เกิดจากเราเริ่มเห็นนักเรียนใช้ AI ในการเรียนมากขึ้น บางทีเขาก็หาคำตอบของคำถามที่เราถามในคาบเรียนแล้วนำมาใช้ประกอบการตอบ และเรามีคาบเรียนเหลือก่อนสอบปลายภาคพอดี เราก็เลยเกิดความคิดว่า อย่างน้อยเรานำประเด็นเกี่ยวกับการใช้ AI มาพูดและส่งเสริมให้นักเรียนตระหนักรู้เมื่อจะใช้ AI ซักนิดนึงน่าจะดีนะ เพราะยังไงนักเรียนในรุ่นต่อไปหลังจากนี้ก็ใช้ AI กันทุกคนแน่นอน แต่จะใช้อย่างไรให้ชาญฉลาดและตระหนักรู้ถึงเนื้อหาจาก AI ที่จะนำมาใช้ต่อ ประกอบกับได้เห็นไอเดีย “ใครกันแน่ที่พูดอยู่?” — กิจกรรมจับโป๊ะ AI Content ของคุณครู NOEI1984 ครูเนย ที่นำเสนอกิจกรรมเกี่ยวกับการสร้างความตระหนักรู้ใน AI ได้ดีมาก เลยนำมาประยุกต์ใช้ในแบบฉบับของเราเอง

การเตรียมการก่อนสอน

1) ครูเตรียมประเด็นข่าวเกี่ยวกับ AI ที่น่าสนใจ จำนวน 3 ประเด็นที่มีความแตกต่างกัน เราใช้เนื้อหา 3 แหล่งดังนี้

1.1) ดราม่า ประกวดปกสมุด รร.ดัง จ.ร้อยเอ็ด ภาพ AI คว้าที่ 1 นักวาดโวยลั่น ด้อยค่าศิลปะ | Thaiger ข่าวไทย

1.2) เมื่อ AI ทำลายการศึกษาอเมริกา จนต้องหวนใช้ ‘สมุดสอบ Blue Book’ | Techsauce

1.3) วิดีโอ | Facebook วิดีโอต้อนรับนิสิตใหม่ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รุ่น 109

2) ครูเตรียมประเด็นคำถามชวนคิดดังนี้

2.1) ในข่าวข้อ 1.1) ใช้ประเด็นคำถามดังนี้

(1) นักเรียนรู้สึกอย่างไรกับข่าวนี้

(2) ในความคิดของนักเรียน เราสามารถใช้ AI ออกแบบปกสมุดหรืองานออกแบบอื่น ๆ ได้หรือไม่ เพราะอะไร

(3) ถ้านักเรียนเป็นครูที่ตัดสินการประกวดปกสมุดของโรงเรียน นักเรียนจะตัดสินการประกวดนี้อย่างไร และจะมีการแก้ไขเกณฑ์การประกวดหรือไม่ อย่างไร

(4) การใช้ AI เพื่อสร้างงานศิลปะจะมีผลกระทบอย่างไรกับศิลปินและผู้เสพผลงานศิลปินบ้าง และ AI จะมาแทนที่ศิลปินหรือไม่ เพราะอะไร

2.2) ในข่าวข้อ 1.2) ใช้ประเด็นคำถามดังนี้

(1) นักเรียนรู้สึกอย่างไรกับข่าวนี้

(2) ในความคิดของนักเรียน เราสามารถใช้ AI เพื่อการศึกษาค้นคว้าได้หรือไม่ อย่างไร

(3) การใช้ AI เพื่อการศึกษาค้นคว้ามีสิ่งที่ต้องระมัดระวังอย่างไร ถ้าเนื้อหาที่ AI สร้างนี้มีข้อมูลผิด ใครควรจะต้องรับผิดชอบ เพราะเหตุใด

(4) ถ้านักเรียนใช้ AI เขียนงานส่งโดยไม่บอกครู จะแฟร์สำหรับนักเรียนคนอื่นที่เขียนด้วยตัวเอง หรือแฟร์สำหรับครูผู้สอนที่เป็นคนตรวจหรือไม่ อย่างไร

(5) เมื่อ AI เขียนงานได้เก่งขึ้นเรื่อยๆ แล้วเราจะเขียนเองไปทำไม นักเรียนเห็นด้วยกับประโยคนี้มั้ย เพราะอะไร

2.3) ในวิดีโอข้อ 1.3) ใช้ประเด็นคำถามดังนี้

(1) นักเรียนรู้สึกอย่างไรกับวิดีโอนี้

(2) นักเรียนคิดว่าผู้สร้างวิดีโอนี้มีจุดประสงค์ต้องการจะสื่อสารอะไรออกมา

(3) ทำไมผู้สร้างวิดีโอจึงเลือกใช้ AI ช่วยสร้างวิดีโอเป็นส่วนใหญ่ ทั้ง ๆ ที่มีบุคลากรคณะนิเทศศาสตร์ที่สามารถกำกับการแสดงได้ นักเรียนคิดยังไงกับเรื่องนี้

(4) ถ้านักเรียนต้องทำวิดีโอสื่อสารหรือโฆษณาอะไรบางอย่าง นักเรียนจะเลือกใช้การแสดงของคนจริง ๆ ใช้ AI ช่วยเพียงบางส่วน หรือจะใช้ AI ทำทั้งหมด เพราะเหตุใด

3) เตรียมเนื้อหาและคำถามในข้อ 2) ลงบน Whiteboard ของ Canva และเตรียมแชร์ลิงก์สำหรับให้นักเรียนเข้ามาแสดงความคิดเห็นใน Sticky Note

ขั้นสอน

1) เริ่มจากการพูดคุยกับนักเรียนก่อนว่านักเรียนรู้จัก AI มั้ย เอาไว้ใช้ทำอะไรได้บ้าง นักเรียนเคยใช้ AI ตัวไหนบ้าง และใช้ทำอะไร

2) ครูชวนพูดคุยเกี่ยวกับงานศิลปะที่สร้างโดยมนุษย์และสร้างด้วย AI ว่า เราจะสามารถแยกแยะได้อย่างไร

3) ครูเปิด Canva แล้วชวนนักเรียนเล่นเกมทายภาพว่าภาพที่เห็นนี้มาจาก AI หรือสร้างจากศิลปิน (มนุษย์) โดยใช้ลิงก์ : Workshop มาทำ Check List กัน

4) ครูให้นักเรียนลองนับคะแนนว่าตนเองทายถูกกี่ภาพ แล้วให้นักเรียนที่มีคะแนนสูงเป็นลำดับต้น ๆ ออกมาหน้าห้อง

5) ครูสัมภาษณ์นักเรียนว่า มีวิธีการหรือหลักเกณฑ์อะไรที่ทำให้แยกแยะได้ว่าภาพที่เห็นมาจากฝีมือศิลปินหรือฝีมือ AI มีคำตอบที่น่าสนใจคือ ภาพจาก AI มักจะมีรายละเอียดบางอย่างที่ดูแล้วไม่สมจริงหรือมองแล้วรู้สึกแปลก ๆ แล้วก็การเก็บรายละเอียด เช่น แสงเงา จะยังสู้ฝีมือศิลปินตัวจริงไม่ได้ แล้วก็คนที่ชอบติดตามผลงานของศิลปินก็จะดูออกทันทีว่าภาพนี้มาจากศิลปิน เพราะเกิดประสบการณ์ในการรับชมผลงานศิลปินอยู่บ่อย ๆ

6) ครูชวนนักเรียนพูดคุยเกี่ยวกับการใช้ AI ช่วยในการทำงานต่าง ๆ และชวนนักเรียนอ่านข่าวตามประเด็นที่สนใจ 1 ประเด็น ซึ่งครูจัดเตรียมไว้ให้ใน Whiteboard ของ Canva เมื่ออ่านเสร็จแล้วให้นักเรียนลองแสดงความคิดเห็นใน Sticky Note บน Whiteboard

7) ครูพูดคุยสรุปปิดท้ายเรื่องความตระหนักรู้ในการใช้ AI จากตัวอย่างข่าว

นักเรียนตื่นเต้นมากกับการคาดเดาว่าภาพที่เห็นมาจาก AI หรือศิลปิน (มนุษย์) แล้วก็นักเรียนได้แสดงความคิดเห็นในประเด็นเกี่ยวกับข่าวอย่างหลากหลาย อย่างน้อยนักเรียนก็จะได้เห็นแล้วว่าการใช้ AI จะต้องใช้อย่างมีวิจารณญาณและมีความตระหนักรู้ในการใช้ด้วยจากตัวอย่างที่เกิดขึ้นจริง

ด้านล่างจะเป็นคำตอบใน Whiteboard ที่นักเรียนส่งมานะครับ

https://www.canva.com/design/DAGyouxq8I4/--8yU5_DEkP7Mfax9wJqWA/view?utm_content=DAGyouxq8I4&utm_campaign=designshare&utm_medium=link2&utm_source=uniquelinks&utlId=ha587940e14

https://www.canva.com/design/DAGypU9E6cA/_qRX3n4AOekbklGmKB9f8w/view?utm_content=DAGypU9E6cA&utm_campaign=designshare&utm_medium=link2&utm_source=uniquelinks&utlId=hf61f58badf

ถ้ามีเวลา แนะนำให้นักเรียนลองอ่านข่าวให้ครบทั้ง 3 ประเด็น แล้วแสดงความคิดเห็นให้ครบทั้งหมด จะทำให้นักเรียนได้เปิดมุมมองที่หลากหลายมากขึ้น หรือจะแบ่งกลุ่มให้นักเรียนลองสืบค้นข่าวเกี่ยวกับการใช้ AI แล้วนำมานำเสนอในห้องเรียน แลกเปลี่ยนกับเพื่อนกลุ่มอื่นด้วยก็ได้ ขอบคุณแนวทางการจัดกิจกรรมดี ๆ แบบนี้จากครู NOEI1984 ครูเนย ด้วยนะครับ