
ใกล้วันเลือกตั้ง 8 ก.พ. 2569 แล้ว ครูเปี๊ยกขอแชร์ประสบการณ์ การตอบคำถามยอดฮิต ที่เด็ก ๆ มักจะถามครู นั่นคือ "อยากรู้ ครูเลือกพรรคอะไรครับ” มาให้พิจารณากันครับ บริบทของประสบการณ์ชุดนี้ คือ ครูเปี๊ยกสอนนักเรียน ป.5-6 และเป็นประสบการณ์ที่เคยสอนเด็ก ๆ ในการเลือกตั้งครั้งที่แล้ว ปี 2566 นะครับ
**********
วันที่ 14 พ.ค. พ.ศ. 2566 เป็นวันเลือกตั้งทั่วไป ซึ่งครูเปี๊ยกคาดการณ์ไว้ล่วงหน้าแล้วว่า นักเรียนจะต้องมาถามอย่างแน่นอนว่า “ครูเปี๊ยกเลือกพรรคอะไร” ในฐานะที่ครูเปี๊ยกสอนวิชาบูรณาการ เรื่อง Empathy ก็ถือโอกาสเตรียมคำตอบเพื่อสร้างการเรียนรู้ให้กับนักเรียน เกี่ยวกับคำว่า “อคติ”
ครูเปี๊ยกขอตอบนักเรียนด้วยการเขียนผังความคิด เพื่อให้นักเรียนเห็นทางแยกอย่างน้อย 2 ทาง จากการตอบของครูเปี๊ยก ได้แก่ 1) หากครูเปี๊ยกเลือกพรรคที่นักเรียนชอบ 2) หากครูเปี๊ยกเลือกพรรคที่นักเรียนไม่ชอบ จากนั้นให้นักเรียนแสดงความคิดเห็นว่า จะเกิดอะไรขึ้นได้บ้างจากทางเลือกดังกล่าว
กรณีที่ครูเปี๊ยกเลือกพรรคที่นักเรียนชอบ นักเรียนสะท้อนว่า จะทำให้นักเรียนดีใจ มีการชวนพูดชวนคุยไปในทิศทางเดียวกัน รู้สึกเป็นพวกเดียวกัน เกิดความชื่นชอบ สนับสนุน และสุดท้ายอาจเกิดอคติ คือ บูชาครูเปี๊ยกโดยไม่ตั้งคำถาม
กรณีที่ครูเปี๊ยกเลือกพรรคที่นักเรียนไม่ชอบ นักเรียนสะท้อนว่า อาจจะทำให้นักเรียนไม่ชอบ โกรธ อาจนำไปสู่ความรู้สึกไม่เข้าพวก นำไปสู่การทะเลาะ เกิดอคติ คือ เหยียดและตัดสินครูเปี๊ยกล่วงหน้า แม้จะยังไม่รู้จักความคิดของครูเปี๊ยกในมิติทางการเมืองดีพอ นอกจากนี้ จะเกิดเหตุการณ์นักเรียนจะชักจูงให้ครูเปี๊ยกเชื่ออย่างที่นักเรียนเชื่อด้วย

จะเห็นว่าไม่ว่าครูเปี๊ยกจะตอบอย่างไร นักเรียนก็อาจจะเกิดอคติขึ้นได้ทั้งคู่ ซึ่งอคติไม่ใช่สิ่งที่ดีหรือไม่ดีในตัวของมันเอง อีกทั้งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ในตัวทุกคน ประเด็นคือหากมีอคติมากเกินไป จะทำให้เรามีความคิดสุดโต่ง ทำตัวเหมือน “น้ำเต็มแก้ว” ไม่เปิดรับความคิดเห็นที่แตกต่าง ไม่สามารถเห็นอกเห็นใจคนที่คิดไม่เหมือนเรา ซึ่งจะทำให้เป็นอุปสรรคต่อการบ่มเพาะ Empathy
ประเด็นเรื่องอคติ เกี่ยวข้องกับ Data / Fact / Opinion กล่าวคือ มนุษย์มีข้อจำกัดในการรับทราบ Data หรือข้อมูลที่ถูกต้องทั้งหมดอย่างรอบด้าน ในการตัดสินใจต่อเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ยิ่งเป็นเรื่องการเมือง เราไม่มีทางหา Data ครบถ้วนสำหรับการวิเคราะห์ มีการดีลกันมากมายที่เราไม่รู้และไม่มีทางรู้ เราจะทราบข้อเท็จจริง หรือ Fact ได้เท่าที่สื่อนำเสนอเท่านั้น ดังนั้นการตัดสินใจเรื่องการเมือง จึงเป็นการอ่านระหว่างบรรทัด จากประสบการณ์และข้อมูลที่ไม่เป็นทางการอื่น ๆ ประกอบ เพื่อใช้ในการตัดสินใจส่วนตัว เช่น ตัดสินใจที่จะลงคะแนนให้พรรคไหน ซึ่งการตัดสินใจในชีวิตของเรา ล้วนแต่อยู่ภายใต้เวลาและข้อจำกัดทั้งสิ้น เราจึงต้องตัดสินใจเท่าที่ข้อมูลเรามีอยู่เสมอ
ครูเปี๊ยก ยกตัวอย่างเพิ่มเติมว่า เวลานักเรียนมีเรื่องทะเลาะกันในห้อง เราก็ยังไม่ได้อยู่ในทุกเหตุการณ์เลย เราเห็นจากมุมใด เราก็ปะติดปะต่อเรื่องราวขึ้นมากจากข้อมูลแวดล้อมต่าง ๆ ทั้งนั้น ซึ่งการปะติดปะต่อนั้นเอง มีส่วนผสมของความคิดเห็นหรือ Opinion เจือปนอยู่ ซึ่งอาจจะผิดหรือถูกก็ได้ สำคัญคือเราต้องเผื่อความเป็นไปได้เสมอว่า “เราอาจจะคิดหรือคาดการณ์ผิดก็ได้” ซึ่งจะทำให้ท่าทีเราอ่อนน้อมลง ไม่ออกตัวแรง และเผื่อใจสำหรับการเห็นอกเห็นใจผู้อื่นได้ (ขนาดในห้องเรียน ที่เล็กนิดเดียว ยังเป็นไปได้ยากที่จะเห็นข้อมูลครบ นับประสาอะไรกับภาพการเมืองใหญ่ระดับประเทศ เราเห็นอะไรมากน้อยแค่ไหนกันเชียว)
โดยสรุป อคติ มีอยู่ในตัวเราทุกคน จะมากจะน้อยก็มี และเราไม่อาจขจัดอคติออกได้ เพราะมนุษย์มีข้อจำกัดเรื่องของการรวบรวมข้อมูล จึงแทบเป็นไปไม่ได้ที่จะขจัดอคติออกจนหมดสิ้น การเรียกร้องเช่นนั้น เหมือนเรียกร้องให้ปุถุชนต้องเป็นพระอรหันต์ สิ่งสำคัญที่มนุษย์ต้องเรียนรู้คือ การเท่าทัน ตระหนักถึงอคติที่มีอยู่ในใจของเรา จากนั้นฉุกคิด ตั้งคำถามกับอคติเหล่านั้น เพื่อลดพลังของอคติไม่ให้มีมากเกินจนไปขัดขวางความงอกงามในมิติอื่นที่สำคัญอย่าง Empathy และทั้งหมดนี้ คือแก่นสาระสำคัญที่นักเรียนควรได้เรียนรู้มากกว่าการเพียรหาคำตอบให้ได้ว่า ครูเปี๊ยกหรือผู้ใหญ่แต่ละคนเลือกพรรคอะไร และนักเรียนควรเรียนรู้ที่จะเคารพสิทธิในการไม่ตอบคำถามของคนที่นักเรียนเข้าไปถามอีกด้วย
**********
ความคิดเห็นทางการเมือง เป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อน เสี่ยงต่อการขัดแย้งแบ่งขั้ว คำตอบของครูเป็นเรื่องสำคัญ เพราะเป็นปัจจัยที่สามารถสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้ความเห็นที่แตกต่างในห้องอยู่ร่วมกันได้ นอกจากนี้ คำตอบและการนำพูดคุยของครูยังเป็น "แบบอย่างที่เป็นไปได้" ในการอยู่ร่วมกับผู้อื่นบนความเห็นที่แตกต่าง ช่วยสร้างประสบการณ์ให้นักเรียนจดจำไปใช้ในสถานการณ์ต่าง ๆ ในอนาคตของพวกเขาต่อไป
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!