างโอกาสอะไรให้เด็กบ้าง ครูก็หวังดีว่าต้องให้เด็กเรียนเยอะๆ กินข้าวครูยังเก็บให้เลย เล่นของเล่นครูก็ช่วยเก็บให้ เปลี่ยนมาเป็นให้เด็กเก็บเอง เด็กก็หันมายิ้มให้ สนุกที่ได้ช่วยครูเก็บ การเห็นคุณค่าในตัวเองเกิดขึ้นจากการเก็บของ เขาย้ายจุดชื่นใจจากที่ไปเกิดแค่ตอนเด็กเขียนไม่ตกเส้นประ

ทีมงาน insKru: อยากรู้ว่ามีเด็กที่ไม่เล่น มีไหม อยู่เฉยๆ ครูจัดการยังไง
ครูก้า: มีแต่ไม่ตลอด เราต้องรอจังหวะ หลายคนเรียนรู้จากการมองก่อน บางทีพ่อแม่ถามเหมือนกัน เห็นคนอื่นเขานู่นนี่นั่นแล้ว ทำไมลูกเรายังทำไม่ได้ เราก็บอกว่า ดีแล้ว ลูกเราเป็นของดีหายาก ไม่ผลีผลาม รู้จักดูตาม้าตาเรือ สำคัญนะ เป็นเด็กรอบคอบ มั่นใจแล้วถึงลงไปทำ ถ้าทำแล้วทำเลย ผู้ใหญ่บางทีรอเขาไม่ได้ไง อย่างตอนทำ Free day ใหม่ๆ เราบอกครูให้ตั้งหลักไว้เลย น้องเล็กอนุบาล 1 ยังไงก็เดินดูก่อน ไม่ต้องไปยุ่งกับเขา อย่างมากก็เดินเฉียดๆ ไป ไม่ต้องไปบังคับให้เขาเล่นอะไร เด็กไม่มีหรอกไม่เล่น ให้เขาคิด ให้เขาตัดสินใจ บางทีเขาก็มีประสบการณ์บางอย่างที่ต้องดูให้ดีว่าปลอดภัยแน่นะ มันเคยรู้สึกไม่ค่อยปลอดภัยมาก่อน ไม่ปลอดภัยในที่นี่คือไม่ปลอดภัยจากผู้ใหญ่ ไม่รู้ว่าเล่นแล้วครูจะว่ายังไง พ่อแม่ก็จะนู่นนี่นั่น หรือบางทีย้ายมาจากที่อื่น ครูก้าเคยพาไปสวน มีเด็กข้างนอกด้วย เขาไม่ทำอะไรเลย เราก็ให้เขาเล่นอะไรก็ได้ มีฐานหนึ่งมีกระดานไว้ให้ เขาไม่ทำอะไรเลย วาดรูปอย่างเดียว รอบที่ 3 ขึ้นไปอยู่บนยอดไม้แล้ว (หัวเราะ)
ทีมงาน insKru: แล้วครูจะรู้ได้ไงว่าจังหวะไหนที่ควรจะแอคชันอะไรบางอย่าง
ครูก้า: ถ้าไม่ใช่เรื่องความไม่ปลอดภัย จะพยายามไม่เข้าไปยุ่ง ถ้าเราคิดว่าเราสร้างแรงบันดาลใจไว้พอ สร้างพื้นที่ หรือโอกาสที่แรงพอสำหรับเด็กแล้ว เราไม่ต้องไปยุ่ง
ทีมงาน insKru: คุยกับผู้ปกครองยังไงให้เขาไม่รู้สึกกังวลในวิธีการของโรงเรียน
ครูก้า: เราก็คิดถึงเขาเหมือนเขาเป็นเด็ก ว่าเขาก็ไม่เคยเจอโรงเรียนอย่างนี้ ทำยังไง เราต้องทำตัวเราให้ชัด ที่นี่มีห้องเรียนพ่อแม่ก่อนที่จะซื้อใบสมัคร ประโยชน์ที่จะได้ คือเขารู้ว่าเราคิดยังไง สองคือเขาได้ตัดสินใจว่าจะเลือกเราไหมด้วย และเราเชื่อว่าจากเราที่เคยเป็นแม่ที่ไม่รู้เรื่อง เราจะเป็นคนทำให้เขารู้เรื่องและเข้าใจ เราต้องสื่อสารกันเยอะๆ ถามว่าพอเวิร์กช็อปพ่อแม่เรียบร้อย เขาถึงตัดสินใจว่าจะซื้อใบสมัครไหม โรงเรียนทางเลือกคือเขาเลือกเราด้วย ในแต่ละปีมีคนมาสมัครมากกว่าที่เรารับได้ ระหว่างที่เวิร์กช็อปเขาก็แฮปปี้ที่ได้เรียนรู้ว่าจะอยู่กับลูกยังไง ส่วนการมีส่วนร่วมของผู้ปกครอง ปีใหม่เรายกพื้นที่ให้ คิดว่าจะทำอะไรให้ลูก ความสุขของเด็กเป็นตัวตั้ง พ่อแม่ต้องประชุมกัน ทำอาหาร ทำกิจกรรม เกม ใครชอบแสดง สนุกมากเลย จัดซุ้มเกม ละคร การแสดง ก็ต้องมีหลายแผนก เขียนบท ทำฉาก มันจะมีคนที่มาคลุกคลีกัน เขาบอกว่าสนิทกันยังกับเพื่อนสมัยเรียน เพื่อนมหาวิทยาลัยก็ยังไม่สนิทขนาดนี้ เขาได้ร่วมทุกข์ร่วมสุขกัน บางคนน่ารักมาก เป็นหมอแล้วลาไม่ค่อยจะได้ ขอของกลับไปทำที่บ้าน บางคนอยู่ต่างจังหวัด ก็จะลางานจำกัดจริงๆ ก็จะอาสาเป็นคนเก็บของ อันนี้เป็นสิ่งที่ให้เขาได้คลุกคลีกัน คนดีๆ ทั้งนั้นเลย หัวอกเดียวกัน ลูกวัยใกล้ๆ กัน สนิทกันจนทุกวันนี้ลูกโตเป็นหนุ่มเป็นสาว พ่อแม่ก็ยังไปเที่ยวด้วยกัน เขาจัดกันเอง
ทีมงาน insKru: อยากรู้เรื่องอ่านออกเขียนได้เพิ่มอีกนิด ว่าทำไมต้องทำให้เด็กรู้สึกอยากสื่อสารก่อน
ครูก้า: การอ่านไม่ใช่แค่อ่านหนังสือออก อ่านหนังสือออกมันคืออ่านความคิดคนอื่นที่เขียนมาให้อ่านออก แต่เด็กมีความสามารถมากกว่านั้นเยอะมาก ตั้งแต่เขายังเล็กมากเลย พ่อหน้าตาแบบนี้รู้เลยอ้อนไม่ได้ หันไปหาแม่ เห็นหน้าแม่แบบนี้ หายายดีกว่า เด็กอ่านโลก อ่านคนออก อ่านทุกอย่างออก เพียงแต่ยังอ่านตัวสะกดที่ผสมคำไม่ออก แต่เขามีเซนส์อ่านสถานการณ์ อ่านความหมายในสภาพแวดล้อมออก เราให้เด็กอ่านภาพก่อน ทำไมหนังสือนิทานถึงเรียกหนังสือภาพ ไม่จำเป็นต้องอ่านให้ออกก็ได้ ครูไม่ต้องอ่านให้ฟังก็ยังได้ เขาเปิดเองก็อ่านได้ เด็กกำลังมองหาความเป็นไปได้จากสิ่งที่ตาเห็น อันนี้สำคัญกว่า ในที่สุดพออ่านหนังสือได้เขาจะอ่านสิ่งที่อยู่ระหว่างบรรทัดได้ ไม่ใช่อ่านแค่ที่คนเขียนมาให้ พวกนี้หายไปหมด เสียดาย ชวนพ่อแม่มาชวนให้ลูกอ่านโลกออกดีกว่า ไม่ยากหรอก โตๆ กันขนาดนี้แล้ว เราชอบศิลปินเกาหลี แป๊บเดียวก็เรียนคล่องแล้ว ถ้าเรามีแรงบันดาลใจ ภาษาไหนก็ไปได้เอง ถ้าใจไม่ไปแล้วก็จบ เหมือนเราเรียนอังกฤษมาตั้งกี่ปี ก็ยังไม่เห็นจะกล้าพูดเลย
ทีมงาน insKru: แล้วการเขียนต่างกันไหม
ครูก้า: เด็กขีดวงกลมสามวง อันหนึ่งใหญ่ อันหนึ่งเล็กมาหน่อย อีกอันเล็กที่สุด วิ่งมาเล่าให้ครูก้าฟังว่านี่คือ พ่อ แม่ แล้วนี่ตัวเขา แล้วก็วาดอีกอันวงรีๆ พ่อซื้อหมาให้เขา นี่คือการเขียนเพื่อการสื่อสาร มัน flow ไหลลื่นคิดยังไงเขียนอย่างนั้น คิดยังไงเขียนอย่างนั้น แต่ถ้าเขียนตามเส้นประ อย่าให้ตกเส้นประนะ อันนั้นเขียนผ่านความเครียด แล้วเด็กจะรักการเขียนได้ยังไง ขึ้นประถมมันล้าหมดแล้ว ไม่อยากเขียนแล้ว เด็กครูก้าตอนประถม ชอบถูกส่งไปประกวดคัดลายมือ เพราะเห่อ เพิ่งเขียนหนังสือเป็น เหมือนว่ายน้ำ
เด็กอยากทำท่าปลา ไม่ได้อยากทำท่าฟรีสไตล์ เหมือนกับเวลาให้เด็กไปเรียนว่ายน้ำ เขาไม่อยากลง แต่พอให้เล่นน้ำไม่อยากขึ้น

คุณครูอ่านแล้วชอบประเด็นไหน มีความคิดเห็นยังไง คอมเมนต์แแลกเปลี่ยนกันไว้ได้เลยน้า
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!