ลมหายใจของคนรักหนังสือ
บทสัมภาษณ์คุณครูบรรณารักษ์
พนิดา บัวหิน
บรรณารักษ์ห้องสมุดโรงเรียนวิทยาศาสตรจุฬาภรณราชวิทยาลัยพิษณุโลก
ถอดความและเขียนบทความโดย ธวัชชัย สุลาลัย
---------------------------------------------------
ลมหายใจของคนรักหนังสือ
ในยุคที่ใครๆ ต่างก็บอกว่าเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์หรือเอไอกำลังจะครองโลก
และหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (อีบุ๊กส์) กำลังเข้ามาแทนที่ทุกสิ่ง แต่เชื่อไหมครับว่า...
เมื่อผมได้ก้าวเท้าเข้าไปในห้องสมุดของโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณ์ราชวิทยาลัย
พิษณุโลก และได้นั่งลงคุยกับ คุณครูพนิดา บัวหิน บรรณารักษ์หญิงผู้มีดวงตาอันเป็นประกายคนนี้ ความเชื่อเหล่านั้นของผมก็ถูกสั่นคลอนด้วยความจริงที่งดงาม
ตรงหน้าของครูพนิดาเต็มไปด้วยกองหนังสือเล่มหนาที่ผ่านการใช้งานมาอย่างคุ้มค่า มันไม่ใช่ห้องสมุดที่เงียบเหงา แต่เป็นห้องสมุดที่มีเสียงพลิกหน้ากระดาษ
และมี "ลมหายใจ" ของคนรักหนังสืออบอวลอยู่จริงๆ
“ฟิสิกส์ขนมหวาน” และความขลังที่เทคโนโลยีเลียนแบบไม่ได้
ผมเปิดประเด็นถามครูพนิดาตรงๆ
เกี่ยวกับกระแสหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ในโลกยุคปัญญาประดิษฐ์และสื่อสังคมออนไลน์ ครูยิ้มกว้างก่อนจะหยิบหนังสือเล่มหนึ่งขึ้นมาโชว์ให้ผมดู
“ในโลกปัญญาประดิษฐ์มันค่อนข้างเยอะแล้วก็มีสื่อสังคมออนไลน์ต่างๆ
การสื่อสารอะไรอย่างนี้ แต่ก็ยังมีเด็กบางกลุ่ม
ซึ่งถือว่าเป็นส่วนมากที่ชอบอ่านหนังสือเล่มมากกว่าในหนังสืออิเล็กทรอนิกส์
บางเรื่องต่อให้มันเก่าแก่แล้ว แต่เนื้อหายังครอบคลุมและยังเป็นหนังสือยอดฮิต
อย่างเช่นฟิสิกส์ขนมหวาน อันนี้สิบกว่าปีได้แล้วแต่เด็กยังยืมกันเป็นยอดฮิตอยู่
ดูจากสถิติการยืมด้านหลัง ต่อให้มีหนังสือใหม่ๆ มาหลังจากนั้น
แต่รูปแบบและเนื้อหาต่างๆ ที่อยู่ในหนังสือเล่มนี้ เด็กก็ยังมีความสนใจและยังมีเทคนิคต่างๆ
อยู่ในหนังสือ” ครูพนิดาเล่าด้วยน้ำเสียงภูมิใจ
ครูพนิดาชี้ให้ดูร่องรอยการยืมที่แน่นขนัดหลังเล่ม สำหรับผมในฐานะผู้เขียน สิ่งนี้มันคือเสน่ห์ที่จับต้องได้
หนังสือมันผ่านมือเด็กคนแล้วคนเล่าจนเกิดความขลัง
ซึ่งครูได้อธิบายต่อถึงข้อจำกัดของหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ที่ทำให้เด็กๆ
ยังคงวิ่งเข้าหาหนังสือเล่มว่า
“ในหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ไม่ค่อยมีหนังสือประเภทนี้
หรือมีน้อยมาก เพราะเป็นการขายลิขสิทธิ์
ซึ่งหนังสืออิเล็กทรอนิกส์จะมีข้อยกเว้นหลายเรื่องเหมือนกัน
ทำให้เด็กจะได้อ่านแค่อย่างเดียว ถ้าไม่ได้เป็นการซื้อไฟล์มา
เด็กก็จะไม่สามารถเขียนบันทึกย่ออะไรได้ พอเด็กอ่านหนังสือเล่มนี้
ก็จะมีแผ่นกระดาษบันทึกข้อความเขียนจดแปะไว้ เล่มนี้ก็ยังเป็นยอดฮิตอยู่
รวมถึงหนังสือชีววิทยาที่มีมานานก็ยังคลาสสิกและเป็นยอดฮิตเหมือนกันเพราะเด็กยืมค่อนข้างเยอะ
ดูจากความขลัง”
แต่ในความฮิตนั้น ครูพนิดาก็แอบหัวเราะปนบ่นขำๆ
ถึงพฤติกรรมสุดอินของเด็กๆ ว่า
“แต่สิ่งนี้ก็มีส่วนที่ไม่ค่อยดีเท่าไหร่
เพราะมันทำให้ส่งต่อถึงรุ่นต่อๆ ไปไม่ได้
บางคนอ่านแล้วอินก็นำแผ่นกระดาษบันทึกข้อความมาแปะไว้ บางอันก็ลบไม่ได้”
เมื่อปัญญาประดิษฐ์พ่ายแพ้ให้กับหน้ากระดาษ
หนึ่งในไฮไลต์ของการพูดคุยครั้งนี้
คือตอนที่ผมถามครูพนิดาว่า ในมุมมองของบรรณารักษ์
หนังสือต่างจากปัญญาประดิษฐ์อย่างไร? คำตอบของครูทำให้ผมเห็นภาพความน่ารักของเด็กสายวิทยาศาสตร์ที่นี่ได้อย่างชัดเจน
“ในหนังสือจะมีการอ้างอิงแหล่งที่มาที่ถูกต้อง อย่างเด็กๆ
เพิ่งมาบอกว่า บางที แชตจีพีที ให้ข้อมูลไม่ตรง โดยเขาลองใช้แชตจีพีที
เปรียบเทียบกับหนังสือ ลองเปิดข้อมูลในลักษณะแกล้งถาม เพราะเด็กเดี๋ยวนี้ใช้แชตจีพีที
ในการตอบคำถามเพื่อทำการบ้านเยอะ ซึ่งพบว่าบางเรื่องไม่ได้ตรงขนาดนั้น
มันมีการอวยและสอดแทรกเนื้อหาบางเรื่องที่ไม่ได้มีการอ้างอิงเลย
เด็กบอกว่าบางเรื่องเราต้องศึกษาจากแหล่งที่มีที่มาและมีการอ้างอิง
อย่างวิชาประวัติศาสตร์บางเล่ม
เด็กยังมายืมเป็นหนังสืออยู่เลยเพราะข้อมูลถูกต้องกว่า มีการอ้างอิงจากการเขียนบทความต่างๆ
หรือการวิจัย มีแหล่งที่มามากกว่าในแชตจีพีที ในบางเรื่อง”
ในฐานะผู้เขียน ผมสัมผัสได้เลยว่า
หนังสือเล่มไม่ได้เป็นแค่กระดาษเย็บเล่ม แต่มันคือ
"พื้นที่แห่งความจริงแท้" ในโลกที่เต็มไปด้วยข้อมูลลวงตา
เบื้องหลังบรรณารักษ์สายซัพพอร์ต: ดมกลิ่นหนังสือใหม่ และส่องติ๊กต็อก
ตลอดการสัมภาษณ์ สิ่งที่ผมสังเกตเห็นและประทับใจที่สุดคือ
แววตาของครูพนิดาที่เป็นประกายวิบวับทุกครั้งที่พูดถึงหนังสือและเด็กๆ ครูบอกผมว่าครูไม่ใช่แค่คนเฝ้าห้องสมุด แต่เป็นเหมือนที่ปรึกษาและนักล่าหนังสือตัวยง
“เด็กๆ ชอบให้แนะนำหนังสือ ครูจะรู้ว่าเด็กอยากอ่านอะไร
สนใจอะไร เราก็จะแนะนำและนำเสนอได้
เพราะเป็นคนชอบถามเด็กที่มาหาหนังสือในห้องสมุดว่า นักเรียน เล่มนี้มันดีไหม
ครูเห็นคนยืมหลายคนเลย เด็กก็จะแนะนำว่ามันดีมาก และบอกให้ครูลองเข้าไปดูหนังสือแบบนี้
แต่ที่เขาต้องซื้อเป็นของตัวเองเพราะหนังสือไม่ค่อยวางอยู่ที่ชั้นเลย
เนื่องจากถูกยืมตลอด”
ครูพนิดาเล่าให้ฟังถึงความสนุกในการจัดธีมห้องสมุดตามกระแสละคร
เช่น เรื่องสุภาพบุรุษจุฑาเทพ ที่เด็กๆ เรียกร้องเพราะในหนังสือ
“รายละเอียดและเนื้อหาละเอียดกว่าในซีรีส์” และครูยังเผยกลยุทธ์การทำงานเชิงรุกชนิดที่ร้านหนังสือยังต้องยอมแพ้
“ช่วงนี้หนังสือใหม่มาลงเยอะ เด็กๆ
ชอบมาขอแกะและขอดมกลิ่นหนังสือใหม่ และอยากให้ทำระบบเร็วๆ
ช่วงปิดเทอมมีหนังสือมาลงใหม่ทั้งหนังสือเรียนและหนังสือนิยาย
ครูจะดูว่าช่วงนี้มีนิยายหรือหนังสือรุ่นไหนยอดฮิตที่สุดในอินเทอร์เน็ต
แล้วไล่ถามนักเรียนที่เข้าใช้ห้องสมุดบ่อยๆ
พร้อมทั้งให้เขียนแผ่นกระดาษบันทึกข้อความแปะไว้ว่ามีหนังสือเล่มไหนสนใจแนะนำที่ห้องสมุดยังไม่มีไหม
ทำให้หนังสือที่ห้องสมุดค่อนข้างเยอะและใหม่ เด็กมาก็จะตื่นเต้น
อย่างเล่มนี้พอร้านหนังสือวางขายได้แปบเดียว
ครูรีบดำเนินการให้ร้านส่งมาก่อนที่การเงินจะสรุป เพื่อนำมาทำระบบและรีบลงทะเบียน
เด็กก็แย่งกันยืมในช่วงนั้น เหมือนในรีวิวซึ่งช่วงนี้เขาจะรีวิวใน ติ๊กต็อก และ
เอกซ์ กันเยอะ เด็กๆ จะไปติดตามจากในนั้น”
นอกจากหนังสือเรียนและนิยายแล้ว
ครูยังสังเกตเห็นเทรนด์ใจของเด็กๆ อีกว่า
“หนังสืออีกรูปแบบหนึ่งที่เด็กฮิตมากคือแนวจิตวิทยาให้กำลังใจและพัฒนาตัวเอง
เด็กอ่านแล้วรู้สึกว่ามีแรงบันดาลใจและทำให้รู้สึกภูมิใจขึ้น
หนังสือบางเล่มช่วยสร้างความภูมิใจให้เด็กได้จริงๆ”
บทสรุปจากผู้สัมภาษณ์: หนังสือยังมีลมหายใจ ตราบที่มีคนใส่ใจ
ก่อนจากกัน
ครูพนิดาได้ทิ้งท้ายคำพูดส่งต่อถึงทุกคนไว้อย่างน่าคิด
“สำหรับคนที่ไม่ค่อยชอบอ่านหนังสือ
หนังสือยังมีอะไรให้เราเรียนรู้อีกเยอะ มีเนื้อหาบางเรื่องที่เราไม่สามารถรู้จากข้างนอกได้
เราจะได้ประโยชน์และข้อคิดสอดแทรกจากในหนังสือ ยิ่งถ้าเป็นหนังสือเรียน
เราไม่ได้ความรู้จากในห้องเรียนอย่างเดียว หนังสือเสริมหรือหนังสือติวต่างๆ
จะสอดแทรกเทคนิคไว้ ทำให้เราเข้าใจการเรียนมากขึ้น”
สารภาพตามตรงครับว่า ก่อนที่จะมาทำบทสัมภาษณ์ชิ้นนี้
ในฐานะคนรักหนังสือคนหนึ่ง ผมเคยรู้สึกใจหายและแอบถอดใจกับอนาคตของการอ่าน
ยิ่งในยุคที่ระบบปัญญาประดิษฐ์สามารถเนรมิตคำตอบทุกอย่างได้ในเสี้ยววินาที
ผมเคยตั้งคำถามอย่างสิ้นหวังว่า
หนังสือเล่มและจิตวิญญาณของการละเลียดตัวอักษรจะสูญสลายไปในไม่ช้าหรือเปล่า?
การได้มานั่งคุยกับครูพนิดาในวันนี้
จึงเหมือนการได้รับ "ความหวัง" ชิ้นใหญ่กลับคืนมาในหัวใจ มันไม่ใช่แค่ความหวังของคนรักหนังสือรุ่นเก่า
แต่คือประกายไฟแห่งความหวังของการศึกษาไทย ในโลกที่หมุนไวและเต็มไปด้วยข้อมูลสังเคราะห์
การที่เด็กนักเรียนสายวิทยาศาสตร์ระดับกะทิยังคงวิ่งเข้าหาห้องสมุด
ยังคงอยากดมกลิ่นกระดาษใหม่ และยังคงโหยหาความถูกต้องและลึกซึ้งจากหน้ากระดาษ
สิ่งนี้พิสูจน์ว่า เทคโนโลยีอาจเปลี่ยนโลกได้
แต่ไม่มีวันเปลี่ยนความกระหายในสัจจะและอรรถรสแท้จริงของมนุษย์ได้เลย
ผมเดินออกจากห้องสมุดพร้อมกับรอยยิ้ม
และตระหนักได้ว่า ตราบใดที่เรายังมีคนทำงานที่ใส่หัวใจลงไปในหนังสืออย่างครูพนิดา
และตราบใดที่สังคมไทยยังมีคนรักหนังสือหลงเหลืออยู่—แม้เพียงอีกหนึ่งคน—เราก็จะมีความหวังกันต่อได้
และ "ลมหายใจ" ของหน้ากระดาษจะไม่มีวันดับลงอย่างแน่นอนครับ
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!