
ไอเดียนี้ต้องการให้นักเรียนได้เรียนรู้หลักการสำคัญอันหนึ่งของไฟฟ้าสถิต คือ กฎการอนุรักษ์ประจุไฟฟ้า ซึ่งมีใจความว่า
"ประจุไฟฟ้าไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่หรือทำลายได้ และเมื่อมีการถ่ายโอนประจุไฟฟ้า ผลรวมประจุไฟฟ้าของระบบก่อนการถ่ายโอนต้องเท่ากับผลรวมประจุไฟฟ้าหลังการถ่ายโอน"
ทีนี้หลักการมันก็ดูไม่ได้ซับซ้อนอะไร แต่อาจจะต้องอาศัยจินตนาการ เพราะเราไม่ได้เห็นประจุไฟฟ้าเคลื่อนที่ เพื่อทำให้หลักการอันนี้มันเห็นภาพและนักเรียนได้แข่งขันกันสนุก ๆ นิดนึง โดยใช้กติกาเกมง่าย ๆ ที่นักเรียนส่วนใหญ่น่าจะเล่นกันเป็น จึงเกิดมาเป็นเกมเป่ายิงฉุบกับกฎการอนุรักษ์ประจุไฟฟ้า
กติกา
1. ให้นักเรียนจับกลุ่มเป็นกลุ่มละ 6 คน ให้ได้จำนวน 6 กลุ่ม รวม 36 คน (จริง ๆ เราอยากได้จำนวนคนต่อกลุ่มเท่า ๆ กัน และได้จำนวนกลุ่มเป็นเลขคู่)
2. ให้แต่ละกลุ่มตั้งเมืองเป็นของตัวเอง ตั้งชื่อเมือง
และแบ่งบทบาทหน้าที่ภายในกลุ่มดังนี้
2.1
ทหารจำนวน 2 คน มีหน้าที่เป็นตัวแทนในการต่อสู้กับเมืองอื่น ๆ
(ตัวแทนประจุลบหรืออิเล็กตรอน)
2.2
ประชาชนจำนวน 2 คน มีหน้าที่อยู่เฉย ๆ (ตัวแทนนิวตรอน)
2.3
ผู้นำเมืองจำนวน 2 คน มีหน้าที่ตัดสินใจและบอกทหารว่าจะไปต่อสู้กับเมืองใด (ตัวแทนประจุบวกหรือโปรตอน)
3. ผู้นำเมืองตัดสินใจว่าจะส่งทหารคนใดไปทำหน้าที่ต่อสู้กับเมืองอื่น
(เลือกจับคู่กับเมืองได้แค่เมืองเดียวเท่านั้น)
4. เมื่อครูให้สัญญาณ ทหารแต่ละเมืองจะต้องเป่ายิงฉุบ
ฝ่ายใดชนะได้ 5 แต้มก่อน ฝ่ายนั้นจะได้ตัวทหารของอีกฝ่ายมาเข้าเป็นทหารของเมืองเรา
5. เมืองใดที่สูญเสียทหารทั้งหมด
เมืองนั้นจะเป็นเมืองที่พ่ายแพ้
ปล. กติกาลองปรับตามความเหมาะสมได้เลยนะครับ
หลังจากนั้นเราก็ให้นักเรียนกลับมานั่งเป็นกลุ่มและชวนคุยโดยใช้คำถามอภิปรายหลังเล่นดังนี้ (แจกใบคำถามตั้งแต่ก่อนเริ่มเล่นเกม)
1. หลังเล่นแล้วรู้สึกอย่างไรบ้าง (ตอบตามอิสระ)
2. อะตอม 1 อะตอมประกอบด้วยอนุภาคอะไรบ้าง
และแต่ละอนุภาคมีประจุไฟฟ้าชนิดใด (แนวคำตอบ : ประกอบด้วยโปรตอนประจุบวก อิเล็กตรอนประจุลบ
และนิวตรอนเป็นกลางทางไฟฟ้า)
3. หากเปรียบเทียบการตั้งเมืองเป็นอะตอม คิดว่าแต่ละบทบาทในเมืองแทนด้วยอนุภาคอะไร
เพราะอะไร (ตอบตามอิสระ)
4. การที่เมืองหนึ่งจะสูญเสียทหารหรือได้รับทหารเพิ่มนั้น
เกิดจากเงื่อนไขอะไร หากปรับเงื่อนไขเป็นอย่างอื่นได้
จะปรับเงื่อนไขเป็นอะไรเพื่อให้มีโอกาสสูญเสียหรือได้รับทหารง่ายขึ้น (แนวคำตอบ : ทหารแต่ละเมืองจะต้องเป่ายิงฉุบ ฝ่ายใดชนะได้ 5 แต้มก่อน
ฝ่ายนั้นจะได้ตัวทหารของอีกฝ่ายมาเข้าเป็นทหารของเมืองเรา, ตอบตามอิสระ)
5. แสดงว่า ถ้าทหารไม่ยอมเป่ายิงฉุบกับเมืองอื่น
จะมีการสูญเสียหรือได้ทหารเพิ่มหรือไม่ (แนวคำตอบ : ไม่มีการสูญเสียทหารหรือได้ทหารเพิ่ม)
6. หลังเกมจบ จำนวนคนในเมืองของตนเองเพิ่มขึ้นหรือลดลงกี่คน
(ตอบตามผลการเล่นของกลุ่มใครกลุ่มมัน)
7.
ให้นักเรียนทำตารางเพื่อระบุและเปรียบเทียบจำนวนคนตามบทบาทหน้าที่ก่อนเล่นและหลังเล่นเรียบร้อยแล้ว

8. ให้ทหารมีเครื่องหมาย – ประชาชนมีเครื่องหมายเป็น 0
และผู้นำมีเครื่องหมายเป็น + ลองนำไปคูณกับจำนวนทหาร จำนวนประชาชน และจำนวนผู้นำ
แล้วรวมกันออกมาทั้งก่อนเล่นและหลังเล่นแล้วเปรียบเทียบกัน ตามข้อคำถามต่อไปนี้ (ข้อ 9. ถึง 14.)
9. ก่อนเล่น ผลรวมเมืองเราได้เท่าใด
10. หลังเล่น ผลรวมเมืองเราได้เท่าใด
11. หลังเล่น ผู้ที่มีผลรวมเป็นบวกน้อยลง เป็นลบ หรือเป็นลบมากขึ้น
เป็นผู้ที่ได้รับทหารจากเมืองอื่นหรือสูญเสียทหารให้เมืองอื่น (แนวคำตอบ : ได้รับทหารจากเมืองอื่น)
12. หลังเล่น ผู้ที่มีผลรวมเป็นลบน้อยลง เป็นบวก หรือเป็นบวกมากขึ้น
เป็นผู้ที่ได้รับทหารจากเมืองอื่นหรือสูญเสียทหารให้เมืองอื่น (แนวคำตอบ : สูญเสียทหารให้เมืองอื่น)
13. หากนำผลรวมของก่อนเล่นทั้ง 2 เมืองมารวมกัน จะได้เท่าใด
14.
หากนำผลรวมของหลังเล่นทั้ง 2 เมืองมารวมกัน จะได้เท่าใด
15. ให้นักเรียนลองสรุปเหตุการณ์และเปรียบเทียบว่าสิ่งที่ได้ลองเล่นเหมือนกับการถ่ายโอนประจุไฟฟ้าระหว่างวัตถุอย่างไร
ตามความคิดของนักเรียน หรือถ้าได้เรียนรู้อะไรเพิ่มเติมก็สามารถเขียนได้
- หลังจากนั้นก็ให้นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำเสนอคำตอบหน้าชั้นเรียน จากนั้นนำคำตอบของนักเรียนมาช่วยในการสรุปว่า
การที่เมืองได้รับทหารหรือสูญเสียทหารนั้นเกิดจากการเป่ายิงฉุบแข่งกันระหว่างเมือง
การเป่ายิงฉุบนั้นเปรียบเสมือนการนำวัตถุ 2 วัตถุมาขัดถูกัน สัมผัสกัน
หรือเหนี่ยวนำกัน ทำให้เกิดการถ่ายโอนทหารจากเมืองหนึ่งไปยังอีกเมืองหนึ่ง
หรือก็คือประจุลบจากวัตถุหนึ่งไปอีกวัตถุหนึ่ง
เมืองที่ได้รับทหารเพิ่มก็คือวัตถุที่ได้รับประจุลบเพิ่มมาจากเดิมที่มีสภาพเป็นกลาง
ทำให้แสดงอำนาจทางไฟฟ้าเป็นลบ
ส่วนเมืองที่สูญเสียทหารก็เหมือนวัตถุที่สูญเสียประจุลบไปจากเดิมที่มีสภาพเป็นกลาง
ทำให้แสดงอำนาจไฟฟ้าเป็นบวก
- การที่ประจุถ่ายโอนกลับไปกลับมานั้น
หากพิจารณาระบบของเมืองทั้ง 2 เมือง ก่อนเล่น และหลังเล่น จะพบว่า
ผลรวมของประจุมีค่าเท่ากัน ซึ่งเป็นไปตามกฎการอนุรักษ์ประจุไฟฟ้า ที่กล่าวว่า
ประจุไฟฟ้าไม่สามารถสร้างขึ้นใหม่หรือทำลายได้ และการเปลี่ยนแปลงใด ๆ
ผลรวมของประจุของระบบก่อนการเปลี่ยนแปลงต้องเท่ากับผลรวมของประจุหลังการเปลี่ยนแปลง
- เมืองที่มีทหารเคลื่อนที่ได้อย่างอิสระก็คือวัตถุที่มีอิเล็กตรอนเคลื่อนที่ได้อย่างอิสระ
จัดเป็นวัตถุที่เรียกว่า ตัวนำไฟฟ้า ส่วนเมืองที่ทหารไม่มีความคล่องตัว
เคลื่อนที่ไปมาได้ยากลำบากก็คือวัตถุที่อิเล็กตรอนเคลื่อนที่ได้ยาก เรียกว่า ฉนวนไฟฟ้า
ซึ่งมีวิธีการทำให้แสดงอำนาจทางไฟฟ้าแตกต่างกัน จากจุดนี้ครูก็สามารถนำเข้าสู่วิธีการทำให้วัตถุมีประจุไฟฟ้าด้วยวิธีการขัดถูซึ่งใช้กับฉนวนไฟฟ้า
ต่อมาด้วยการสัมผัสและการเหนี่ยวนำไฟฟ้ากับวัตถุที่เป็นตัวนำในคาบเรียนต่อไป
บรรยากาศในชั้นเรียนบางส่วนครับ



แม้ว่าจะเป็นกิจกรรมง่าย ๆ แต่นักเรียนก็ชอบ และเล่นเอามันมาก ๆ 555555 บรรยากาศดีเลยครับ แล้วก็เห็นถึงความร่วมมือในการพยายามคิดเชื่อมโยงตามประเด็นคำถามที่เราโยนไป มีการมาถามเพิ่มเติมด้วยว่าที่นักเรียนคิดมามันถูกต้องหรือใช่มั้ย อันนี้เป็น feedback จากนักเรียนนะครับ




กติกาและคำถามลองปรับดูได้นะครับ แล้วก็ถ้านำไปใช้แล้วผลเป็นอย่างไรก็ลองมาแชร์กันได้เลยครับ :)
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!