
ความหมายของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
ชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (Professional
Learning Community) หมายถึง การรวมตัวกันของผู้ที่เกี่ยวของกับการเรียนรู้ทุกฝ่าย
เช่น ครู ผู้บริหาร ผู้ปกครอง และนักการศึกษา อย่างร่วมมือร่วมพลังเพื่อพัฒนาการปฏิบัติงานการจัดการศึกษาของโรงเรียนอย่างมีคุณภาพและต่อเนื่อง เพื่อให้นักเรียนทุกคน ได้พัฒนาอย่างเต็มศึกยภาพตามความสนใจและครบถ้วนตามมาตรฐานหลักสูตร
รวมทั้งครูและบุคลากรในโรงเรียนได้รับการพัฒนาและเพิ่มความเชี่ยวชาญทางวิชาชีพไปพร้อมกัน

ความสำคัญของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
ชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
เป็นกระบวนการสำคัญในการส่งเสริมและสร้างโอกาสในการพัฒนาวิชาชีพครู
ทั้งด้านการพัฒนาตนเองและการพัฒนากระบวนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้
ซึ่งจะส่งผลไปสู่การพัฒนาผู้เรียนเป็นสำคัญ อันเป็นผลให้สถานศึกษามีคุณภาพสูงขึ้น

หลักการสำคัญของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
หลักการสำคัญของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพมี
5
ข้อ ได้แก่
1. มีเป้าหมายเพื่อการพัฒนาคุณภาพและความเสมอภาคในการเรียนรู้ของผู้เรียนทุกคน
2. บุคลากรทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องมีคุณค่าและความสำคัญ
3. ครูทุกคนและทุกฝ่ายมีวัฒนธรรมการทำงานแบบร่วมมือรวมพลัง
4. ครูและผู้บริหารได้พัฒนาความชำนาญการและความเชี่ยวชาญทางวิชาชีพของตนเอง
5. การสื่อสารและการทำงานในโรงเรียนเป็นแบบให้เกียรติ
เกื้อกูล และร่วมมือรวมพลัง
องค์ประกอบของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
องค์ประกอบของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
ประกอบด้วย 2 ส่วน ได้แก่
1. องค์ประกอบสมาชิก
เป็นกลุ่มบุคคลที่ควรมีในหน่วยย่อยที่สุดของชุมชนแห่งการเรียนรู้ ได้แก่
-
ครูผู้สอน Model teacher มีหน้าที่หลักในการออกแบบ ปรับปรุงนวัตกรรม
และทำงานตามที่ได้ออกแบบไว้
-
ครูเพื่อนร่วมเรียนรู้ Buddy teacher ทำหน้าที่ช่วยออกแบบ ปรับปรุงนวัตกรรม นิเทศ สะท้อนและแลกเปลี่ยนเรียนรู้
-
ครูพี่เลี้ยง Mentor ทำหน้าที่ดูแล ติดตาม ให้ความช่วยเหลือการดำเนินการ
รวมทั้งให้คำแนะนำครูต้นแบบ
-
ผู้เชี่ยวชาญ Expert ทำหน้าที่ให้คำปรึกษา แนะนำการดำเนินงานตามกระบวนการ PLC รวมทั้ง ให้ข้อแนะนำในการออกแบบ ปรับปรุงนวัตกรรม
- ผู้บริหารสถานศึกษา Administrator ทำหน้าที่กำหนดแนวทาง นโยบายการทำงาน
ขับเคลื่อนกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้
ติดตามและประเมินผลการดำเนินงานตามกระบวนการ PLC
จึงเป็นหน้าที่ของผู้บริหารในแต่ละระดับของชุมชนการเรียนรู้
อย่างไรก็ตามการจัดองค์ประกอบสมาชิกของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพสามารถปรับให้เข้ากับบริบทได้
ในกรณีโรงเรียนขนาดเล็ก อาจเริ่มจากครูผู้สอน กับครูเพื่อนร่วมเรียนรู้เพียง 2
คนก็ได้

2. องค์ประกอบกิจกรรม
เป็นกิจกรรมสำคัญที่ควรจะต้องมีอันแสดงถึงการเกิดชุมชนแห่งการเรียนรู้ ได้แก่
- สุนทรีสนทนา
การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างกันเพื่อรับฟังและเรียนรู้กันและกัน
ด้วยการสื่อสารอย่างสร้างสรรค์
- การชี้แนะและการเป็นพี่เลี้ยง
สมาชิกในชุมชนมีส่วนร่วมในการชี้แนะ (Mentoring) และเป็นพี่เลี้ยง (Coaching) ให้แก่กันและกัน หลักการชี้แนะที่ดีคือ
ให้กำลังใจ ชวนให้คิด สนับสนุนให้ลงมือทำและเรียนรู้เพื่อการพัฒนาการปฏิบัติงาน โดยไม่เป็นการสั่ง
สอน หรือบอกคำตอบโดยตรง
- การสะท้อนคิด
เป็นการจดบันทึกสิ่งที่ได้เรียนรู้จากการปฏิบัติ ใน learning logs โดยสิ่งที่ควรเขียนสะท้อน ได้แก่ สิ่งที่ทำ ผลที่เกิดขึ้น บทเรียนหรือประสบการณ์ที่ได้รับ
การนำบทเรียนที่ได้รับไปใช้ประโยชน์ และคำถามและข้อเสนอแนะที่เกิดขึ้น
ระบบกิจกรรมของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
ชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพควรมีกิจกรรมเพื่อให้มีสมาชิกของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
และสมาชิกได้ทำกิจกรรมที่เป็นองค์ประกอบหลักของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ ซึ่งต้องจัดอย่างเป็นระบบและมีแบบแผน
ดังนี้
1. การประชุมเตรียมการ
เป็นประชุมเพื่อกำหนดสมาชิก กำหนดเป้าหมายร่วมกัน วางแผนในการทำงาน
2. การลงมือปฏิบัติ
เป็นการดำเนินการระหว่างสมาชิกของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพเพื่อปฏิบัติงานและพัฒนาบทเรียนร่วมกันตามแผนที่วางไว้
3. การสื่อสารสะท้อนคิด
เป็นการสะท้อนคิดแบบไม่เป็นทางการหรือตามอัธยาศัยระหว่างสมาชิกของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
4. การแลกเปลี่ยนเรียนรู้
เป็นการจัดกิจกรรมอย่างเป็นทางการเพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
5. Symposium จัดกิจกรรมประชุมเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผ่านการนำเสนอการดำเนินการและผลแห่งความสำเร็จของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
และแผนการพัฒนางานในอนาคต

การพัฒนาคุณภาพครูในชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพด้วยวิธีการพัฒนาบทเรียนร่วมกัน
(Lesson Study : LS)
หมายถึง
การพัฒนาตนเองของครูในระยะยาวอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง
ในบริบทการทำงานจริงในชั้นเรียนของตนเองผ่านการทำงานแบบร่วมมือรวมพลังกับเพื่อนร่วมงาน
เพื่อพัฒนาการจัดการเรียนการสอนและพัฒนาการเรียนรู้ของนักเรียน ซึ่งอาจใช้คำว่า
การวิจัยบทเรียน การศึกษาและพัฒนาบทเรียน การวิจัยเป็นการสอน การพัฒนาแผนการสอน
การศึกษาชั้นเรียน การศึกษาผ่านบทเรียน หรือการพัฒนาบทเรียนร่วมกัน ก็ได้
โดยมีขั้นตอน Plan Do See & Redesign โดยควรทำเป็นวงรอบอย่างน้อย 3 วงรอบต่อภาคเรียน การทำบ่อยครั้งจะยิ่งทำให้เกิดการพัฒนาทำอย่างต่อเนื่อง
ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้

1) วางแผนการจัดการเรียนรู้ (Plan)
เป็นกิจกรรมวางแผนการดำเนินงานและการออกแบบการจัดการเรียนรู้
ในขั้นนี้ประสอบด้วยส่วนสำคัญ 2 ส่วน คือ
- การกำหนดเป้าหมายของการศึกษา
- ออกแบบการจัดการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับเป้าหมาย
ได้แก่ การสร้างแผนการเรียนรู้ใหม่ การปรับปรุงแผนเดิม
หรือการสร้างและพัฒนาสื่อการเรียนรู้ ที่จะใช้เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนดไว้
จะได้สิ่งที่เรียกว่า “แผน A” ในขั้นนี้กิจกรรมที่สำคัญคือการคุย/เล่าแผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้/นวัตกรรมสื่อที่ออกแบบ
ซึ่งควรพูดถึงประเด็นต่อไปนี้
-
สอนเรื่องอะไร/ แนวคิดหรือสาระสำคัญ
-
มีจุดประสงค์อะไรบ้าง
-
กิจกรรมการเรียนรู้มีกี่ขั้นตอน ทำอย่างไร
-
การวัดประเมินผลเป็นอย่างไร
-
การบริหารจัดการชั้นเรียนเป็นอย่างไร
2) จัดการเรียนรู้และสังเกตชั้นเรียน
(Do)
ครูนำแผนการจัดการเรียนรู้ที่ผ่านการพูดคุยและปรับปรุงแล้ว
เรียกว่า “แผน B” ไปใช้สอนในชั้นเรียน โดยมีครูเพื่อนร่วมเรียนรู้ร่วมสังเกตชั้นเรียน
ทำการบันทึกข้อมูลการจัดการเรียนรู้ด้วยวิธีที่หลากหลาย เช่น จดบันทึก ถ่ายภาพ
หรือบันทึกวีดิทัศน์ โดยควรยืนสังเกตที่ด้านหน้าหรือข้างห้องเรียนเพื่อให้เห็นนักเรียนทุกคนได้
เน้นสังเกตการณ์เรียนรู้ของนักเรียนมากกว่าการสอนของครู ทำการจดบันทึกตามลำดับเวลาของเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น
ทั้งผู้สังเกตไม่ควรพูดคุยกับนักเรียนหรือผู้สังเกตคนอื่น ไม่ขัดขวางการทำกิจกรรมหรือการมองเห็นของนักเรียน
ให้ความเคารพนักเรียนเสมือนเป็นผู้ที่ให้บทเรียนกับครู สิ่งสำคัญที่ควรสังเกต
ได้แก่

3) สะท้อนผลการปฏิบัติงาน (See)
นำผลที่ได้จากการปฏิบัติและการสังเกตมาสะท้อนคิดและอภิปรายระหว่างสมาชิกของชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
โดยเปิดโอกาสให้ทุกคนได้มีส่วนร่วมในการสะท้อนคิด อภิปรายและนำเสนอจุดเด่นและจุดที่ควรพัฒนาไปทีละประเด็น
กิจกรรมสำคัญระหว่างการสะท้อนผล
ได้แก่
-
ครูผู้สอน สะท้อนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ของตนเอง
-
ครูเพื่อนร่วมเรียนรู้ สะท้อนการจัดกิจกรรมของครูผู้สอน
เน้นการนำเสนอหลักฐาน ผลงาน ชิ้นงานของนักเรียน
และใช้คำถามชวนคิดเพื่ออภิปรายจุดเด่นจุดที่ควรพิจารณา
4) ปรับปรุงแผน (Redesign)
ครูผู้สอนปรับปรุงแผนการจัดการเรียนรู้
เป็น “แผน C” เพื่อนำไปปรับใช้ในครั้งถัดไป
เงื่อนไขในการนำชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพมาใช้ในสถานศึกษา

บทบาทของผู้บริหารในการส่งเสริมสนับสนุนการสร้างชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ
1. สร้างบรรยากาศและบริบทของการเปลี่ยนแปลง
2. การพัฒนาและสื่อสารวิสัยทัศน์ร่วมเพื่อการเปลี่ยนแปลง
3. การวางแผนและจัดหาทรัพยากร
4. การสนับสนุนการพัฒนาวิชาชีพของครู
5. การตรวจสอบความก้าวหน้า
6.
การให้ความช่วยเหลืออย่างต่อเนื่อง

แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!