
สมรภูมิแรกก่อนการลงสนามจริงอย่างโรงเรียนของนิสิตครูก็คือ "การเขียนแผนการสอน" พูดเป็นเล่นไปใครเห็นก็ว่าง่าย...แต่มันไม่ง่ายน่ะสิ
บางคนอาจคิดแค่ว่าเขียนๆไปตามแผนการเรียนเก่าสิจะยากอะไรหรือแค่สอนๆไปก็จบ แต่ในความคิดของผมถ้าสอนให้นักเรียนแค่รู้อย่างเดียวใครก็ทำได้หรือแค่นักเรียนเปิดสื่อออนไลน์ดูเขาก็ได้รับความรู้แล้วมันไม่เห็นจะต่างจากที่ครูสอนตรงไหน ฉะนั้นแผนการสอนที่เราจะนำไปสอนจริงนักเรียนจะต้องได้รับมากกว่าความรู้
โจทย์ในครั้งนี้จึงมีอยู่ว่าเราสามารถสอนนักเรียนให้ได้มากกว่าความรู้ได้ไหม? คำถามนี้จึงเป็นจุดเริ่มต้นในการออกแบบการสอนใน Concept การสอนสังคมศึกษากับความเป็นธรรม ในรายวิชาประวัติศาสตร์สากล เรื่อง สถานการณ์สำคัญของโลกในคริสต์ศตวรรษที่ 21 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 ซึ่งจะถูกแบ่งออกเป็น 4 Part ด้วยกัน ได้แก่
1.NATIONALITY ศาสนากับความขัดแย้ง
2.BACKLASH สงครามที่ถูกรีรัน
3.HOT POT ภาวะโลกร้อนที่ใคร(เดือด)ร้อน
4.WHAT…IF วิกฤตการณ์พลังงาน สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ
ในบทนี้เราจะมาดูกันว่าแผนการสอนใน Part 1 นี้มีแนวคิดอย่างไรและนักเรียนให้ feedback ยังไงบ้าง ไปดูกันเลย Let's go!!! เพื่อให้เห็นภาพได้ง่ายเราขอแนะนำ 3 คำถามที่เราได้นำมาใช้ในการออกแบบการสอน มันจะทำให้รู้ว่าเราออกแบบการสอนไปในทิศทางไหนและผลลัพธ์ของมันคืออะไรซึ่งเราได้ไอเดียการออกแบบการสอนและกิจกรรมมาจากอาจารย์ท่านหนึ่ง คำถามเหล่านี้เป็นคำถามสั้นๆ คือ 1.สอนอะไร 2.สอนอย่างไร 3.สอนไปเพื่ออะไร งั้นเรามาตอบคำถามนี้พร้อมกับเล่าไอเดียการออกแบบบทเรียนรวมไปถึงการนำไปสอนจริงใน Part 1 NATIONALITY ศาสนากับความขัดแย้งกัน
(บรรยากาศระหว่างการสอน)
1.สอนอะไร
เราสอนเรื่องความขัดแย้งทางศาสนาและเชื้อชาติ และเหตุการณ์วันที่ 11 กันยายน 2001 (9/11) ด้วยความที่เนื้อหาที่ต้องสอนมีถึง 2
หัวข้อในบทเดียวเลยคิดว่ามันคงเยอะไปหน่อยถ้าจะสอนทั้งหมดให้จบภายใน 1 ชั่วโมง เราจึงให้เวลากับมัน 2 ชั่วโมง ในชั่วโมงแรกจะเน้นไปที่ศาสนาเป็นสาเหตุของความขัดแย้ง ชั่วโมงที่สองจะเน้นลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในวันที่ 11 กันยายน 2001 (9/11) ซึ่งผมจะเขียนแยกไปอีกบทความหนึ่งนะครับเพราะเดี๋ยวบทความนี้จะยาวเกินไป
2.สอนอย่างไร
มโนทัศน์หลักที่นำมาใช้ในการสอนได้แก่ ความเชื่อ เชื้อชาติ และสิทธิมนุษยชน มีคำถามสำคัญ คือ ทำไมสงครามจึงเกิดขึ้นโดยมีศาสนาเป็นต้นเหตุในเมื่อศาสนาสั่งสอนให้คนใช้ชีวิตแบบสงบสุข ตัวมโนทัศน์จะถูกสอดแทรกในเนื้อหาที่สอนและคำถามของเราระหว่างเรียน เริ่มจากกิจกรรมนำเข้าสู่บทเรียน เราถามนักเรียนว่าในมุมมองของพวกเขาศาสนาคืออะไร และทำไมเราถึงต้องมีศาสนา ด้วยความที่นักเรียนห้องนี้เขาคุ้นเคยกับการที่ครูจะถามคำถามจึงไม่เขินอายที่จะตอบคำถามของเรา
นักเรียนคนที่ 1 : ศาสนาคือที่ยึดเหนี่ยวจิตใจ...(นักเรียนคนอื่นๆ ทยอยตอบ)
นักเรียน 2 : เป็นความเชื่อ
บทสนทนาข้างต้นเป็นบทสนทนาที่เกิดขึ้นจริงในห้องเรียน แม้จะตอบคำถามได้ตรงประเด็นแต่คุณจะสังเกตเห็นว่าคำตอบของนักเรียนนั้นสั้นและไม่มีการอธิบาย ทำให้เราไม่อาจตัดสินได้ว่าที่เขาตอบมาเพราะรู้จริงหรือเปล่าแล้วคนที่ไม่ได้ตอบเราเขาไม่รู้หรือเขาไม่กล้าที่จะตอบ เราเลยแจกกระดาษแผ่นเล็กๆ ให้ โดยถามคำถามเดิมอีกครั้งแต่ครั้งนี้ให้เขาเขียนอธิบายใส่กระดาษ พอเขียนเสร็จก็นำไปติดที่กระดานหน้าห้อง

(นักเรียนกำลังติดใบแสดงความเห็น)
ดูเหมือนไอเดียนี้จะไปได้ดีนะเพราะนักเรียนทุกคนมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นของตัวเองหลังจากที่ทุกคนเขียนเสร็จแล้วเราก็สุ่มอ่านกระดาษของนักเรียนแต่ละคนพร้อมกับถามนักเรียนในห้องไปด้วยว่าคิดเห็นอย่างไรกับที่เพื่อนเขียนมาศาสนาเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจจริงหรือไม่
(ใบแสดงความคิดเห็นศาสนาคืออะไร)
เมื่อได้ภาพจำของนักเรียนมาแล้วส่วนใหญ่มองว่าศาสนาคือสิ่งที่ทำให้สังคมเกิดความสงบสุขหน้าที่ของเราก็คือทำลายภาพจำนั้น
เราเอาประเด็นเรื่องความขัดแย้งในภาคใต้มาเล่าให้เขาฟังพร้อมกับเอาลูกโลกมาใช้ด้วยให้เขาชี้ว่าตรงไหนคือประเทศไทย และภาคใต้ของเราติดกับประเทศอะไรตรงนี้ผมอยากให้เขาเห็นถึงภูมิศาสตร์ของภาคใต้และอยากให้รู้ว่าเหตุการณ์ที่จะกล่าวต่อไปนั้นมันเกิดขึ้นมันใกล้ตัวเขามากแค่ไหนอีกหนึ่งเหตุการณ์ที่ต้องกล่าวถึงคือเหตุการณ์ตากใบที่แม้คนไทยจะลืมไปแล้วแต่ครอบครัวของผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ตากใบไม่เคยลืม
ตัวนักเรียนรู้เรื่องเหตุการณ์ความขัดแย้งในภาคใต้ก็จริงแต่พวกเขาไม่ได้เห็นว่าความรุนแรงที่มันเกิดขึ้นได้ทิ้งอะไรไว้ให้กับประชาชนบ้าง
เขาไม่รู้เรื่องเหตุการณ์ตากใบทำไมควรที่จะถูกกล่าวถึงตรงนี้จึงเป็นหน้าที่ของผมที่ควรจะสอนให้เขาได้มองเห็นความไม่เป็นธรรมที่เกิดขึ้นในสังคมไทยว่าพวกเขาไม่ควรนิ่งเฉยต่อสิ่งนี้ ในระหว่างการบรรยายพวกเขาเงียบและดูตั้งใจฟังมากแต่น่าเสียดายที่ยังไม่มีใครสงสัยหรือตั้งคำถามกับสิ่งที่เกิดขึ้น เรามองว่าความเงียบของนักเรียนอาจตีความได้ว่าเขากำลังเรียนรู้อยู่ซึ่งผมนำส่วนนี้ไปตีวิเคราะห์ร่วมกับ feedback ที่นักเรียนให้ภายหลัง ในมุมกลับกันความเงียบอาจหมายถึงนักเรียนง่วงหรือหลับไปแล้วก็ได้นะ
หลังจากที่จบการบรรยายไป เราก็ให้นักเรียนจับกลุ่ม 3-5 คน เพื่อให้อ่านบทความที่ผมเตรียมมา เนื้อหาของแต่ละบทความจะนำเสนอแง่มุมต่างๆ ที่ทำให้เกิดความขัดแย้ง เช่น "อคติทางศาสนา" เมื่อศาสนาเข้าร่วมในความขัดแย้ง มนุษย์จะไม่ปรานีและออมมือ บทความนี้พูดถึงความขัดแย้งที่มีศาสนาเป็นเชื้อเพลิงให้ความรุนแรงลุกลาม หรือ กลุ่มชาติพันธุ์ ไม่ใช่ "คนอื่น" บทความนี้จะพูดเกี่ยวกับกลุ่มชาติพันธ์ในภาคเหนือที่เรามักจะมองว่าเขาเป็นปัญหา บทความนี้ถูกย่อให้เหลือแค่ 1 หน้ากระดาษ นักเรียน 1 คนต้องอ่านบทความ 1 เรื่องไม่ซ้ำกับเพื่อนในกลุ่ม เพื่อให้มาแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันในตอนท้ายและเขียนไว้ในบันทึกความรู้ ฉะนั้นนักเรียนจะได้แง่คิดมากกว่า 1 บทความ แต่อาจเพราะเราย่อบทความมาไม่ดีนักจึงทำให้นักเรียนอ่านแล้วไม่เข้าใจ พวกเขาไม่เข้าใจว่าบทความกำลังพูดเรื่องอะไร เราจึงต้องแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าโดยใช้คำถามง่ายๆว่า บทความนี้กล่าวถึงใคร เหตุการณ์เกิดขึ้นที่ไหน และอย่างไร มันก็สามารถช่วยให้นักเรียนจับใจความขึ้นมาได้นิดหน่อยเราว่าเราพลาดแล้ว เมื่อนักเรียนอ่านจบก็แลกเปลี่ยนแง่คิดกันบางคนพยายามอธิบายให้เพื่อนฟังบางคนให้เพื่อนอ่านแง่คิดที่ตัวเองเขียนเลย ในท้ายคาบเราได้ทิ้งคิวอาร์โค้ดให้นักเรียนได้มาประเมินดูครับว่าเขาชอบหรือไม่ชอบอะไรในการเรียนครั้งนี้
3.สอนเพื่ออะไร
บทเรียนนี้เราอยากสอนเพื่อให้นักเรียนได้มากกว่าความรู้ นั่นคือการไม่ยอมรับให้เกิดการใช้ความรุนแรงในการยับยั้งความขัดแย้ง สอนให้นักเรียนไม่นิ่งเฉยต่อความอยุติธรรมครับ ผมมองว่าเป็นเรื่องที่ท้าทายมากแต่ผลจากการสอนในครั้งนี้ผมเชื่อว่ามันเป็นไปได้
-Feedback from Students-
นี่คือผลตอบรับบางส่วนจากนักเรียนหลังจากเรียนจบใน Part 1 ครับ โดยจะใช้โปรแกรมของ inskru คำถามก็จะมีอยู่ 2 ข้อ
เป็นประโยคที่อ่านแล้วชวนให้ใจฟูมากอย่างน้อยในคาบนี้ผมก็ประสบความสำเร็จในการจุดประกายความสงสัยใคร่รู้ของนักเรียน
เราไม่รู้หรอกว่านอกห้องเรียนพวกเขาจะไปสืบค้นเพิ่มไหมแต่เราดีใจที่พวกเขากล้าที่จะตั้งคำถามหรือสงสัยกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น บางคนอาจคิดว่าเราเอาแต่ความเห็นดีๆมาหรือเปล่า นักเรียนเขียนอย่างอื่นมาอีกไหมซึ่งแน่นอนว่ามี!
-ถึงเพื่อนครู-
การสอนนักเรียนให้ได้มากกว่าความรู้เป็นเรื่องที่ท้าทายความสามารถของครูมากกว่าต้องออกแบบการสอนแบบไหนถึงจะพานักเรียนไปถึงจุดที่จะไม่นิ่งเฉยต่อความรุนแรง เรื่องของระยะเวลาที่ใช้ในการสอนสำคัญมากในการติดตามพัฒนาการของนักเรียน หากครูมีเวลาน้อยการเขียนแผนที่รอบคอบและสร้างสรรค์ก็เป็นอีกหนึ่งวิธีให้ได้มาซึ่งผลลัพธ์ดังกล่าว อย่างไรก็ตามท้ายที่สุดแล้วหลังการสอนทุกครั้งอย่าลืมถามตัวเองนะครับว่าได้เรียนรู้อะไรจากนักเรียน:)
จาก ครูข้าวโป่ง
ที่มา : กลุ่มชาติพันธุ์ ไม่ใช่ "คนอื่น" https://theactive.thaipbs.or.th /read/the-indigenous-peoples-of-thailand
"อคติทางศาสนา" เมื่อศาสนาเข้าร่วมในความขัดแย้ง มนุษย์จะไม่ปรานีและออมมือ https://prachatai.com/journa l/2023/02/102578
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!