
เครื่องมือออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ SCAMPER
เพื่อเปิดมุมมองการเรียนรู้ใหม่
การเปลี่ยนห้องเรียนให้สดใหม่ด้วย SCAMPER หลายครั้งการสอนในชั้นเรียนมักวนอยู่กับรูปแบบเดิม ทำให้บรรยากาศซ้ำซากและไม่น่าตื่นเต้น เครื่องมือหนึ่งที่ช่วยปรับเปลี่ยนได้คือ SCAMPER จากหนังสือของ Bob Eberle ถูกใช้เพื่อกระตุ้นความคิดสร้างสรรค์เดิมทีใช้กับนักเรียน ๆ ต่อมากลายเป็นเครื่องมือในวงการโฆษณาและในปัจจุบันสามารถนำมาใช้ในการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ห้องเรียนที่ดีควรมี 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ ELC คือ สนุก (Enjoy) การเรียนรู้ที่แท้จริง (Learning) และสร้างสรรค์สิ่งใหม่ (Create) ความ “สดใหม่ แปลก ไม่ซ้ำใคร และคาดไม่ถึง” คือหัวใจในการดึงดูดนักเรียน ถ้านักเรียนได้เจอสิ่ง “ว้าว” อยู่เสมอ การเรียนรู้จะไม่ซ้ำซาก อย่างไรก็ตาม การพยายามสร้างความว้าวทุกครั้งโดยไม่จำเป็นอาจกลายเป็นแรงกดดันสำหรับครูเอง จึงควรใช้ด้วยความพอดี

ตัวอย่างกิจกรรมการเรียนรู้ตามแนวคิด SCAMPER เพื่อส่งเสริมความหลายหลากของกิจกรรมการเรียนรู้ มีรายละเอียด ดังนี้
S Substitute การแทนที่ คือการเปลี่ยนสิ่งที่คุ้นเคยมาใช้สิ่งใหม่ๆ หรือสิ่งที่มีอยู่รอบตัวแทน เพื่อสร้างความแปลกใหม่ในการเรียนรู้ ยกตัวอย่างเช่น
ปกติใช้กระดาษให้นักเรียนเขียนคำตอบเปลี่ยนเป็น ประตูเก่า หน้าต่าง หรือกระจก ให้นักเรียนเขียนแทนทำให้แปลกใหม่และกระตุ้นความสนใจ
หากไม่มี กระดาษโปสเตอร์ใหญ่ ใช้ กระดาษแผ่นเล็กหลายใบมาต่อกัน กลายเป็นงานนำเสนอชุดใหญ่
แทนการอธิบายแบบเดิม ๆ ใช้ เลโก้ ตัวต่อไม้ หรือบล็อกหลากสี ให้นักเรียนสร้างภาพแทนข้อความหรือตัวหนังสือนักเรียนสนุกและเข้าใจง่ายขึ้น
ฉะนั้น การ “แทนที่” ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนของ แต่คือการ เปลี่ยนมุมมองการใช้สิ่งของ อุปกรณ์รอบตัวสามารถกลายเป็นเครื่องมือการเรียนรู้ได้ ทำให้การเรียนรู้ดู “สด แปลก ไม่ซ้ำเดิม และคาดไม่ถึง”

C Combine การผสมผสานสิ่งต่าง ๆ เข้าด้วยกันเป็นการนำเนื้อหา กิจกรรม หรือสื่อจากคนละโลก คนละรูปแบบ มารวมกัน เพื่อให้การเรียนรู้สนุก แปลกใหม่ และมีความหมายมากขึ้น ยกตัวอย่างเช่น
การนำกิจกรรมอ่านออกเสียงไปผสมกับบรรยากาศของรายการ The Voice โดยให้นักเรียนผลัดกันอ่านต่อหน้าคณะกรรมการที่นั่งทำหน้าที่เหมือนโค้ช มีคอมเมนต์ มีบรรยากาศกดปุ่มหันเก้าอี้ ส่งผลให้การอ่านที่เคยเงียบ ๆ ในห้องเรียนกลายเป็นเวทีการแข่งขันที่สนุกและตื่นเต้น

กิจกรรมคอนเสิร์ตบวกกับการแนะนำหนังสือ เวลานำเสนอหนังสือไม่ใช่การพูดตรง ๆ แต่ทำเหมือนคอนเสิร์ต มีเพลง มีเวที และมีผู้ฟังทำให้นักเรียนและผู้ชมสนุกไปด้วย ได้ทั้งสาระและความบันเทิง
เกม PUBG บวกกับการเรียนภาษาไทย ใช้รูปแบบเกมการต่อสู้เก็บอาวุธ แต่เปลี่ยนเป็นการเก็บคำศัพท์และชนิดของคำ เมื่อการยิงคือการตอบคำถูก ต้องเลือกให้ตรงประเภท ถ้าผิดจะเสียคะแนนทำให้นักเรียนสนุกเหมือนเล่นเกมจริง แต่ได้ทบทวนคำศัพท์ไปพร้อมกัน
งานแต่งงานบวกงานปัจฉิม การผสมผสานสองบรรยากาศทำให้นักเรียนเห็นว่าการเรียนรู้ไม่จำกัดอยู่ในห้องเรียน แต่เชื่อมโยงกับชีวิตและพิธีกรรมทางสังคม
การบูรณาการข้ามวิชา เช่น ภาพข่าวสิ่งแวดล้อมถูกนำมาผูกกับวิทยาศาสตร์ (เรื่องภัยธรรมชาติ) และสังคมศึกษา (เรื่องวัฒนธรรมเศรษฐกิจ) ทำให้มองเห็นความรู้เป็นภาพรวม ไม่ใช่แยกเป็นวิชาเสมอไป
A Adapt การปรับ ดัดแปลง หรือเปลี่ยนวิธีการให้เหมาะสมกับสถานการณ์ คือการนำสิ่งเดิมที่มีอยู่มาเปลี่ยนวิธีการใช้งานหรือออกแบบใหม่ให้ตอบโจทย์มากขึ้น ทั้งในเชิงการสอน การทำกิจกรรมหรือการแก้ปัญหาในชีวิตจริง ทำให้ห้องเรียนมีชีวิตชีวา โดยใช้สิ่งรอบตัวและความคิดสร้างสรรค์ ตัวอย่างเช่น
บางครั้งห้องเรียนหรือกิจกรรมที่ทำเป็นประจำอาจไม่ตอบโจทย์หรือนักเรียนไม่อิน การใช้ Adapt คือการลองเปลี่ยนวิธีการเล็ก ๆ น้อย ๆ เช่น จากเดิมให้นำเสนอหน้าห้องแบบยืนพูด เปลี่ยนเป็นการทำ “ทัวร์นิทรรศการ” หรือ “เป็นผู้สื่อข่าว” ทำให้บรรยากาศน่าสนใจขึ้นและนักเรียนมีส่วนร่วมมากกว่าเดิม
การจัดกิจกรรมกีฬาสีแบบ Low Cost Sport Day แทนที่จะลงทุนใหญ่โต ก็ปรับให้ง่ายและใช้ทรัพยากรที่มีในชุมชน แต่ยังสร้างความสนุก ความสามัคคีได้
ปัญหารองเท้าวางระเกะระกะ จัดการไม่ไหว วิธีแก้คือใช้เวลาเพียง 10 นาที จัดเรียงรองเท้าใหม่ ทำป้ายบอกชัด ๆ สุดท้ายนักเรียนเห็นแล้วทำตามต่อเนื่องจนพฤติกรรมเปลี่ยน
การปรับรูปแบบโจทย์ในวิชา เช่น จากเดิมถามว่า “ตัวละครนี้มีนิสัยอย่างไร” ปรับเป็น “ตัวละครนี้ควรทำอาชีพอะไร” ยังคงใช้การวิเคราะห์เหมือนเดิม แต่สร้างความท้าทายมากขึ้น
การอ่านจับใจความก็ถูกดัดแปลงเป็นการฟังเพลงให้วิเคราะห์เนื้อร้องแทนหนังสือ ผลคือ นักเรียนอินกว่า และอยากเรียนมากขึ้น
Adapt ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนใหญ่โตแต่คือการ “ขยับเล็ก ๆ” ที่ทำให้สิ่งเดิมน่าสนใจขึ้น เข้ากับสถานการณ์และตรงใจนักเรียน การปรับเล็กน้อยในบรรยากาศ วิธีการ หรือโจทย์สามารถสร้างพลังใหม่ ทำให้นักเรียนกล้าคิด กล้าแสดงออก และเกิดแรงบันดาลใจ
M Modify Magnify Minify การปรับเปลี่ยน ขยาย และลดขนาด คือ การใช้มุมมองใหม่ ๆ มาขยายหรือลดรายละเอียดเพื่อให้กิจกรรมหรือสื่อการสอนน่าสนใจและเข้าถึงง่ายขึ้น รวมถึงการสร้างการมีส่วนร่วมมากขึ้น ในการสอนหรือจัดกิจกรรม บางครั้งการ “ขยาย” (Magnify) เช่น การจัดกิจกรรมใหญ่ที่นักเรียนรวมตัวกันสร้างภาพเป็นสัญลักษณ์หัวใจและเลข 13 เพื่อรำลึกเหตุการณ์หมูป่า ทำให้เกิดพลังร่วมและความประทับใจ ขณะทีบางครั้งก็ต้อง “ลดขนาด” (Minify) เช่น การทำใบงานเล็กๆ ที่อ่านง่าย กระชับ ตรงประเด็น เพื่อให้ผู้เรียนเข้าใจได้เร็วขึ้น อีกทั้งยังมีการ“ปรับเปลี่ยน” (Modify) เช่น เปลี่ยนการนำเสนอหนังสือธรรมดาให้กลายเป็น “Soundtrack of book” ที่เชื่อมโยงกับดนตรี ทำให้เกิดความแปลกใหม่และดึงดูดความสนใจ หรือสามารถปรับใช้กับกิจกรรมในห้องสมุด โดยขยายงานให้นักเรียนมีบทบาทเป็นผู้จัดกิจกรรมเอง เช่น ทำบัตรยืมหนังสือที่ออกแบบใหม่ให้ทันสมัยขึ้น หรือในอีกกรณีหนึ่ง มีการ “เล่นใหญ่” ด้วยการจัดงานเชื่อมโยงหนังสือเข้ากับการแสดงดนตรีสร้างประสบการณ์ที่น่าจดจำกว่าการอ่านธรรมดา

P Put to other uses นำไปใช้ในรูปแบบอื่น คือการมองสิ่งรอบตัวใหม่ไม่ใช่แค่ใช้ตามฟังก์ชันเดิม แต่ลองปรับเปลี่ยน บิดมุมมองหรือต่อยอดไปสู่การใช้งานอื่น ๆ ได้ เช่น ภาพสนามเด็กเล่นที่ทำจากยางรถยนต์เก่าที่ปกติใช้สำหรับวิ่งบนถนน แต่ถูกนำมาสร้างเป็นเครื่องเล่นเด็กกลายเป็นพื้นที่สร้างสรรค์ให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้และเล่นอย่างสนุกหรือการ์ตูนที่ถูกนำมาพลิกกลับหัว กลายเป็นสื่อที่ชวนให้เด็ก ๆ หัดตีความใหม่ว่าถ้าสิ่งที่เห็นกลับด้าน ความหมายหรือความรู้สึกจะเปลี่ยนไปอย่างไร นอกจากนี้ยังมีการเล่าถึง “การส่งข้อความในขวด” ที่ดูเหมือนเป็นเพียงการทิ้งขวดแต่กลับกลายเป็นการสื่อสารรูปแบบสร้างสรรค์ที่มีคุณค่าทางใจในการสอนเราสามารถชวนเด็ก ๆ ให้มองสิ่งเดิม ๆ ในห้องเรียนให้แตกต่าง เช่น กระดาษเหลือใช้ที่เปลี่ยนเป็นใบงานใหม่ หรือบทเรียนที่ปกติให้อ่านอย่างเดียว อาจเปลี่ยนเป็นการสร้างละครหรือการ์ตูนประกอบเรื่อง เพื่อให้นักเรียนตีความในมุมที่หลากหลายขึ้นผู้เข้าร่วมบางคนยังแชร์ด้วยว่า เคยให้เด็ก ๆ ใช้เศษวัสดุมาสร้างเป็นโมเดลวิทยาศาสตร์แทนการซื้อของแพง ๆ ปรากฏว่าเด็กสนุกกว่าเดิมและเกิดการเรียนรู้เชิงลึกมากขึ้น ดังนั้นแนวคิด Put to other uses การมองสิ่งเดิมให้แตกต่างพลิกใช้ให้เกิดคุณค่าใหม่ ซึ่งไม่เพียงช่วยประหยัด แต่ยังสร้างการเรียนรู้ที่มีชีวิตชีวาผู้บรรยายปิดท้ายด้วยการย้ำว่า ถ้าครูมองเห็นความเป็นไปได้ใหม่ ๆ จากสิ่งที่มีอยู่แล้วในห้องเรียน เราจะทำให้เด็ก ๆ เห็นว่าการเรียนรู้ไม่จำกัดแค่ในตำรา แต่สามารถสร้างได้จากสิ่งรอบตัวทุกอย่าง
E Eliminate การ“ตัดสิ่งที่ไม่จำเป็นออกไป” เพื่อลดความซับซ้อน ลดงานที่ไม่ได้ช่วยต่อการเรียนรู้และลดปริมาณเนื้อหาที่ทำให้นักเรียนรู้สึกหนักเกินไปเหลือเฉพาะสิ่งที่สำคัญและจำเป็นต่อการบรรลุเป้าหมายการเรียนรู้ เช่น การทดลอง ตัดเสียงตัวเองออกทั้งคาบไม่พูดเลย แต่เตรียมสไลด์และใบงานให้นักเรียนทำแทน ตอนแรกนักเรียนคิดว่า “อาจารย์โกรธ” แต่พอปล่อยให้เรียนไปจนจบ พบว่านักเรียนมีสมาธิดีขึ้น ความสนใจสูงขึ้นและยังยิ้มออกจากห้องประสบการณ์นี้ทำให้เห็นว่า บางครั้งเสียงบรรยายของครูก็อาจเป็นสิ่งเกินจำเป็น การตัดออกไปบ้างกลับช่วยให้นักเรียนคิดเอง ลงมือทำเอง และกล้าสื่อสารกันมากขึ้น ผู้เข้าอบรมร่วมสะท้อนว่าเวลาที่ลดเนื้อหาหรือโมดูลบางส่วนออกไป นักเรียนไม่รู้สึกว่า “ขาด” แต่กลับได้คุณภาพการเรียนรู้ที่เข้มขึ้น เพราะได้โฟกัสเฉพาะสิ่งที่สำคัญจริง ๆ
ตัดสิ่งที่ไม่จำเป็น (Cutclutter) เช่น การอธิบายยืดยาวหรือเนื้อหาที่ซ้ำซ้อน
ลดงานที่ไม่ก่อผล (Reduce busywork) เช่น การบ้านหรือใบงานที่มากเกินไป แต่ไม่ช่วยให้เข้าใจลึกขึ้น
ลดโมดูล (Shrink modules) จากหน่วยใหญ่ให้เล็กลงแต่คงแก่นความรู้ที่จำเป็น
แนวคิดนี้สะท้อนว่า การตัดบางอย่างออกไม่ได้ทำให้การสอนด้อยลง แต่กลับเปิดโอกาสให้นักเรียน “คิดและทำมากขึ้น” ห้องเรียนอาจมีพลังมากกว่าเดิมเมื่อไม่ถูกถมด้วยเสียง อธิบาย หรือเนื้อหาที่มากเกินไปโดยที่การกล้าตัดสิ่งเกินจำเป็นออกจากห้องเรียน ทั้งเนื้อหา วิธีการ หรือภาระงาน เพื่อเปิดพื้นที่ให้นักเรียนมีส่วนร่วมและได้เรียนรู้อย่างแท้จริง
R Reverse / Rearrange กลับด้านสลับลำดับ การลองทำสิ่งที่ตรงข้ามกับที่เคยทำหรือการสลับลำดับขั้นตอนใหม่ เช่น จากเดิมที่การเรียนรู้เริ่มด้วยครูอธิบายนักเรียนทำใบงาน สรุป แต่ลองกลับด้านให้ นักเรียนได้ลงมือทำกิจกรรมหรือเจอโจทย์ก่อน ค่อยถอดบทเรียน สรุปเป็นความรู้ ประเมินตนเอง วิธีนี้ช่วยกระตุ้นให้นักเรียนตื่นตัว คิดวิเคราะห์ และมีส่วนร่วมมากขึ้น เช่น ให้นักเรียนเลือกภาพ โดยยังไม่บอกว่าจะทำอะไร จากนั้นให้เพื่อน ๆ เขียนคำประกอบ แล้วจึงแต่งเรื่องและตั้งชื่อผลลัพธ์คือนักเรียนทุกคนต้องอ่านงานของเพื่อนเพราะหากไม่อ่านก็จะเลือกไม่ได้ว่าต้องใช้ภาพหรือข้อความใดสิ่งนี้ทำให้นักเรียนทุกคนมีส่วนร่วมจริง ๆ
อีกตัวอย่างหนึ่งคือการให้ นักเรียนเจอปัญหาก่อน เช่น ให้โจทย์ที่ยังไม่มีวิธีแก้ พอนักเรียนเริ่มหาทางออกไม่ได้จึงค่อยเฉลยหรืออธิบายหลักการ วิธีนี้ทำให้นักเรียน "อิน" มากขึ้น เพราะเห็นความสำคัญของวิธีคิดที่ครูอธิบาย เมื่อเปรียบเทียบว่าถ้าให้เขียนเรียงความตรง ๆ นักเรียนอาจไม่สนใจ แต่ถ้าเริ่มจากการวาดภาพหรือตัดรูปจากนิตยสารก่อนแล้วค่อยแต่งเรื่องหรือหาสุภาษิตมาเชื่อมโยงนักเรียนจะได้ใช้ความคิดสร้างสรรค์และสนุกกับงานมากขึ้น ทั้งนี้เมื่อเปลี่ยนลำดับขั้นตอนจะช่วยให้นักเรียนที่ไม่ค่อยกล้าแสดงออกกลับกล้าคิดกล้าเขียนมากขึ้น เพราะไม่มี "กรอบตายตัว" มาควบคุมตั้งแต่แรก อีกทั้งยังช่วยให้นักเรียนอ่านงานของเพื่อนอย่างตั้งใจ และเรียนรู้ร่วมกันมากขึ้น
ดังนั้น R Reverse/Rearrange จึงเป็นการ "ท้าทายวิธีสอนเดิม ๆ" ด้วยการสลับลำดับหรือกลับด้าน เพื่อสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่มีพลัง นักเรียนรู้สึกสนุก มีส่วนร่วมและค้นพบวิธีคิดด้วยตัวเอง
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!