การพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการ (Coffee Chat)

ครูบิวนัดรวมเพื่อนครูภาคตะวันออก ซึ่งเป็นกลุ่มที่เคยพูดคุยกันที่ร้านอาหารแล้วครั้งหนึ่ง โดยครั้งที่ผ่านมาเพื่อนครูจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง ปัญหาและสาเหตุที่นักเรียนขาดแรงจูงใจในการเรียน ครั้งนี้ครูบิวได้รับโอกาสเป็นผู้นำจัดกิจกรรมการเรียนรู้ จึงต่อยอดเป็นหัวข้อ เรื่อง แนวทางสร้างแรงจูงใจ (ภายใน) นักเรียน เพื่อแก้ปัญหาในชั้นเรียนอย่างยั่งยืน

การเรียนรู้ในครั้งนี้ใช้กรอบทฤษฎีการกำหนดตนเอง (Self-Determination Theory: SDT) ตลอดกระบวนการจัดการเรียนรู้ โดยเป็นทฤษฎีว่าด้วยที่มาของการแสดงพฤติกรรม 3 ประการ ได้แก่ ความสามารถ ความเป็นอิสระ และความสัมพันธ์เชื่อมโยง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของแรงจูงใจภายในทั้งหมด และการแสดงออกของพฤติกรรมอยู่บนพื้นฐานของการตระหนักรู้ (awareness) และกรอบความคิด (mindset)

1. กิจกรรมแนะนำตัว

สร้างความสัมพันธ์ระหว่างครู ผ่านการย้อนรอยความคาดหวัง โดยให้คุณครูแนะนำตัวพร้อมนำเสนอ “อาชีพที่ใฝ่ฝันในอดีต” และวิเคราะห์ความเชื่อมโยงของชุดทักษะ (skills) หรือชุดทัศนคติ (mindsets) จากอาชีพนั้น ๆ ที่ส่งผลต่อการหล่อหลอมบทบาทการเป็นครูในปัจจุบัน เพื่อเป็นการสำรวจคุณค่าและความเชื่อพื้นฐานของตนเองในการจัดการเรียนรู้ ดังภาพ

ภาพที่ 1 การเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างอาชีพที่ใฝ่ฝันในอดีตกับอาชีพปัจจุบัน

2. กิจกรรม SDT

แนะนำทฤษฎีการกำหนดตนเอง (Self-Determination Theory: SDT) ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญสู่แรงจูงใจภายใน ประกอบด้วย

ความสามารถ (Competence): ทำให้นักเรียนรู้สึกว่า "ฉันทำได้" ผ่านการตั้งเป้าหมายที่ท้าทายแต่เป็นไปได้

ความเป็นอิสระ (Autonomy): ให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการเลือกและกำหนดแนวทางการเรียนรู้ของตัวเอง

ความสัมพันธ์เชื่อมโยง (Relatedness): สร้างพื้นที่ปลอดภัยที่นักเรียนรู้สึกว่าเป็นส่วนหนึ่งและไว้วางใจครู

3. กิจกรรมห้องเรียนสีขาว

ชวนทุกคนวิเคราะห์กรณีศึกษาจริงจากห้องเรียน โดยนำสถานการณ์จริงมาวิเคราะห์ผ่านเลนส์ SDT เช่น

เคสนักเรียนเตรียมลาออก: ค้นหาจุดที่ความต้องการพื้นฐาน (Autonomy and Relatedness) หายไป

เคสระเบียบวินัย: การใช้วินัยเชิงบวกแทนการทำโทษ เพื่อรักษาความสัมพันธ์ (Relatedness) แต่ยังคงโครงสร้างห้องเรียนที่ชัดเจน

4. กิจกรรมกรอบความคิด

ใช้ "การ์ดระบบนิเวศการเรียนรู้" ของ SELminder เพื่อสำรวจกรอบความคิดของตัวเอง พบว่าเราทุกคนต่างมีกรอบความคิดแบบตายตัว (Fixed Mindset) ซ่อนอยู่ในบางเรื่อง การยอมรับและปรับจูนความคิดให้เติบโต (Growth Mindset) คือก้าวแรกที่จะส่งต่อพลังไปสู่นักเรียน

ภาพที่ 2 การ์ดระบบนิเวศการเรียนรู้ เสริมสร้างความเข้าใจเรื่องกรอบแนวคิด จาก SELminder

5. กิจกรรมทำทันที ปี 69

สร้างบรรยากาศโดยให้เพื่อนครูหลับตา ในขณะที่ครูผู้จัดกิจกรรมบอกเล่าและชวนทบทวนเกี่ยวกับบริบทของภาคตะวันออก จากนั้นให้ทุกคนลืมตาและรับมอบของขวัญ เพื่อเป็นกำลังใจเล็ก ๆ ให้กับทุกคน ดังภาพที่ 3 ต่อมาให้นำเสนอนโยบายสร้างแรงจูงใจนักเรียน ภายใต้สโลแกนทำทันที ปี 69 และนำนโยบายของทุกคนมาเขียนสรุปได้ว่า "สร้างทักษะแห่งอนาคต ปลุกความสุขในชั้นเรียน เริ่มเปลี่ยนได้ทันที"

ภาพที่ 3 ตัวอย่างบัตรของขวัญจำลอง

6. การสะท้อนคิด

ครูบิวและเพื่อนครูร่วมกันสะท้อนคิดการจัดการเรียนรู้ โดยใช้หลัก We like, We wish, We wonder โดยมีรายละเอียด ดังนี้

We like

- มีหลักคิดวิธีสร้างแรงจูงใจนักเรียนอย่างชัดเจน ทฤษฎี SDT ช่วยให้วิเคราะห์วิธีแก้ปัญหา/พัฒนาได้ง่ายขึ้น

- กิจกรรมกรอบความคิด สนุกและได้ความรู้ และสนใจที่จะนำการ์ดระบบนิเวศการเรียนรู้ไปใช้กับนักเรียน

- ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้เตรียมตัวล่วงหน้าอย่างเป็นระบบและมีลำดับขั้นตอน

We wish

- ปัญหาบางอย่างมีแนวคิด แต่ยังมีวิธีแก้ไขปัญหาที่ยังไม่ชัดเจน (ideal) ดังนั้นจึงคาดหวังว่า จะนำแนวคิดที่ได้รับไปประยุกต์ใช้ผ่านการลองผิดลองถูกอย่างเป็นระบบ

We wonder

- แนวทางแก้ไขปัญหานักเรียนขาดแรงจูงใจในการเรียน จากกิจกรรมห้องเรียนสีขาว จะนำไปปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิผลหรือไม่

- ถ้าศึกษาหาความรู้ เรื่อง ทฤษฎี SDT อย่างสม่ำเสมอ จะช่วยให้สามารถนำความรู้ไปประยุกต์ใช้สร้างแรงจูงใจในชั้นเรียนได้ง่ายยิ่งขึ้นหรือไม่