กิจกรรมนี้ผมได้รับแรงบันดาลใจมาจากตอนที่เรียนอยู่มหาวิทยาลัย มีคาบหนึ่งที่อาจารย์สอนเกี่ยวกับความเป็นเมืองและลักษณะทางภูมิประเทศ โดยอาจารย์ให้การ์ดเป็นสิ่งต่าง ๆ ภายในเมือง เช่น สนามบิน สวนสาธารณะ สถานีรถไฟ แล้วนิสิตแต่ละกลุ่มต้องช่วยกันวางผังและสร้างเมืองขึ้นมาบนกระดาษฟลิบชาร์ท โดยดูความเหมาะสมจากลักษณะภูมิประเทศที่แต่ละกลุ่มได้รับ ระหว่างนั้นก็อาจจะมีสถานการณ์ต่าง ๆ เช่น ทางการต้องการตัดถนนผ่าน เราควรจะให้ตัดผ่านตรงไหนหลังจากที่เราสร้างเมืองไปแล้ว เป็นต้น ซึ่งผมรู้สึกสนุกมากกับกิจกรรมในวันนั้นและคิดว่าสักวันอาจจะนำมาใช้ในการสอนของตนเอง

พอมาในเทอมนี้ ผมได้รับโจทย์ให้สอนสาระเกี่ยวกับประวัติศาสตร์สากล ซึ่งเนื้อหาแรก ๆ จะเกี่ยวกับปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดอารยธรรม ทำให้ผมนึกถึงกิจกรรมที่เคยทำในวันนั้นและจับความเหมือนกันของเนื้อหาทั้ง 2 ได้ว่า “ลักษณะทางภูมิประเทศส่งผลต่อการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์มาตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน”

ผมจึงเริ่มออกแบบการ์ด เป็นทั้งหมด 12 หมวดหมู่ โดยใช้สีและสัญลักษณ์ที่ต่างกัน ได้แก่ การปกครอง (สีน้ำเงิน) หมู่บ้าน (สีน้ำตาล) ศาสนา (สีเหลือง) การเกษตร การค้าขาย การประมง (สีเขียว) การศึกษา (สีชมพู) สาธารณสุข (สีส้ม) ความบันเทิง (สีม่วง) คมนาคม (สีเทา) ความมั่งคง (สีแดง) และชลประทาน (สีฟ้า) โดยในแต่ละหมวดหมู่ ก็จะมีการ์ดให้เลือก 2 ใบ (ที่ครูตั้งใจเลือกมาให้แตกต่างกัน) โดยการ์ดแต่ละใบจะใช้รูปภาพเป็นรูปวาดจำลองของแต่ละอารยธรรม / ผลงานการสร้างสรรค์ของอารยธรรมต่าง ๆ ที่นักเรียนจะเรียนในคาบเรียนต่อ ๆ ไป เพื่อให้นักเรียนเกิดความคุ้นเคยกับแต่ละอารยธรรม

ลำดับแรก ครูจะแจกการ์ดให้นักเรียนทุกกลุ่มเป็นจำนวนเท่า ๆ กัน แจกกระดาษฟลิบชาร์ท / ปากกาเมจิกให้กับนักเรียน พร้อมให้นักเรียนจับฉลากภูมิประเทศ ได้แก่ ที่ราบลุ่มแม่น้ำ ทะเลทรายที่มีแม่น้ำ ที่ราบระหว่างภูเขา และที่ราบชายฝั่งทะเล (ซึ่งภูมิประเทศทั้งหมดมาจากแหล่งอารยธรรมต่าง ๆ ของโลกที่จะเรียนต่อไปเช่นเดียวกัน)

จากนั้น นักเรียนทำการสร้างอารยธรรมของตนเอง โดยการเลือกการ์ดติดลงไปบนกระดาษ พร้อมวาดภาพให้ลักษณะของผังเมือง (โดยการเลือกการ์ดนักเรียนก็จะต้องพิจารณาว่าการ์ดใบใดถึงเหมาะสมกับภูมิประเทศของตนเอง (ถ้าได้ทะเลทรายก็ไม่ควรทำนา ได้ที่ราบชายฝั่งทะเลก็ควรทำท่าเรือ เป็นต้น)

นอกจากนี้ ก็ยังมีเงื่อนไขว่า ในอารยธรรมของตนเองต้องมีการสีน้ำเงิน (การปกครอง) และสีน้ำตาล (หมู่บ้าน) (ครูอาจชวนอภิปรายต่อว่าทำไมทุกกลุ่มถึงจำเป็นต้องมีศูนย์กลางการปกครองและหมู่บ้าน) และการ์ดสีอื่น ๆ ซึ่งเลือกได้เพียง 5 สีจากทั้งหมด 8 สี เพื่อให้นักเรียนได้อภิปรายกันภายในกลุ่มว่า “กลุ่มของนักเรียนให้ความสำคัญกับการมีอยู่ของสิ่งใดในอารยธรรมนั้น ๆ“ 

เมื่อนักเรียนแต่ละกลุ่มสร้างอารยธรรมของตนเองเสร็จแล้ว ครูจะมีสถานการณ์จำนวน 10 สถานการณ์ ที่เป็นบวกและเป็นลบต่อการ์ดของสิ่งที่ที่นักเรียนเลือกไว้ภายในอารยธรรมของตนเอง เช่น เกิดภัยแล้ง ทำให้แหล่งน้ำธรรมชาติแห้งเหือด (เมืองที่มีระบบชลประทาน +10 / เมืองที่ไม่มีหรือใช้แหล่งน้ำธรรมชาติ - 10) โดยให้นักเรียนแต่ละกลุ่มเลือกสุ่มสถานการณ์จนครบทุกกลุ่มก่อนทำการสรุปคะแนน อารยธรรมที่มีคะแนนบวกมาที่สุดก็จะเป็นกลุ่มที่ชนะไป

*** หากมีเวลามากขึ้น ครูอาจให้นักเรียนแต่ละกลุ่มนำเสนอแนวคิดในการเลือกการ์ดและการวางผังเมืองของแต่ละกลุ่ม อาจจะมีมุมมองใหม่ ๆ และแตกต่างมากยิ่งขึ้น ****

จบคาบเรียนนี้นักเรียนจะได้อะไร …

• ได้ทักษะการอภิปราย การตัดสินใจ การให้เหตุผล ว่าเพราะเหตุใดจึงเลือกให้อารยธรรมของตนเองมีสิ่งนั้น ๆ (ครูอาจเดินถามแต่ละกลุ่มในช่วงที่นักเรียนกำลังสร้างอารยธรรม)
• ได้ใช้ความคิดสร้างสรรค์ ในการวางผังเมืองอย่างเต็มที่ (ผมได้เห็นนักเรียนเถียงกันเอาเป็นเอาตาย ว่าถ้าสร้างโรงพยาบาลไว้ริมทะเลจะโดนคลื่นสึนามีกับนักเรียนที่บอกว่าผู้ป่วยจะได้ออกมาตากอากาศให้หายไว ๆ 55555)
• ได้คุ้นเคยกับผลงานการสร้างสรรค์ของอารยธรรมต่าง ๆ ที่จะเรียนในคาบต่อ ๆ ไป เป็นเหมือนการปูพื้นฐานก่อนเข้าเนื้อหา

ถึงจะเป็นคาบเรียนที่ต้องเตรียมการ์ดและอุปกรณ์ค่อนข้างมาก แต่ผมก็มีความสุขมากกับการเตรียมและจัดกิจกรรมนี้ เพราะนอกจากจะเป็นคาบเรียนที่ทำให้ผมนึกถึงตัวเองตอนมีความสุขที่ได้ทำกิจกรรมในมหาวิทยาลัย กิจกรรมนี้ก็ยังทำให้ผมมีความสุขตอนเห็นนักเรียนของผมสนุกกับกิจกรรมที่ผมทำขึ้นเช่นกัน (นักเรียนหลายคน feedback ว่าชอบกิจกรรมนี้มาก 🩵) อยากจะส่งต่อไฟในคาบเรียนนี้ให้กับคุณครูทุกท่านที่ได้อ่านนะครับ ขอบคุณครับ