
วิชา IS ไม่ใช่วิชาที่เน้นการนั่งท่องจำเนื้อหาระเบียบวิธีวิจัยหนาๆ การสอบข้อเขียน หรือเอาจริงจังกับการทำให้ได้ชิ้นงาน แต่เป็นวิชาที่เน้นกระบวนการและยึดศักยภาพของผู้เรียนเป็นหลัก วิชานี้เปิดกว้างและอิสระ ใช้ Inquiry-Based โดยมีจุดเริ่มต้นกระจายไปตามสิ่งที่เด็กสนใจ ไม่ว่าเรื่องนั้นจะดูเล็กน้อยแค่ไหน เช่น
ทำไมช่วงนี้ค่าไฟแพงจัง > ต้องการลดค่าไฟ > การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้เครื่องปรับอากาศในโรงเรียนช่วยลดค่าไฟได้จริงไหม
คลองหลังบ้านน้ำขุ่น > ต้องการให้คุณภาพน้ำดี > การศึกษาเปรียบเทียบว่าพืชน้ำชนิดใด ปลูกแล้วช่วยปรับปรุงคุณภาพน้ำได้ดีที่สุด
I think: ครูเป็น Facilitator
ต้องขยันชวนเด็กคิด ขยันให้ข้อมูลย้อนกลับ ขยันท้าทาย
ชวนตั้งคำถามให้คิดขั้นสูง และใช้กระบวนการอย่าง Design Thinking
มาช่วยให้เด็กสนุกกับการค้นหาความรู้ ทั้งนี้ ครูไม่ใช่ผู้รู้คอยป้อนคำตอบล่ะเนอะ
I think: ควรต้องประเมินตามพัฒนาการ
การศึกษาเรียนรู้อิสระในวิชานี้เราไม่เน้นชิ้นงานที่สมบูรณ์แบบระดับมหาวิทยาลัย
แต่ประเมินว่าเด็กเติบโตขึ้นอย่างไร มีความสุขและได้ฝึกทักษะการคิดวิเคราะห์เพิ่มขึ้นไหม
…………………………………………………………………..

เมื่อพูดถึงวิชา IS เชื่อว่าครูหลายคนน่าจะมีทั้งความหวังและความหนักใจอยู่พร้อมกัน
ในภาพนโยบายโรงเรียนมาตรฐานสากล วิชานี้ถูกออกแบบมาให้เป็นพื้นที่ที่เด็กได้ฝึกตั้งคำถาม คิดวิเคราะห์ ค้นคว้าข้อมูล และสร้างผลงานจากความสนใจของตนเอง เป้าหมายฟังดูดีมาก เพราะเป็นทักษะที่เด็กในโลกปัจจุบันควรมี
แต่เมื่อกลับมาดูสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในห้องเรียน หลายครั้งวิชา IS กลับกลายเป็นภาระ เด็กบางคนคัดลอกข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตมาส่ง ครูใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการตรวจรูปแบบรายงาน ส่วนผลงานที่เกิดจากความอยากรู้ของเด็กจริง ๆ ก็กลับมีไม่มากได้อย่างที่ควรจะเป็น
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่าเด็กไม่ตั้งใจเรียนหรือครูสอนไม่ดี แต่คือ โครงสร้างและวิธีจัดการเรียนรู้แบบเดิม เปิดโอกาสให้เด็กได้คิดและเป็นเจ้าของการเรียนรู้มากพอหรือยัง
#1 ปัญหาของวิชา IS อาจไม่ได้อยู่ที่เด็กเพียงอย่างเดียวจากประสบการณ์ที่พบในห้องเรียน (ทั้งตอนเป็นนักเรียนและตอนได้สอน) ปัญหาหลักของวิชา IS มักเกิดขึ้นจากหลายส่วนประกอบกัน โดยเฉพาะ 3 เรื่องต่อไปนี้ครับ
● จำกัดหัวข้อไว้เฉพาะสิ่งที่อยู่ในโรงเรียน
หลายครั้งเด็กถูกกำหนดให้ทำโครงงานจากปัญหาที่อยู่ภายในโรงเรียนเท่านั้น เช่น ขยะในโรงอาหาร การประหยัดไฟ หรือการศึกษาพรรณไม้ในโรงเรียน หัวข้อเหล่านี้ไม่ได้ผิด และสามารถพัฒนาเป็นโครงงานที่ดีได้ แต่ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อเด็กทุกคนต้องเริ่มจากกรอบเดียวกัน ทั้งที่แต่ละคนมีความสนใจและประสบการณ์ต่างกัน
บางคนสนใจเกม บางคนชอบอนิเมะ บางคนสนใจสัตว์เลี้ยง กีฬา ดนตรี หรือปัญหาที่เกิดขึ้นในครอบครัวและชุมชน เมื่อสิ่งที่เรียนไม่เชื่อมโยงกับชีวิตของเขา เด็กก็ยากที่จะรู้สึกว่า “นี่คือเรื่องของฉัน” และแรงใจในการอยากรู้อยากเห็นก็ค่อย ๆ ลดลง และเป็นไปได้ว่าผลงานการเรียนรู้หรือนวัตกรรมจากวิชานี้จะถูกมองเป็นเพียงงานประดิษฐ์ส่งครูเท่านั้น

● เร่งรัดให้ทำงานที่ซับซ้อนเกินไป
ความล้มเหลวเกิดจากการที่ครูเร่งให้เด็กคิด จนเด็กทำได้เพียงคิดแบบตื้นๆ ขาดห้วงเวลาในการตกตะกอนความคิด และไม่ทันได้แตกแขนงความเป็นไปได้ของงาน การให้เด็กเรียนรู้กระบวนการวิจัยและจัดทำรายงาน 5 บทให้เสร็จภายในหนึ่งภาคเรียน เป็นเรื่องที่ท้าทายมาก โดยเฉพาะเมื่อเด็กยังไม่คุ้นเคยกับการตั้งคำถาม การค้นข้อมูล การออกแบบเครื่องมือ หรือการวิเคราะห์ข้อมูล
เมื่อเนื้อหาและขั้นตอนมีมากเกินกว่าที่เด็กจะจัดการได้ สิ่งที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งคือ เด็กไม่ได้ใช้เวลาไปกับการคิด แต่ใช้เวลาไปกับการหาตัวอย่าง คัดลอกข้อความ และพยายามทำให้รูปเล่มครบตามที่ครูกำหนด
ท้ายที่สุด เราอาจได้รายงานที่ดูสมบูรณ์ แต่ไม่แน่ใจว่าเด็กเข้าใจสิ่งที่ตัวเองทำมากน้อยเพียงใด
● ครูปัดตกหัวข้อที่ดูไม่เป็นวิชาการเร็วเกินไป
เด็กบางคนอาจเสนอหัวข้อว่า “ทำไมเรียนออนไลน์แล้วหนูรู้สึกเครียด” “ตัวละครแบบไหนที่เพื่อน ๆ ชอบมากที่สุด” หรือ “ทำไมเกมนี้ถึงทำให้คนอยากเล่นต่อ” เมื่อได้ยินครั้งแรก ครูอาจรู้สึกว่าหัวข้อเหล่านี้ไม่เป็นวิชาการ หรือไม่เหมาะกับการทำโครงงาน จึงรีบปฏิเสธและให้เด็กเปลี่ยนเรื่อง
แต่สำหรับเด็ก การปฏิเสธตั้งแต่จุดเริ่มต้นทำลายความรู้สึกเป็นเจ้าของการเรียนรู้อย่างรุนแรง หัวข้อที่เขาเสนออาจเป็นสิ่งที่คิดมานานและอยากรู้จริง ๆ ก็ได้ และต่อไปความกล้าที่จะเสนอความคิดเห็นก็จะหายไปด้วย

ช่องว่างสำคัญของวิชา IS คือ ความไม่สอดคล้องกันระหว่างสิ่งที่เราบอกว่า อยากเห็น กับ สิ่งที่เราใช้วัดผล
เราบอกว่าอยากให้เด็กตั้งคำถาม กล้าลองผิดลองถูก และสร้างสรรค์สิ่งใหม่ แต่ในทางปฏิบัติ คะแนนจำนวนมากกลับมาจากความครบถ้วนของรายงาน การจัดหน้า การใช้แบบอักษร การเขียนอ้างอิง หรือการทำงานให้ตรงกับรูปแบบที่กำหนด
เมื่อความสำเร็จถูกผูกไว้กับรายงานที่ต้องสมบูรณ์ เด็กย่อมเลือกหัวข้อที่ง่ายและปลอดภัย เพราะถ้าเลือกเรื่องที่ยากเกินไป งานอาจไม่เสร็จและส่งผลต่อคะแนน เด็กจึงหลีกเลี่ยงความท้าทาย เพราะความผิดพลาดในงานอาจต้องแลกกับคะแนนที่หายไป
ตราบใดที่เรายังใช้ความหนาของเล่มรายงานเป็นภาพแทนของคุณภาพการเรียนรู้ เราก็อาจพลาดโอกาสเห็นกระบวนการคิดที่มีคุณค่าของเด็กไปอย่างน่าเสียดาย
การให้เด็กเป็นเจ้าของการเรียนรู้ ไม่ได้หมายความว่าครูต้องปล่อยให้เด็กเลือกทุกอย่างโดยไม่มีกรอบหรือคำแนะนำ
แนวคิดการเรียนรู้แบบสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองมองว่า เด็กเรียนรู้ได้ดีเมื่อได้เชื่อมโยงความรู้ใหม่กับประสบการณ์เดิม ได้ลงมือสำรวจ และค่อย ๆ สร้างความเข้าใจของตนเอง
หน้าที่ของครูจึงไม่ใช่การกำหนดคำตอบทั้งหมด แต่เป็นการช่วย scaffold ให้เด็กก้าวไปต่อได้ ช่วยตั้งคำถาม ช่วยแบ่งงานที่ซับซ้อนให้เป็นขั้นตอนเล็ก ๆ แนะนำวิธีเก็บข้อมูล หรือชวนให้เด็กตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลที่พบ
เด็กยังคงเป็นคนขับเคลื่อนการเรียนรู้ ส่วนครูทำหน้าที่ช่วยประคองไม่ให้เด็กหลงทางจนเกินไป
ในหลายประเทศมีการจัดการเรียนรู้โดยเริ่มต้นจากปรากฏการณ์หรือเรื่องใกล้ตัว เปิดโอกาสให้เด็กตั้งคำถามจากสิ่งที่ตนเองพบเห็น แล้วเชื่อมโยงความรู้จากหลายวิชาเข้าด้วยกัน จุดสำคัญไม่ได้อยู่ที่ทุกโครงงานต้องจบลงด้วยชิ้นงานที่สมบูรณ์ แต่อยู่ที่เด็กได้ฝึกสังเกต ตั้งคำถาม ค้นหาหลักฐาน และอธิบายสิ่งที่ตนเองค้นพบ
#4 การปรับปรุงเปลี่ยนแปลงการเปลี่ยนแปลงในวิชานี้ เริ่มจากการเปลี่ยนวิธีพูดคุยกับเด็กในห้องเรียน
กิจกรรม “แชะ–แชร์–เชื่อม”
ลองให้เด็กใช้โทรศัพท์หรืออุปกรณ์ที่มี ถ่ายภาพสิ่งที่สงสัยหรือปัญหาที่พบในชีวิตประจำวัน แล้วนำมาเล่าให้เพื่อนฟังว่า
★ ภาพนี้คืออะไร
★ ทำไมจึงสนใจ
★ มีคำถามอะไรเกิดขึ้นจากภาพนี้
★ เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับใครบ้าง
ภาพที่เด็กเลือกเองจะช่วยให้เขาเริ่มต้นจากประสบการณ์จริง ไม่ใช่เริ่มจากหัวข้อที่ครูกำหนดไว้ล่วงหน้า
บางภาพอาจดูธรรมดามาก เช่น ถังขยะหน้าบ้าน หน้าจอเกม สัตว์เลี้ยง อาหารในร้านสะดวกซื้อ หรือการจราจรหน้าโรงเรียน แต่สิ่งธรรมดาเหล่านี้อาจพัฒนาไปสู่คำถามที่น่าสนใจได้ หากครูช่วยชวนคิดต่ออย่างเหมาะสม
“IS Canvas”
ก่อนให้เด็กเขียนรายงานหลายสิบหน้า ลองให้เริ่มจากกระดาษเพียงหนึ่งแผ่น โดยตอบคำถามง่าย ๆ เช่น
★ อยากศึกษาเรื่องอะไร
★ ทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญสำหรับเรา
★ อยากรู้อะไรให้ชัดขึ้น
★ จะเก็บข้อมูลจากใครหรือที่ไหน
★ จะใช้วิธีใดในการหาคำตอบ
★ เมื่อได้ข้อมูลแล้วจะนำเสนออย่างไร

การเห็นภาพรวมทั้งหมดในหน้าเดียว ช่วยให้เด็กเข้าใจทิศทางของงานโดยไม่ต้องจมอยู่กับรายละเอียดตั้งแต่เริ่มต้น ครูเองก็มองเห็นได้ง่ายว่า เด็กติดปัญหาอยู่ตรงไหนและควรช่วยอย่างไร
ใช้การถามต่อเพื่อช่วยให้หัวข้อชัดขึ้นแทนที่จะปัดตก แทนที่จะบอกว่า “หัวข้อนี้ทำไม่ได้” ลองเปลี่ยนเป็นคำถามว่า
★ “เรื่องนี้มีส่วนไหนที่หนูอยากรู้มากที่สุด”
★ “เราจะเก็บข้อมูลเรื่องนี้จากใครได้บ้าง”
★ “มีอะไรที่เราสังเกตหรือนับเป็นตัวเลขได้ไหม”
★ “ถ้าหนูสนใจอนิเมะ เราจะสำรวจความนิยมของตัวละครจากเพื่อนระดับชั้นเดียวกันอย่างไรได้บ้าง”
คำถามเหล่านี้ช่วยรักษาความสนใจเดิมของเด็กไว้ พร้อมกับทำให้หัวข้อค่อย ๆ แคบลงและสามารถศึกษาได้จริง
ครูไม่ได้ยอมรับทุกหัวข้อทันที แต่ก็ไม่ปิดประตูใส่ความคิดของเด็กตั้งแต่ยังไม่ได้ลองพัฒนา สลับจากการให้คะแนนเฉพาะผลงาน เป็นการให้คุณค่ากับการสะท้อนคิด
นอกจากคะแนนของชิ้นงานหรือรายงาน ลองเปิดพื้นที่ให้เด็กเล่าว่า ระหว่างทำงานเขาได้พบอะไร เช่น
★ “ตอนแรกฉันคิดว่า...”
★ “สิ่งที่ฉันลองทำแล้วไม่ได้ผลคือ...”
★ “หลังจากได้ข้อมูล ฉันเปลี่ยนความคิดเรื่อง...”
★ “ถ้าทำอีกครั้ง ฉันจะปรับ...”
การสะท้อนคิดช่วยให้เด็กมองเห็นว่า ความผิดพลาดไม่ได้แปลว่าเขาไม่มีความสามารถ แต่เป็นข้อมูลที่ช่วยให้เขาปรับวิธีคิดและวิธีทำงาน
บางโครงงานอาจไม่สำเร็จตามแผน แต่เด็กอาจได้เรียนรู้เรื่องการตั้งคำถาม การจัดการเวลา การสื่อสารกับผู้อื่น หรือการตรวจสอบข้อมูลมากกว่าการทำงานที่ทุกอย่างเป็นไปอย่างราบรื่นเสียอีก
#5 เป้าหมายของวิชา IS คือการผลิตผู้เรียนที่มีสมรรถนะ ท้ายที่สุดแล้ว วิชา IS ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อให้เด็กทุกคนผลิตชิ้นงานหรืองานวิจัยที่สมบูรณ์แบบเหมือนนักศึกษา
สิ่งที่ควรเกิดขึ้นคือ เด็กเริ่มมองสิ่งรอบตัวด้วยความสงสัย รู้จักตั้งคำถามที่มีความหมาย ค้นหาข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ เลือกใช้เครื่องมือให้เหมาะสม และอธิบายสิ่งที่ตนเองค้นพบได้อย่างมีเหตุผล
ที่สำคัญ เด็กควรรู้สึกว่าเขามีสิทธิเลือก มีสิทธิเสนอความคิดเห็น มีสิทธิทดลอง และมีสิทธิผิดพลาดโดยไม่ถูกตัดสินว่าเป็นคนล้มเหลว
ชิ้นงานบางชิ้นอาจไม่สวย หรือพังไม่เป็นท่า ผลการทดลองบางอย่างอาจไม่เป็นไปตามที่คาด หรือโครงงานอาจต้องเปลี่ยนทิศทางระหว่างทาง แต่หากเด็กสามารถอธิบายได้ว่าเกิดอะไรขึ้น เรียนรู้อะไร และครั้งต่อไปจะปรับอย่างไร นั่นก็ถือเป็นการเรียนรู้ที่มีคุณค่าแล้ว
เพราะสิ่งที่เด็กควรนำออกไปจากวิชา IS คือความมั่นใจว่า เขาสามารถตั้งคำถาม ค้นหาคำตอบ และเรียนรู้จากสิ่งที่ไม่เป็นไปตามแผนได้ด้วยตนเองแล้ว
ลองมาแลกเปลี่ยนประสบการณ์และความคิดเห็นกันครับ
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!