พฤติกรรมสัตว์กับแผ่นดินไหว ไอเดียการจัดการเรียนรู้ตามรูปแบบ 5E

ที่มา

 ช่วงนี้ประเทศไทยได้ประสบกับสถานการณ์แผ่นดินไหว ซึ่งส่งผลกระทบรุนแรงในหลายพื้นที่ ทำให้หลายคนเริ่มตระหนักถึงความสำคัญของการเตรียมความพร้อมรับมือกับภัยพิบัติ หนึ่งในประเด็นที่น่าสนใจคือ สัตว์บางชนิดสามารถรับรู้ถึงแผ่นดินไหวได้เร็วกว่ามนุษย์ หลายเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั่วโลกพบว่าสัตว์มีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงก่อนเกิดแผ่นดินไหว เช่น สุนัขเห่าผิดปกติ นกบินออกจากรัง หรือปลากระโดดขึ้นเหนือน้ำ ซึ่งนำไปสู่คำถามสำคัญว่า พฤติกรรมเหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร? และ เราจะใช้ความสามารถของสัตว์มาช่วยเตือนภัยได้หรือไม่?

ด้วยเหตุนี้ จึงนำประเด็นนี้มาสู่แนวคิดการจัดการเรียนรู้ในหัวข้อ พฤติกรรมสัตว์ สำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ผ่านรูปแบบการเรียนรู้แบบ 5E เพื่อให้ผู้เรียนสามารถเข้าใจและวิเคราะห์พฤติกรรมของสัตว์เชิงลึกยิ่งขึ้น

แนวทางการจัดการเรียนรู้

1. Engage (กระตุ้นความสนใจ) - 15 นาที

กิจกรรม: "ใครจะหนีก่อน"

• ครูเปิดคลิปวิดีโอหรือรูปภาพเกี่ยวกับพฤติกรรมสัตว์ที่เปลี่ยนไปก่อนเกิดแผ่นดินไหว เช่น สุนัขเห่าหอนผิดปกติ นกบินหนีออกจากรัง ปลาในบ่อน้ำกระโดดขึ้นเหนือน้ำ หรือ งูเลื้อยออกจากโพรง ตัวอย่าง
• https://www.youtube.com/shorts/7vpQhuDyqNI
• https://www.youtube.com/watch?v=wmOmIrsZQk0
• https://www.youtube.com/watch?v=1MFzcl-kZHo
• ครูตั้งคำถามกระตุ้นให้คิด เช่น
• "สัตว์เหล่านี้รู้ได้อย่างไรว่าแผ่นดินไหวกำลังจะเกิดขึ้น"
• "มนุษย์สามารถรับรู้แผ่นดินไหวได้เร็วเท่าสัตว์หรือไม่ เพราะอะไร"
• "พฤติกรรมของสัตว์เหล่านี้เป็นพฤติกรรมที่เป็นมาแต่กำเนิดหรือเกิดจากการเรียนรู้?"
• นักเรียนจับกลุ่ม 3-4 คน และช่วยกันเดาว่าสัตว์ชนิดไหนน่าจะรับรู้แผ่นดินไหวได้ก่อน

2. Explore (สำรวจและค้นคว้า) - 25 นาที

กิจกรรม: "นักสืบพฤติกรรมสัตว์"

• แบ่งนักเรียนเป็น 5-6 กลุ่ม แต่ละกลุ่มได้รับภารกิจสืบสวนเกี่ยวกับสัตว์ที่สามารถรับรู้แผ่นดินไหวได้ เช่น สุนัข แมว นก งู ปลา หรือ กบ
• นักเรียนใช้มือถือหรือเอกสารที่ครูเตรียมไว้เพื่อค้นหาข้อมูลเกี่ยวกับสัตว์ของกลุ่มตนเอง
• หัวข้อที่ต้องค้นหา:
• พฤติกรรมของสัตว์ก่อนเกิดแผ่นดินไหว
• พฤติกรรมนี้เป็น พฤติกรรมที่เป็นมาแต่กำเนิด หรือ เกิดจากการเรียนรู้
• สัตว์ใช้ การสื่อสาร อย่างไรในการเตือนภัย เช่น การส่งเสียง การเคลื่อนไหว ฯลฯ
• มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่สนับสนุนหรือไม่

3. Explain (อธิบายและอภิปราย) - 25 นาที

กิจกรรม: "ข่าวพฤติกรรมสัตว์เตือนภัย!"

• นักเรียนแต่ละกลุ่มนำเสนอข้อมูลของสัตว์ที่ตนศึกษาผ่านรูปแบบ "รายงานข่าวสด"
• ตัวแทนกลุ่มแสดงเป็นนักข่าวภาคสนาม รายงานว่าเกิดอะไรขึ้นกับสัตว์
• อธิบายว่าพฤติกรรมของสัตว์เป็น พฤติกรรมที่เป็นมาแต่กำเนิด หรือ เกิดจากการเรียนรู้
• อธิบายการสื่อสารระหว่างสัตว์ที่ทำให้พฤติกรรมเกิดขึ้น
• กลุ่มอื่นสามารถตั้งคำถามหรือตอบโต้ได้

4. Elaborate (ขยายความรู้และเชื่อมโยง) - 20 นาที

กิจกรรม: "พฤติกรรมสัตว์ วิทยาศาสตร์ VS ความเชื่อ"

• ครูช่วยสรุปแนวคิดหลักเกี่ยวกับพฤติกรรมสัตว์ที่เกี่ยวข้องกับแผ่นดินไหว
• พฤติกรรมที่เป็นมาแต่กำเนิด → เช่น สุนัขรับรู้แรงสั่นสะเทือนที่ความถี่ต่ำ
• พฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้ → เช่น สัตว์ที่อาศัยกับมนุษย์อาจตอบสนองจากเสียงเตือนของมนุษย์
• การสื่อสารของสัตว์ → เช่น การส่งเสียงร้องของนก หรือการเปลี่ยนแปลงของกลิ่นในมด
• อภิปราย:
• "เราจะใช้ความสามารถของสัตว์มาช่วยเตือนภัยได้หรือไม่"
• "เราควรแยกแยะอย่างไรระหว่างหลักฐานทางวิทยาศาสตร์กับความเชื่อ"
• มอบหมายงานกลุ่ม: ให้นักเรียนออกแบบ "โปสเตอร์อินโฟกราฟิก" แสดงความเชื่อมโยงระหว่างพฤติกรรมสัตว์กับแผ่นดินไหว

5. Evaluate (ประเมินผล) - 15 นาที

กิจกรรม: "1 ประโยคแห่งการเรียนรู้"

• นักเรียนเขียน 1 ประโยค เพื่อสะท้อนสิ่งที่ได้เรียนรู้จากกิจกรรม เช่น
• "สัตว์สามารถรับรู้แรงสั่นสะเทือนที่มนุษย์ตรวจจับไม่ได้ เพราะพวกมันมีระบบประสาทรับรู้ที่ไวกว่า"
• "พฤติกรรมของสัตว์บางอย่างเป็นสัญชาตญาณ แต่อาจถูกปรับเปลี่ยนได้จากการเรียนรู้"
• ครูสุ่มอ่านคำตอบของนักเรียนและอภิปรายเพิ่มเติม
• แบบประเมินสั้น ๆ (Exit Ticket): นักเรียนเลือกคำตอบ ✔ / ❌ เช่น
• ฉันสามารถแยกแยะพฤติกรรมที่เป็นมาแต่กำเนิดและพฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้ได้หรือไม่
• ฉันสามารถอธิบายการสื่อสารระหว่างสัตว์ที่เกี่ยวข้องกับแผ่นดินไหวได้หรือไม่

สรุป

แนวทางการจัดการเรียนรู้นี้สามารถนำไปใช้ในบทเรียนเกี่ยวกับ พฤติกรรมสัตว์ การสื่อสารของสัตว์ และการเอาตัวรอดของสัตว์ในธรรมชาติ อีกทั้งยังสามารถปรับใช้ในวิชาภูมิศาสตร์หรือวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม เพื่อเชื่อมโยงกับภัยพิบัติทางธรรมชาติได้อีกด้วย

หากใครนำไปใช้แล้ว หรือมีไอเดียเพิ่มเติม สามารถคอมเมนต์แลกเปลี่ยนกันได้เลยนะครับ และสุดท้ายนี้ขอเป็นกำลังใจให้กับทุกคนที่ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งนี้ครับ ✌🏼💕