วัฒนธรรมญี่ปุ่นเป็นที่รู้จักกันดีในเรื่องของความประณีต ความเคารพ

และการให้ความสำคัญกับความงามในความเรียบง่าย ซึ่งหนึ่งในกิจกรรมทางวัฒนธรรม

ที่เป็นแกนหลักและสะท้อนปรัชญาเหล่านี้ได้ชัดเจนที่สุด คือ

พิธีชงชาญี่ปุ่น หรือที่เรียกว่า "ซะโด" (Sadou) หรือ "ชะโด" (Chadou) ซึ่งหมายถึง "วิถีแห่งชา" (The Way of Tea)

เราจะรู้สึกถีงบรรยากาศที่อ่อนช้อยงดงามตามแบบฉบับของญี่ปุ่น ในห้องน้ำชาที่เงียบสงบนั้นซึ่งประดับภาพแขวนหรือแจกันดอกไม้ที่ตกแต่งตามฤดูกาล ที่โทะโคะโนะมะ (kotonoma= มุมประดับในห้องรับแขก) ขณะชื่นชมสวนญี่ปุ่นอันสวยงาม

พิธีชงชาแฝงไว้ด้วยความหมายอันลึกซึ้ง.......  

มีองค์ประกอบต่างๆมากมาย เช่น

• กิริยามารยาทในการดื่มช้าแต่ยังรวมถึงจิตวิญญาณแห่ง เซน (zen = ศาสนาพุทธนิกายเซน)
• วะบิ (wabi =  ความเงียบอย่างราบเรียบ) ความมีเหตุผล การคำนึงถึงผู้อื่น

-------------------------------------------------------------------------------------------------

อุปกรณ์ในพิธีชงชา.....

กิจกรรมการดื่มมัตจะ

1.หยิบขนมวางบน ไคชิ (กระดาษรองขนม หรือผ้า) แล้วรับประทานให้หมดก่อนที่จะมีการนำชามาเสิร์ฟ

2.เมื่อมีการนำชามาเสิร์ฟให้คำนับฮันโต (hantoo = คนที่มีหน้าที่เสิร์ฟชาและเครื่องใช้ต่างๆในพิธีชงชา)

 3.ยกถ้วยชาขึ้นด้วยมือขวามือซ้ายรองรับใต้ถ้วยชาอย่างแผวเบาแล้วว่างถ้วยชาลงตรงระหว่างตัวท่านกับแขกที่นั่งอยู่ถัดไป

(ซึ่งจะได้รับการเสริฟฺชาทีหลังท่าน) คำนับแก่แขกผู้นี้แล้วกล่าวว่า.....

“โอะสะคินิโจได อิตะชิมะสุ” (Osakini choodai itashimasu) = ขอโทษที่ดื่มชาก่อนท่าน

4.ยกถ้วยชาที่วางอยู่ระหว่างตัวท่านกับแขกที่นั่งอยู่ถัดไปขึ้นด้วยมือขวา มือซ้ายรองรับใต้ถ้วยชาอย่างแผ่วเบา

แล้ววางถ้วยชาลงอีกครั้งหน้าตัวท่าน จากนั้นคำนับ เทชุ (teishu= เจ้าภาพในพิธีชงชา) พร้อมพูดคำว่า

“โจไดอิตะชิมัส (Choodai itashimasu) = ขอน้อมรับชาที่ท่านชงขึ้นด้วยความขอบคุณ”

 5.ยกถ้วยชาขึ้นด้วยมือขวารองรับด้วยมือซายแล้วกดถ้วยชาเบาๆ หมุนถ้วยชาด้วยมือขวา

ตามเข็มนาฬิกาสองครั้ง (รวมแล้วหมุนในรัศมีประมาณ 90 องศา) ทั้งนี้เพื่อไม่ให้ดื่มชาจากด้านหน้าของถ้วยชา

จากนั้นก็ดื่มลิ้มรสความอร่อยของชา

6.หลังจากดื่มชาให้ใช้ปลายนิ้วหัวแม่มือแบะนิ้วชี้ข้างขวาเช็ดขอบถ้วยตรงที่ดื่มเบาๆ จากซ้ายไปขวา 1 ครั้งเสร็จแล้วเช็ดปลายนิ้วด้วย ไคชิ

7.หมุนถ้วยชาด้วยมือขวาทวนเข็มนาฬิกาสองครั้ง(ประมาณ 90 องศา)

เพื่อให้ด้านหน้าของถ้วยชาอยู่ตรงหน้าท่านเหมือนในตอนแรก แล้ววางลงบนโต๊ะข้างหน้าท่าน

8.มองชื่นชมถ้วยชา(มองรูปลักษณะของถ้วยชาทั้งถ้วยก่อนจากนั้นจึงพิจารณารายละเอียด)

แล้วยกถ้วยขาขึ้นและหมุนทวนเข็มนาฬิกาอีกสองครั้ง (ประมาณ 180 องศา) เพื่อให้ด้านหน้าของถ้วยชาอยู่ตรงหน้าผู้เสิร์ฟ แล้ววางลงตรงจุดที่ได้รับเสิร์ฟชา

ขอขอบคุณเนื้อหาจาก ©Photos: ชะ-โนะ-ยุ (พิธีชงชา). จาก “สัมผัสวัฒนธรรมญี่ปุ่น” โดย ผู้แปล แสวง จงสุจริตธรรม ผศ.ปราณี จงจุจริตธรรม,2541, สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น)

--------------------------------------------------------------------------------

การจัดการเรียนการสอน >>>>> ในคาบชั่วโมงวัฒนธรรมญี่ปุ่น

1. คุณครูอธิบายอุปกรณ์สำหรับพิธีชงชาแบบญี่ปุ่น พร้อมให้นักเรียนออกเสียงคำศัพท์ชื่ออุปกรณ์ชงชาญี่ปุ่น
2. คุณครูสาธิตและขั้นตอนพิธีชงชาแบบญี่ปุ่น โดยเพิ่มองค์ความรู้ในการชงชาทำมัตจะ

คือ เมื่อใส่มัตจะในChawan (ถ้วยญี่ปุ่น) ให้ใช้อุ้งมือจับตรงกลางของถ้วย เพื่อสะดวกในระหว่างตีผงมัตจะ

ใช้ Chasen (แปรงไม้ไผ่) ตีผงมัตจะในถ้วยแบบขึ้นลง ขึ้นลง >> และเพิ่มความเร็วขณะตี ทำให้ผงมัตจะสลายน้ำได้ดี

==================================================================================

3.แบ่งกลุ่มนักเรียน โดยภายในกลุ่มเลือก ฮันโต (hantoo = คนที่มีหน้าที่เสิร์ฟชาและเครื่องใช้ต่างๆในพิธีชงชา)

4.ภายในกลุ่มฝึกซ้อมขั้นตอนพิธีชงชาแบบญี่ปุ่น

5.นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมาสาธิตหน้าชั้นเรียน *** จุดนี้ระวังเรื่องน้ำร้อน อาจเกิดอันตรายกับนักเรียนได้***

หากมีเวลาในคาบ อาจให้นักเรียนในกลุ่มหมุนเวียนการเป็น ฮันโต (hantoo) คนชงชามัตจะ

6.สรุปองค์ความรู้ ประเมินตนเองและสะท้อนกิจกรรม

--------------------------------------------------------------------------------

นอกจากได้ความรู้ ขั้นตอนพิธีชงชาแบบญี่ปุ่นแล้ว คุณครูอาจสอดแทรกวิธีการใส่ชุดยูกะตะญี่ปุ่น

เพื่อเพิ่มบรรยากาศในชั้นเรียน ให้เสมือนอยู่ในญี่ปุ่นได้นะคะ :)

ลิงค์ Canva สำหรับนำเสนอกิจกรรมค่ะ

V

V

https://www.canva.com/design/DAG3IRPkGg4/dMq1_PDuWRSIgk5iZGTfig/edit?utm_content=DAG3IRPkGg4&utm_campaign=designshare&utm_medium=link2&utm_source=sharebutton