

ความวิตกกังวลเกิดขึ้นได้กับคนทุกวัย ในช่วงวัยเด็ก ๆ ที่ยังไม่มีประสบการณ์ในชีวิตมากนัก เมื่อต้องเริ่มรับมือ จัดการทางเลือกในชีวิตต่าง ๆ
ด้วยตัวเอง ความคาดหวัง ความตั้งใจ ที่มากเกินไป แต่เขายังจัดการไม่ได้ก็อาจกลายเป็นพฤติกรรมไม่พึงประสงค์
อย่างการร้องไห้ โวยวาย ที่มาขัดขวางการเรียนในห้องเอาได้
แล้วคุณครูอย่างเราทำอะไรได้บ้างที่จะทำให้การเรียนการสอนยังดำเนินต่อไปได้ และเป็นการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนได้บ้างนะ ?
วันนี้ insKru ได้ชวนคุณแทน - ภูริพัชญ์ พิทักษ์กรณ์ นักจิตวิทยาโรงเรียน ผู้ทำเพจ psyche.tourlife
ให้มาบอกเล่ารายละเอียด และวิธีการรับมือความกังวลของเด็ก ๆ ไปพร้อม ๆ กัน ในรูปแบบของ
“คู่มือกู้ใจ” Emotional First Aid ที่จะอธิบายกันไปให้ทำได้เป็นสเต็ป ๆ ถ้าพร้อมแล้วไปดูกันเลย
เรียบเรียงโดย โด้ - เวธน์ มโนจุรีหกุล

เมื่อเด็ก ๆ ถูกควบคุมด้วยความกังวลแล้ว มักจะมีการแสดงพฤติกรรมที่ทำให้คุณครูตกใจออกมามากมายเลย บางครั้งก็มีการแสดงออกถึงอารมณ์อื่น ๆ เช่น เศร้า หรือโกรธ ซึ่งจากประสบการณ์ที่เจอในโรงเรียน คุณแทนบอกว่าเด็กที่มีความกังวลวิ่งอยู่ในหัว ส่วนใหญ่มักเป็นคนที่จริงจังกับการเรียน มีความคาดหวังกับตัวเองสูงอยู่ประมาณนึง
แต่ก็มีอีกไม่น้อยเลย คือเด็ก ๆ ที่เราเห็นกันอยู่ทั่วไปในทุกวัน แต่เขากำลังเผชิญช่วงชีวิตที่เป็นเหมือน “ทางแยก” (crossroad) ซึ่งเด็ก ๆ ต้องเลือกเส้นทางของชีวิตตัวเอง เช่น การเรียนต่อสายการเรียนในม.ปลาย หรือการเลือกคณะที่จะเรียนต่อในช่วงมหาวิทยาลัย เป็นต้น เด็ก ๆ กลุ่มนี้จะยังไม่แสดงความกังวลในช่วงเวลาอื่น ๆ แต่จะมีความกังวลมากขึ้นเป็นพิเศษเมื่ออยู่ในช่วงเวลานี้

แต่กว่าคุณครูจะมารับรู้ความกังวลของเด็ก ๆ ได้ ก็จากพฤติกรรม อย่างเช่น การร้องไห้ การโวยวาย ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ผู้ใหญ่อย่างเรามองว่าไม่พึงประสงค์ในห้องเรียน เราจึงคิดว่าต้องทำยังไงเพื่อจัดการมัน

ด้วยความที่สารพัดอารมณ์กำลังคุกรุ่น แล้วการแสดงออกของเด็ก ๆ ยิ่งเป็นพฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ในห้องเรียน คุณครูจึงเหมือนกำลังอยู่ท่ามกลางการตัดสินใจครั้งใหญ่ จะทำยังไงดี ระหว่างรีบเข้าไปจัดการ สั่งสอน แก้ปัญหาความวิตกกังวลต่าง ๆ ของนักเรียน แต่การสอนคาบนี้คงเสียไปแน่นอน
หรือจะตัดสินใจปล่อยไปให้เขาได้ตกผลึก และหยุดพฤติกรรมเหล่านั้นด้วยตัวเอง แต่ไม่มีอะไรรับประกันเลยว่า บรรยากาศห้องเรียนในคาบนี้ จะแย่กว่าเดิมไปอีกหรือไม่…
ถ้าเป็นคุณครูจะทำยังไงดีนะ ที่จะทำให้การเรียนการสอนยังดำเนินต่อไปได้ และยังเป็นการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน
ขั้นแรก คือ การดูพฤติกรรมเด็กก่อน บางคนอาจหายใจแรง มือสั่น เหมือนเป็น hyperventilation บางคนรู้สึกอึดอัด เลยปล่อยโฮร้องไห้ออกมา ในเคสที่หนักแบบนี้ เราควรให้เขาสังเกตตัวเองก่อน ค่อย ๆ คุย ปลอบ จนเด็ก ๆ สงบลง อยู่ในสภาวะปกติ แล้วจึงค่อยพูดคุยเหตุผล หาวิธีแก้สิ่งต่าง ๆ ของนักเรียนอย่างยั่งยืนต่อไปนอกห้องเรียน เพื่อให้การสอนทุกอย่างยังดำเนินต่อไปได้ด้วยดี

แล้วจึงใช้ขั้นตอนขั้นที่ 2 ซึ่งเป็นวิธีที่ได้ผลมาก ๆ ในการดึงสติของเด็ก ๆ คือ 5-4-3-2-1 Grounding
โดยให้เด็ก ๆ นั้น หายใจเข้า-ออก ลึก ๆ ช้า ๆ เพื่อรับรู้ความรู้สึกตัวเอง พร้อมค่อย ๆ ตอบ
5 สิ่งที่เรามองเห็น เช่น เห็นคุณครู เห็นโต๊ะ เห็นนก
4 สิ่งที่เราสัมผัสได้รอบตัว เช่น เส้นผม กางเกง นาฬิกา
3 สิ่งที่เราได้ยิน เช่นเสียงเพื่อน เสียงลากเก้าอี้
2 สิ่งที่เรารับกลิ่นได้ เช่น กลิ่นขนม กลิ่นยางลบ
1 สิ่งที่เราได้ลิ้มรสอยู่ในปาก เช่นกลิ่นลูกอม กลิ่นโคล่าที่พึ่งทานไป
เมื่อทำทั้งหมดนี้เสร็จแล้ว เด็ก ๆ ที่มีความวิตกกังวลจะค่อย ๆ ผ่อนคลายตัวเองลง และอยู่กับปัจจุบันมากขึ้นในที่สุด
เมื่อใช้ทั้ง 2 ขั้นตอนที่ว่าไปก่อนหน้าแล้ว สถานการณ์ในห้องเรียนก็จะสงบลงได้ โดยคุณแทนบอกว่า “สำหรับเหตุการณ์ในห้องเรียน เราอาจทำให้เขาใจเย็นลง แล้วค่อยเข้าไปพูดคุยวิธีการแก้นอกห้องเรียนอีกที เพื่อไม่ให้การสอนในห้องเรียนตกหล่นนักเรียนคนอื่น ๆ ไป การหาวิธีแก้ปัญหาระยะยาว มันใช้เวลาและพลังงานมากกว่าที่ในคาบเรียนจะให้ได้ และอาศัยสมาธิของครูมากด้วย” คุณแทนอธิบาย
พอคุณครูทำให้เด็ก ๆ อยู่ในสภาวะปกติ พร้อมคุยได้แล้ว ครูจึงค่อย ๆ เข้าไปซัพพอร์ตโดยให้เด็ก ๆ ได้สื่อสารหลังจากคาบเรียนนั้น ด้วยการถามเพื่อให้เห็นว่าเขาต้องการอะไร แล้วมาดูกันว่าเขาจะไปถึงจุดนั้นได้ยังไง มีอุปสรรคอะไรระหว่างทางมั้ย เขาจะไปถึงตรงนั้นได้ยังไงด้วยสิ่งที่เด็ก ๆ มีเป็นต้นทุน หรือทรัพยากรในชีวิตของพวกเขา
ระหว่างที่พูดคุยกันอย่าลืมว่า การคุยครั้งนี้คือการช่วยให้นักเรียนนั้นค่อย ๆ คิดวิเคราะห์ หาทางออกของปัญหาด้วยวิธีของตัวเองได้ ไม่ใช่การนำมุมมองของตัวเองไปใส่ให้เขา หรือไปสั่งสอนเขา เพราะนั่นจะทำให้นักเรียนคิดเองไม่เป็นในระยะยาว
คุณแทนเปรียบเทียบให้เห็นภาพมากยิ่งขึ้น “มันเหมือนมือเล็ก ๆ ของเราที่ต้องไปคว้าของมีค่าที่อยู่ใต้ผืนทราย เราจะทำยังไงให้สามารถเอื้อมไปจนถึงตรงนั้น ทั้ง ๆ ที่มีทรายมาปิด มาบังจนมองไม่เห็น เด็ก ๆ จะต้องเป็นคนหาวิธีการที่เหมาะของตัวเอง นำมือของตัวเองไปหยิบจับของมีค่านั้นได้ในที่สุด มันไม่ได้มีแค่มือของเขานะ มันมีทั้งความหวัง ความพยายามที่ตั้งใจทำลงไป มีการเห็นจุดแข็ง จุดเด่น ที่ตัวเองเลือกใช้ ทั้งหมดนี้ไม่ได้เกิดจากการที่เราช่วยเหลือเขาตรง ๆ"
มันอาจจะดีกว่าถ้าเด็ก ๆ ได้ทดลองหาวิธีการของตัวเองในแบบที่เขาเองสามารถทำได้ หน้าที่ของเราควรเป็นการทำงานกับความเข้าใจของเขามากกว่า เราต้องเอาใจของเราไปอยู่ในใจของเขา เวลาพูดอะไรเราก็จะพูดจากพื้นฐานในใจของเขา มากกว่าบรรทัดฐานของเรา
คุณแทนเสริมว่า วิธีการถามเด็ก ๆ ในแต่ละช่วงวัยมีความคล้ายกันหมด แต่คำถามอาจต่างกันสักเล็กน้อย ในกรณีที่เป็นเด็กโต เราควรใช้คำถามที่ถามถึงเหตุและผล ลึกซึ้ง ไล่เรียงจนเห็นความคิดเขา เช่น “เพราะอะไรเธอถึงรู้สึกอย่างนี้ ?” “วันนี้กำลังเครียดอะไรอยู่ ?”
ในขณะที่เด็กเล็กจะยังไม่เข้าใจความเชื่อมโยงของเหตุและผล ยังไม่เข้าใจความนามธรรม คำถามอาจต้องไปในทางการเปรียบเทียบมากยิ่งขึ้น เช่น “ครั้งล่าสุดที่รู้สึกแบบนี้ เกิดอะไรขึ้นบ้าง ?” “ตอนนั้นจัดการยังไงนะ ?”
สิ่งที่สำคัญที่สุดของกระบวนการทั้งหมดคือ “เวลาพูดคุยกัน เราสามารถขุดจนถึงแก่นของปัญหาลึก ๆ ได้เลย แต่อย่าลืมทำให้ใจเย็น แล้วค่อยเริ่มจัดการปัญหา อย่าเพิ่งรีบกระโจนเข้าไปที่วิธีการจัดการโดยลืมฮีลใจเขาก่อน”
ทั้งหมดนี้ก็คือวิธีการรับมือเด็ก ๆ ที่มีความกังวลใจ มีเจ้า “ว้าวุ่น” วิ่งวนอยู่ในหัวอยู่
คุณแทนสรุปขั้นตอนให้คุณครูแบบง่าย ๆ ว่า เวลาดีลกับเด็กที่มีความกังวล หลัก ๆ แล้วต้องทำไงก็ได้ให้ใจเย็นลงก่อน
เวลาเด็กรู้สึกไม่มั่นคง เด็กไม่ได้คิดขนาดนั้น เช่น เด็กกำลังร้องไห้
เด็กก็จะพูดความรู้สึก พูดอะไรออกมาเต็มไปหมด เขากำลังมีความไม่มั่นคงทางอารมณ์อยู่
หรืออย่างเวลาที่โกรธอย่างนี้ อาจจะแสดงออกโดยการโวยวาย เหวี่ยงออกมานั่นเอง
เมื่อคุณครูเห็นอย่างนี้ ลองใช้ 2 ขั้นตอนเพื่อบรรเทาอาการในห้องก่อน
แล้วจึงค่อยใช้เวลานอกเหนือจากสอนในห้องมาโฟกัสกับการแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนได้
คุณครูที่กำลังต้องรับมือกับความท้าทายนี้อยู่ insKru ขอเป็นกำลังใจให้ทำสำเร็จ
คุณครูมีวิธีการแบบไหนมาแบ่งปันกันได้เสมอที่ inskru.com น้า
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!