
ด้านความรู้ (K)
1. นักเรียนสามารถจัดกลุ่มหมู่เลือดจากชนิดของแอนติเจนกับแอนติบอดีที่เป็นองค์ประกอบของหมู่เลือดได้
2. นักเรียนสามารถอธิบายหลักการให้และรับเลือดได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย
ด้านทักษะ/กระบวนการ (P)
-นักเรียนสามารถทดลองตรวจหาหมู่เลือดได้
ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
1. การสังเกต
2.
การจำแนกประเภท
3. การพยากรณ์
ทักษะแห่งศตวรรษที่
21
1. การสื่อสารสารสนเทศและการรู้เท่าทันสื่อ
2.
การคิดอย่างมีวิจารณญาณและการแก้ปัญหา
ด้านจิตวิทยาศาสตร์
(SA)
1.
นักเรียนมีความอยากรู้อยากเห็น
2.
นักเรียนมีความเชื่อมั่นต่อหลักฐานเชิงประจักษ์
กระบวนการจัดการเรียนรู้
ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement)
1. ครูแจ้งจุดประสงค์การเรียนรู้ เรื่อง ระบบหมู่เลือด
ABO, Rh และการให้และรับเลือด ให้นักเรียนทราบ จากนั้นจัดกลุ่มนักเรียนออกเป็น
4 กลุ่ม กลุ่มละๆ 10-11 คน โดยคละความสามารถ เก่ง ปานกลาง และอ่อน โดยยึดจากคาบที่แล้ว
2. นักเรียนทบทวนความรู้เดิม
เรื่อง มัลติเปิลอัลลีล จากการตอบคำถาม ดังนี้
- ในลักษณะทางพันธุกรรมทั่วไป
ยีนหนึ่งยีนมักจะมี 2 อัลลีล คือแบบเด่นและแบบด้อย แต่จากการเรียนครั้งที่ผ่านมานักเรียนเรียนลักษณะที่ยีนมีได้มากกว่า
2 อัลลีล เรียกสถานการณ์นั้นว่าอะไร และยกตัวอย่างประกอบ
แนวคำตอบ: เรียกสถานการณ์ที่ยีนมีมากกว่า 2 อัลลีลว่า
มัลติเปิลอัลลีล (Multiple Alleles) ตัวอย่างที่เคยเรียนหรือพบ เช่น สีขนของกระต่าย (agouti,
chinchilla, himalayan, albino) ระบบหมู่เลือด ABO (ซึ่งจะเรียนในบทเรียนนี้)
- ถ้ายีนหนึ่งตำแหน่งสามารถมีได้มากกว่า
2 อัลลีล เช่น A, B และ O แต่ละคนจะมีอัลลีลได้กี่ชุด และการจับคู่ของอัลลีลแบบนี้ส่งผลต่ออะไรในร่างกายมนุษย์
แนวคำตอบ: แต่ละคนมี อัลลีล 2 ชุด ต่อยีนหนึ่งตำแหน่ง (เพราะได้รับจากพ่อ
1 ชุด แม่ 1 ชุด) การจับคู่ของอัลลีล
(เช่น A กับ B, A กับ O, ฯลฯ) ส่งผลต่อการแสดงลักษณะ เช่น หมู่เลือด ABO เช่น:
A
+ B → หมู่เลือด AB (แสดงออกทั้งคู่
= codominance)
O
+ A → หมู่เลือด A (A เด่นกว่า
O)
3.
ครูให้นักเรียนดูคลิปข่าวการเสียชีวิตจากการให้เลือดผิดหมู่
ครูตั้งคำถามเชื่อมโยงความเดิมสู่ความรู้ใหม่ จากคลิปวีดีโอ ดังนี้
- จากคลิปข่าวที่เราเพิ่งรับชม
มีการกล่าวถึงการ ให้เลือดผิดหมู่ ซึ่งส่งผลรุนแรงถึงชีวิต นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใดการให้เลือดผิดหมู่จึงอันตรายขนาดนั้น
(แนวคำตอบ: อาจเป็นเพราะเลือดของผู้รับมีปฏิกิริยาต่อต้านเลือดของผู้ให้
เช่น ร่างกายมองว่าเลือดที่ได้รับเป็นสิ่งแปลกปลอม ทำให้เกิดการทำลายเม็ดเลือดแดง)
- ในมุมมองทางพันธุกรรม
จากที่นักเรียนได้เรียนเรื่อง มัลติเปิลอัลลีล มาก่อนแล้ว นักเรียนลองคิดดูว่า
ความรู้เรื่องมัลติเปิลอัลลีลมีส่วนเกี่ยวข้องกับหมู่เลือดอย่างไร
(แนวคำตอบ: หมู่เลือดน่าจะเกิดจากยีนที่มีหลายอัลลีล เช่น
ยีนที่ควบคุมหมู่เลือดอาจมีมากกว่า 2 แบบ ซึ่งสัมพันธ์กับหมู่เลือด A, B, AB และ O)
- ถ้าเราต้องบริจาคเลือดหรือรับเลือด
แล้วต้องตรวจหมู่เลือดก่อนทุกครั้ง นักเรียนคิดว่าเพราะเหตุใดระบบหมู่เลือดแบบ ABO
และ Rh จึงสำคัญต่อการให้เลือด
(แนวคำตอบ: เพราะหมู่เลือดที่ต่างกันอาจมีแอนติเจนบนผิวเม็ดเลือดแดงที่แตกต่างกัน
หากรับเลือดจากหมู่ที่ไม่เข้ากัน อาจเกิดปฏิกิริยาต่อต้าน เช่น
เลือดจับตัวเป็นก้อน ทำให้เกิดอันตราย)
การเชื่อมโยงความรู้เดิมสู่ความรู้ใหม่
- ความรู้เดิม:
นักเรียนเคยเรียนรู้เรื่อง ยีนที่มีหลายอัลลีล (multiple alleles) ซึ่งหมายถึงยีนหนึ่งตำแหน่งที่มีมากกว่า 2 แบบ เช่น ยีนควบคุมหมู่เลือด (IA,
IB, i)
- ความรู้ใหม่:
ระบบหมู่เลือด ABO และ Rh มีความสัมพันธ์กับลักษณะพันธุกรรม
และเป็นปัจจัยสำคัญในการให้และรับเลือด
ขั้นสำรวจและค้นหา (Explorer)
1. ครูให้นักเรียนศึกษาใบความรู้เรื่อง ระบบหมู่เลือด ABO,
Rh และการให้และรับเลือดร่วมกันภายในกลุ่ม
โดยครูมีการเข้าไปซักถามเพื่อกระตุ้นและตรวจสอบความเข้าใจรายกลุ่ม ใช้คำถาม ดังนี้
(ให้ครูเลือกใช้คำถามตามสถานการณ์ภายในกลุ่ม)
- ระบบหมู่เลือด
ABO เป็นตัวอย่างของลักษณะทางพันธุกรรมแบบใด มีอัลลีลอะไรบ้าง
และแต่ละอัลลีลควบคุมลักษณะอย่างไร
แนวคำตอบ: เป็นลักษณะพันธุกรรมแบบ มัลติเปิลอัลลีล (Multiple alleles) และ co-dominance (การแสดงออกพร้อมกันของอัลลีลสองแบบ)
อัลลีล: IA → มีแอนติเจน A
IB
→ มีแอนติเจน B
i
→ ไม่มีแอนติเจน
การจับคู่ของอัลลีลทำให้เกิดหมู่เลือด
A, B, AB, หรือ O
- หากบุคคลหนึ่งมีจีโนไทป์ IAIB
จะมีหมู่เลือดอะไร เพราะอะไร
แนวคำตอบ: หมู่เลือด
AB เพราะ IA
และ IB แสดงออกแบบข่มร่วมกัน
(co-dominance) ทำให้บนเม็ดเลือดแดงมีทั้งแอนติเจน A และ B
- ทำไมคนหมู่เลือด
O ถึงสามารถให้เลือดได้ทุกหมู่ แต่รับได้จากเฉพาะคนหมู่ O
เท่านั้น
แนวคำตอบ:
เพราะหมู่เลือด
O ไม่มีแอนติเจน A หรือ B บนผิวเม็ดเลือดแดง → จึงไม่ถูกแอนติบอดีของผู้รับจู่โจม
พลาสมาของคนหมู่
O มีแอนติบอดีทั้ง Anti-A
และ Anti-B → หากรับเลือดจากหมู่อื่นจะทำลายเม็ดเลือดที่มีแอนติเจน
A/B
- ระบบ Rh
มีผลต่อการให้เลือดอย่างไร ยกตัวอย่างกรณีที่ Rh มีผลต่อความปลอดภัยในการถ่ายเลือด
แนวคำตอบ:
คนที่มี
Rh− จะสร้างแอนติบอดี
Anti-D หากได้รับเลือดจาก Rh+ เช่น ถ้าคน Rh− ได้รับเลือด Rh+
จะเกิดการทำลายเม็ดเลือดแดง → เกิดปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันที่อันตรายในหญิงตั้งครรภ์
Rh− หากลูกในครรภ์เป็น
Rh+ อาจเกิด “erythroblastosis fetalis” ได้
- การทดสอบหมู่เลือดทำได้อย่างไร
และผลการตกตะกอนจากการหยดแอนติบอดี Anti-A, Anti-B, Anti-D บอกอะไรเราได้บ้าง
แนวคำตอบ:หยดแอนติบอดี
Anti-A, Anti-B และ Anti-D
ลงบนเลือดตัวอย่าง แล้วสังเกตการตกตะกอน (Agglutination)
ถ้ามีตะกอนในช่อง
Anti-A → มีแอนติเจน A
→ เป็นหมู่ A หรือ AB
ถ้ามีตะกอนที่
Anti-D → เป็น Rh+
ไม่มีตะกอนเลย
→ หมู่ O Rh−
- จากความเข้าใจเรื่องแอนติเจนและแอนติบอดี
ลองอธิบายว่าเหตุใด “การให้เลือดผิดหมู่” จึงอันตราย
แนวคำตอบ: แอนติบอดีในพลาสมาของผู้รับจะทำปฏิกิริยากับแอนติเจนบนเม็ดเลือดของผู้ให้
ทำให้เม็ดเลือดแดงจับตัวเป็นก้อน (Agglutinate)
และถูกทำลาย → ส่งผลให้เกิด ภาวะช็อก
ไตวาย หรือเสียชีวิต
2. นักเรียนรับอุปกรณ์ชุดทดลองการตรวจระบบหมู่เลือด
ABO และ Rh ศึกษาวิธีการตรวจหาหมู่เลือดจากกิจกรรมการทดลองการตรวจหาหมู่เลือด การให้และรับเลือด
ลงมือทำตามวิธีการทำกำหนดไว้ในชุดทดสอบ และเขียนรายงานผลการทดลอง
(นักเรียนแต่ละกลุ่มจะไม่ทราบว่ากลุ่มตนได้หมู่เลือดใด)
กลุ่มที่ 1
ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด A Rh-
กลุ่มที่ 2
ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด B Rh+
กลุ่มที่
3 ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด AB Rh+
กลุ่มที่ 4
ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด O Rh-
การเตรียมชุดการทดลอง
ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด A
Rh- เตรียมดังนี้
- เลือดตัวอย่าง เตรียมจาก นม+สีผสมอาหาร (สีแดงและสีฟ้า)
- Anti-A (ต้องการให้ตกตะกอน) เตรียมจากน้ำ+น้ำส้มสายชู+สีผสมอาหารสีฟ้า
- Anti-B (ไม่ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+สีผสมอาหารสีเหลือง
- Anti-D (ไม่ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+สีผสมอาหารเหลืองอ่อน
ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด B
Rh+ เตรียมดังนี้
- Anti-A (ไม่ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+สีผสมอาหารสีฟ้า
- Anti-B (ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+น้ำส้มสายชู+สีผสมอาหารสีเหลือง
- Anti-D (ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+น้ำส้มสายชู+สีผสมอาหารสีเหลืองอ่อน
ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด AB Rh+
เตรียมดังนี้
- Anti-A (ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+น้ำส้มสายชู+สีผสมอาหารสีฟ้า
- Anti-B (ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+น้ำส้มสายชู+สีผสมอาหารสีเหลือง
- Anti-D (ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+น้ำส้มสายชู+สีผสมอาหารสีเหลืองอ่อน
ชุดทดสอบการตรวจหมู่เลือด
O Rh- เตรียมดังนี้
- Anti-A (ไม่ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+สีผสมอาหารสีฟ้า
- Anti-B (ไม่ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+สีผสมอาหารสีเหลือง
- Anti-D (ไม่ต้องการให้ตกตะกอน)
เตรียมจากน้ำ+สีผสมอาหารเหลืองอ่อน
3. นักเรียนนำข้อมูลที่ได้จากการทดสอบลงใน
Padlet
ที่ https://padlet.com/teerapongrru/abo-rh-ynjis3jypikloqo9
ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป
(Explain)
1. นักเรียนแต่ละกลุ่มนำเสนอผลการทดสอบหมู่เลือดที่ได้บน
Padlet ใช้เวลากลุ่มละไม่เกิน 5 นาที อาจใช้หัวข้อในการนำเสนอดังต่อไปนี้
-
หมู่เลือดที่นักเรียนได้รับ คือหมู่เลือดใด
-
เมื่อทดสอบด้วย Anti-A และ Anti-B
มีผลการทดสอบเป็นอย่างไร
-
สามารถให้และรับเลือดจากหมู่เลือดใดได้บ้าง
โดยนักเรียนควรได้ผลการศึกษาดังนี้
-
ระบบหมู่เลือด ABO
ทดสอบด้วย
Anti-A
ทดสอบด้วย Anti-B
ผลการทดสอบ
การให้เลือด
การรับเลือด
พบการตกตะกอน
ไม่พบการตกตะกอน
หมู่เลือด A
หมู่ A, AB
หมู่ A, O
ไม่พบการตกตะกอน
พบการตกตะกอน
หมู่เลือด B
หมู่ B, AB
หมู่ B, O
พบการตกตะกอน
พบการตกตะกอน
หมู่เลือด AB
หมู่ AB
หมู่ A, B, AB, O
ไม่พบการตกตะกอน
ไม่พบการตกตะกอน
หมู่เลือด O
หมู่ A, B, AB, O
หมู่ O
- ระบบหมู่เลือด Rh
ทดสอบด้วย Anti-D
ผลการทดสอบ
การให้เลือด
การรับเลือด
พบการตกตะกอน
หมู่เลือด Rh+
หมู่เลือด Rh+
หมู่เลือด Rh+,
Rh-
ไม่พบการตกตะกอน
หมู่เลือด Rh-
หมู่เลือด Rh+,
Rh-
หมู่เลือด Rh-
2. นักเรียนร่วมกันสรุปองค์ความรู้ที่ค้นพบ
โดยมีแนวทางในการสรุปดังนี้
- หมู่เลือด
A Rh- จะมี Antigen A ไม่มี
Antigen D บนผิวเซลล์เม็ดเลือดแดง
และจะสร้าง Antibody B ไม่มี Antibody D ในพลาสมา จึงสามารถให้เลือดกับหมู่เลือด A Rh-, AB Rh+,
AB Rh- ได้ รับเลือดจากหมู่เลือด A Rh-,
O Rh- ได้
- หมู่เลือด
B Rh+ จะมี Antigen B และ Antigen D บนผิวเซลล์เม็ดเลือดแดง และจะสร้าง Antibody
A ไม่มี Antibody D ในพลาสมา จึงสามารถให้เลือดกับหมู่เลือด
B Rh+, AB Rh+ ได้
รับเลือดจากหมู่เลือด B Rh+, O Rh+, O Rh-
ได้
- หมู่เลือด AB Rh+ จะมี Antigen A,
B และ D บนผิวเซลล์เม็ดเลือดแดง ไม่มีสร้าง Antibody
ในพลาสมา จึงสามารถให้เลือดกับหมู่เลือด AB Rh+ ได้เท่านั้น แต่สามารถรับเลือดได้จากทุกหมู่เลือด (ผู้รับเลือดสากล)
- หมู่เลือด O Rh- จะไม่มี Antigen
A, B และ D บนผิวเซลล์เม็ดเลือดแดง แต่จะสร้าง
Antibody A และ B ในพลาสมา จึงสามารถให้เลือดได้กับหมู่เลือด
แต่รับเลือดจากหมู่เลือด
O Rh- ได้เท่านั้น (ผู้ให้เลือดสากล)
ขั้นขยายความรู้ (Elaborate)
1. ให้นักเรียนขยายความรู้ระบบหมู่เลือด
ABO และระบบ Rh
โดยเชื่อมโยงไปที่เรื่องการให้และรับเลือด จากการช่วยกันเติมข้อมูลลงในตารางให้และรับเลือด
นักเรียนควรได้ผลการศึกษา
2.
ให้นักเรียนดูข้อสอบเทียบเคียงกับข้อสอบโอลิมปิก (สอวน. ชีววิทยา) โดยให้นักเรียนตอบพร้อมเหตุผลประกอบทุกตัวเลือก
- ชายคนหนึ่ง
มีหมู่เลือด B Rh- ประสบอุบัติเหตุ
จำเป็นต้องได้รับเซลล์เม็ดเลือดแดงและพลาสมาซึ่งจากประวัติพบว่า
เขาเคยรับเลือดที่มีหมู่เลือด B Rh+ มาก่อน
จากข้อมูล ชายคนนี้สามารถรับเซลล์เม็ดเลือดแดงและพลาสมาได้อย่างปลอดภัยตามข้อใด
ข้อ
หมู่เลือดของผู้ให้เซลล์เม็ดเลือดแดง
หมู่เลือดของผู้ให้พลาสมา
1
O
Rh-
AB
Rh+
2
O
Rh+
AB
Rh-
3
B
Rh-
O
Rh+
4
B
Rh+
AB
Rh-
5
AB
Rh+
B
Rh-
แนวคำตอบ
ข้อ 1 ถูก
เพราะผู้ให้มี Rh- ให้เม็ดเลือดแดงกับผู้รับที่มี
B Rh- ได้ (O --> B ได้,
Rh- --> Rh- ได้)
ผู้ให้พลาสมามีหมู่เลือด AB Rh+
ในพลาสมาไม่มี Antibody A, B, Dดังนั้นจึงให้พลาสมากับคนที่มีหมู่เลือด B Rh- ได้
ข้อ 3 ผิด
เพราะผู้ให้ Rh- ให้เม็ดเลือดแดงกับผู้รับที่มี
B Rh- ได้ (B --> B ได้,
Rh- --> Rh- ได้)
ผู้ให้พลาสมามีหมู่เลือด O Rh+
ในพลาสมามี Antibody A, B ไม่มี Antibody D
ดังนั้นจึงไม่สามารถให้พลาสมากับคนที่มีหมู่เลือด B Rh- ได้ (หมู่เลือด B มี Antibody
B)
ข้อ 2 ผิด
เพราะผู้ให้เม็ดเลือด O Rh+ มีหมู่ Rh+ (มี Antibody D) ให้กับผู้รับเลือด B Rh-
ที่มีการสร้าง Antibody D แล้ว จะส่งผลให้เกิดการตกตะกอนของเลือดและเกิดอันตรายได้
ข้อ 4 ผิด
เพราะผู้ให้เม็ดเลือด B Rh+ มีหมู่ Rh+ (มี Antibody D) ให้กับผู้รับเลือด B Rh-
ที่มีการสร้าง Antibody D แล้ว จะส่งผลให้เกิดการตกตะกอนของเลือดและเกิดอันตรายได้
ข้อ 5 ผิด
เพราะผู้ให้เม็ดเลือด AB Rh+ มีหมู่ AB Rh+ (มี Antigen
A, B, มี Antibody D) ให้กับผู้รับเลือด
B Rh- ที่มี Antibody
A, D จะส่งผลให้เกิดการตกตะกอน ของเลือดและเกิดอันตรายได้
ผู้รับเลือด
ผู้ให้เลือด
หมู่เลือดของผู้รับ
Antigen บนเม็ดเลือดแดงผู้รับ
Antibody ในพลาสมาผู้รับที่เคยรับหมู่ Rh+
หมู่เลือด ABO ของผู้ให้ที่รับได้
หมู่เลือด Rh ของผู้ให้ที่รับได้
พลาสมาของผู้ให้ที่รับได้*
B Rh+
Antigen B
มี Antibody A และมีการสร้าง Antibody D ขึ้นมาภายหลัง
B และ O
Rh- เท่านั้น เพราะเคยรับ Rh+
มาแล้วหนึ่งครั้ง
B Rh-, B Rh+ AB Rh+ และ AB Rh- เพราะไม่มี Antibody
B
*
หลักการ คือ Antibody ในพลาสมา ต้องไม่ตรงกับ Antigen บนผิวเม็ดเลือดแดงของผู้รับ โดย Rh+ ไม่มี Antibody D ในพลาสมา ส่วน Rh- ไม่มี Antibody D ในพลาสมาเช่นกัน
แต่สามารถสร้างขึ้นมาได้ภายหลัง กรณีผู้ที่มี Antibody D
ในพลาสมา สามารถให้พลาสมากับผู้รับ Rh- ได้ตามปกติ
โดยไม่เกิดอันตราย เพราะ Antibody D จับตัวกับ Rh+
เท่านั้น ดังนั้นผู้รับ Rh- จึงสามารถรับพลาสมาจากผู้ที่มีหมู่
Rh+ หรือ Rh- ก็ได้
3. เสริมความรู้ เรื่อง ควรรู้ “ก่อนและหลังการบริจาคโลหิต”
จากโปสเตอร์แนะนำงานธนาคารเลือด โรงพยาบาลราชวิถี https://www.rajavithi.go.th/rj/wp-content/uploads/2020/07/Untitled-2-2.jpg)
ขั้นประเมิน (Evaluate)
1. นักเรียนร่วมกันประเมินการสอน
อาจให้เป็นตัวแทนตอบหรือตอบร่วมกัน โดยใช้คำถามดังนี้
-
วันนี้เรียนเรื่องอะไรบ้าง
-
สรุปเรื่องที่เรียนมาพอสังเขป
-
การเรียนวันนี้ รู้สึกอย่างไรบ้าง
2. นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน จำนวน 5 ข้อใน Google
from
แบบทดสอบหลังเรียน
1. การประเมินด้านความรู้
นักเรียนสามารถจัดกลุ่มหมู่เลือดจากชนิดของแอนติเจนกับแอนติบอดีที่เป็นองค์ประกอบของหมู่เลือด
และสามารถอธิบายหลักการให้และรับเลือดได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย ได้ร้อยละ 70
ขึ้นไป คิดเป็นร้อยละ 100 ดังนี้
ประเมินจากการตรวจคำถามท้ายการทดลอง
พบว่า นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
มีนักเรียนจำนวน 41 คน มีคะแนนร้อยละ 70 ขึ้นไป คิดเป็นร้อยละ 100
ประเมินจากการตรวจแบบทดสอบหลังเรียน
พบว่า นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
มีนักเรียนจำนวน 41 คน มีคะแนนร้อยละ 70 ขึ้นไป คิดเป็นร้อยละ 100
2. การประเมินทักษะด้านทักษะกระบวนการ
นักเรียนสามารถทดลองตรวจหาหมู่เลือดได้
อยู่ในระดับดีมาก คิดเป็นร้อยละ 100
โดยประเมินจากการตรวจแบบประเมินรายงานผลการทดลอง พบว่า
นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
มีผลการประเมินอยู่ในระดับดีมาก จำนวน 41 คน คิดเป็นร้อยละ 100
ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
ประเมินโดยใช้แบบประเมินทักษะทางวิทยาศาสตร์ พบว่า นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่
4/1 มีผลการประเมินระดับดีมาก จำนวน 41 คน คิดเป็นร้อยละ 100
ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21
ประเมินโดยใช้แบบประเมินทักษะแห่งศตวรรษที่ 21
พบว่า นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1 มีผลการประเมินระดับดีมาก จำนวน 41
คน คิดเป็นร้อยละ 100
หัวข้อการประเมิน พฤติกรรมการทำงานกลุ่ม
ผลการประเมิน นักเรียนมีผลการประเมินระดับดีมาก
จำนวน 41 คน คิดเป็นร้อยละ 100
3. การประเมินคุณลักษณะอันพึงประสงค์
หัวข้อการประเมิน จิตวิทยาศาสตร์
ผลการประเมิน
นักเรียนมีผลการประเมินระดับดีมาก
จำนวน 38 คน คิดเป็นร้อยละ 92.68
และนักเรียนที่มีผลการประเมินระดับ ดี จำนวน 3 คน
คิดเป็นร้อยละ 7.32 แสดงว่านักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มีผลการประเมินระดับ ดีขึ้นไปคิดเป็นร้อยละ 100
หัวข้อการประเมิน ใฝ่เรียนรู้
ผลการประเมินนักเรียนมีผลการประเมินระดับดีมาก
จำนวน 40 คน คิดเป็นร้อยละ 97.56 และนักเรียนที่มีผลการประเมินระดับ ดี จำนวน 1 คน
คิดเป็นร้อยละ 2.44 แสดงว่านักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มีผลการประเมินระดับ ดีขึ้นไปคิดเป็นร้อยละ 100
4. การประเมินสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน
หัวข้อการประเมิน
1. ความสามารถในการสื่อสาร
นักเรียนมีผลการประเมินระดับดีมาก
จำนวน 36 คน คิดเป็นร้อยละ 87.80 และ
มีนักเรียนที่มีผลการประเมินในระดับดี จำนวน 5 คน
คิดเป็นร้อยละ 12.20 แสดงว่านักเรียน
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
มีสมรรถนะสำคัญของผู้เรียนด้านการสื่อสารมีผลการประเมินระดับดีขึ้นไป
คิดเป็นร้อยละ 100
2. ความสามารถในการคิด
นักเรียนมีผลการประเมินระดับดีมาก
จำนวน 39 คน คิดเป็นร้อยละ 95.12
และมีนักเรียนที่มีผลการประเมินในระดับดี จำนวน 2 คน
คิดเป็นร้อยละ 4.88 แสดงว่านักเรียน
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/1
มีสมรรถนะสำคัญของผู้เรียนด้านการสื่อสารมีผลการประเมินระดับดีขึ้นไป
คิดเป็นร้อยละ 100
เชื่อมโยงกับกรอบ SMART² และ CCS Model
S: Sufficiency Economy Education
แผนการจัดการเรียนรู้นี้บูรณาการแนวคิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและปลอดภัย โดยครูพัฒนา ชุดทดลองจำลองการตรวจหมู่เลือด จากนม สีผสมอาหาร น้ำ และน้ำส้มสายชู ซึ่งเป็นวัสดุที่หาได้ง่าย ราคาประหยัด และไม่ก่อให้เกิดความเสี่ยงทางชีวภาพจากการใช้เลือดจริง การออกแบบดังกล่าวสะท้อนความพอประมาณในการใช้ทรัพยากร ความมีเหตุผลในการเลือกสื่อที่สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ และการสร้างภูมิคุ้มกันด้านความปลอดภัยให้แก่ผู้เรียน
จุดที่ควรเสริมในรายงาน Best Practice คือ ระบุให้ชัดว่า
พอประมาณ: ใช้วัสดุราคาประหยัดและเหมาะสมกับบริบทโรงเรียน
มีเหตุผล: เลือกใช้ชุดจำลองเพื่อให้เห็นปฏิกิริยาเสมือนจริง
มีภูมิคุ้มกัน: หลีกเลี่ยงการสัมผัสเลือดและการติดเชื้อ
เงื่อนไขความรู้: ผู้เรียนต้องใช้ความรู้เรื่องแอนติเจน–แอนติบอดี
เงื่อนไขคุณธรรม: ปฏิบัติการทดลองอย่างรับผิดชอบ ซื่อสัตย์ และคำนึงถึงความปลอดภัย
M: Morality Cultivation
กิจกรรมพัฒนาคุณธรรมผ่านการสร้างความตระหนักว่า ความรู้และการตัดสินใจเกี่ยวกับการให้เลือดมีผลโดยตรงต่อชีวิตมนุษย์ ผู้เรียนจึงต้องใช้ข้อมูลอย่างรอบคอบ ไม่สรุปผลโดยปราศจากหลักฐาน และมีความรับผิดชอบต่อผู้อื่น นอกจากนี้ การทำงานกลุ่มยังส่งเสริมวินัย ความซื่อสัตย์ในการบันทึกผล การรับฟังความคิดเห็น และการแบ่งหน้าที่อย่างเหมาะสม
คุณลักษณะที่เกิดขึ้น ได้แก่
ความรับผิดชอบต่อบทบาทหน้าที่
ความซื่อสัตย์ต่อข้อมูลและผลการทดลอง
การเชื่อมั่นในหลักฐานเชิงประจักษ์
การเคารพความคิดเห็นของผู้อื่น
ความตระหนักถึงคุณค่าของชีวิตและความปลอดภัย
จิตสาธารณะและทัศนคติที่ดีต่อการบริจาคโลหิต
A: Access and Equity
แผนแสดงการสร้างโอกาสและความเสมอภาคผ่านการจัดกลุ่มแบบคละความสามารถ ทำให้นักเรียนเก่ง ปานกลาง และอ่อนได้เรียนรู้ร่วมกัน นักเรียนทุกกลุ่มได้รับชุดทดลองและภาระงานที่มีมาตรฐานเดียวกัน แต่สามารถเรียนรู้ผ่านช่องทางที่หลากหลาย ทั้งการดูวิดีโอ อ่านใบความรู้ ทดลอง สังเกต อภิปราย นำเสนอ และตอบแบบทดสอบออนไลน์
การประเมินไม่ได้พิจารณาเฉพาะความรู้ แต่ครอบคลุม
ความรู้เรื่องหมู่เลือดและการให้–รับเลือด
ทักษะการทดลอง
ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์
ทักษะศตวรรษที่ 21
การทำงานกลุ่ม
จิตวิทยาศาสตร์
คุณลักษณะใฝ่เรียนรู้
สมรรถนะด้านการสื่อสารและการคิด
จึงช่วยเปิดโอกาสให้ผู้เรียนที่มีความถนัดแตกต่างกันแสดงศักยภาพได้อย่างเหมาะสม
R: Reformation of Learning
องค์ประกอบนี้เป็นจุดแข็งที่สุดของแผน เพราะใช้กระบวนการเรียนรู้แบบ 5E อย่างเป็นลำดับ ดังนี้
ขั้น 5Eกิจกรรมสำคัญสมรรถนะที่ได้รับการพัฒนา
Engageทบทวนมัลติเปิลอัลลีลและดูข่าวการเสียชีวิตจากการให้เลือดผิดหมู่การตั้งคำถาม เชื่อมโยงความรู้ และตระหนักถึงปัญหาจริงExploreศึกษาใบความรู้และทดลองตรวจหมู่เลือดจำลองการสังเกต จำแนก พยากรณ์ และทำงานร่วมกัน
Explainบันทึกข้อมูลใน Padlet และนำเสนอผลการทดลองการสื่อสาร การให้เหตุผล และสรุปองค์ความรู้
Elaborateวิเคราะห์ตารางให้–รับเลือดและข้อสอบเทียบเคียง สอวน.การคิดขั้นสูง การแก้ปัญหา และประยุกต์ใช้
Evaluateสะท้อนการเรียนรู้และทำแบบทดสอบผ่าน Google Formการ
ประเมินความรู้และสะท้อนผลการเรียนรู้
ผู้เรียนจึงไม่ได้รับความรู้จากการบรรยายเพียงอย่างเดียว แต่สร้างความเข้าใจผ่านประสบการณ์ ทดลอง อภิปราย และใช้หลักฐานประกอบการตัดสินใจ
T²: Technology and Team
แผนใช้เทคโนโลยีอย่างมีจุดมุ่งหมายในหลายช่วง ได้แก่
วิดีทัศน์ข่าวสำหรับสร้างสถานการณ์ปัญหา
PowerPoint และใบความรู้สำหรับสนับสนุนเนื้อหา
QR Code สำหรับเข้าถึงสื่อ
Padlet สำหรับบันทึกและแลกเปลี่ยนผลการทดลอง
Google Form สำหรับประเมินผลหลังเรียน
การนำเสนอผลการทดลองร่วมกันเป็นกลุ่ม
ส่วน Team ปรากฏจากการแบ่งกลุ่มแบบคละความสามารถ การร่วมวางแผนทดลอง การแบ่งหน้าที่ การตรวจสอบผล การอภิปราย และการนำเสนอร่วมกัน ช่วยพัฒนาทักษะการสื่อสาร การทำงานร่วมกัน และความรับผิดชอบต่อเป้าหมายของกลุ่ม
การบูรณาการ CCS Model
C1: Core Academic System — ระบบแก่นวิชาการ
แผนมีความเข้มแข็งด้านระบบแก่นวิชาการ เนื่องจากองค์ประกอบต่าง ๆ เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ ได้แก่
หลักสูตรและมาตรฐานการเรียนรู้
สอดคล้องกับมาตรฐาน ว 1.3 และตัวชี้วัด ม.4/2 เรื่องลักษณะที่ควบคุมด้วยมัลติเปิลอัลลีล
จุดประสงค์การเรียนรู้
ครอบคลุมความรู้ ทักษะกระบวนการ และจิตวิทยาศาสตร์
การเรียนรู้เชิงรุก
ใช้ 5E ร่วมกับการทดลอง การแก้ปัญหา การอภิปราย และการนำเสนอ
การเรียนรู้ฐานสมรรถนะ
ส่งเสริมความสามารถในการสื่อสาร การคิดวิเคราะห์ การตัดสินใจ และการใช้ความรู้ในสถานการณ์จริง
การประเมินตามสภาพจริง
ใช้รายงานผลการทดลอง การสังเกตพฤติกรรม การนำเสนอ คำถามท้ายกิจกรรม และแบบทดสอบหลังเรียน
ความสอดคล้องเชิงสร้างสรรค์
จุดประสงค์ กิจกรรม ภาระงาน และเครื่องมือประเมินมีความสัมพันธ์กัน เช่น จุดประสงค์ด้านทักษะการตรวจหมู่เลือดประเมินจากการทดลองและรายงานผลจริง
C2: Collaborative Network System — ระบบเครือข่ายความร่วมมือ
หลักฐานภายในแผนแสดงความร่วมมือระดับชั้นเรียน ได้แก่
ครูทำหน้าที่ออกแบบ กระตุ้น และให้คำแนะนำ
ผู้เรียนทำงานเป็นกลุ่มแบบคละความสามารถ
สมาชิกแบ่งหน้าที่และแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
แต่ละกลุ่มเผยแพร่ผลการทดลองผ่าน Padlet
ผู้เรียนเรียนรู้จากผลงานและข้อสรุปของกลุ่มอื่น
อย่างไรก็ตาม หากจะใช้ในรายงานประกวด CCS ควรขยายจาก “การทำงานกลุ่มในห้องเรียน” ไปสู่ “เครือข่ายความร่วมมือ” เช่น
เชิญบุคลากรจากโรงพยาบาลหรือธนาคารเลือดให้ความรู้
ประสานสภากาชาดไทยหรือโรงพยาบาลในพื้นที่
จัดกิจกรรมรณรงค์บริจาคโลหิตร่วมกับชุมชน
ให้ผู้ปกครองร่วมสนับสนุนการเรียนรู้หรือกิจกรรมบริการสังคม
ใช้ PLC ของครูวิทยาศาสตร์ร่วมออกแบบ ตรวจสอบ และปรับปรุงนวัตกรรม
ได้รับการสนับสนุนจากผู้บริหารด้านสื่อ งบประมาณ และการขยายผล
S: Sustainable Quality System — ระบบความยั่งยืนของคุณภาพ
แผนมีพื้นฐานของระบบคุณภาพจากการประเมินผู้เรียนอย่างครอบคลุม และมีบันทึกผลหลังการจัดการเรียนรู้ โดยผู้เรียน 41 คนผ่านเกณฑ์ที่กำหนดทั้งหมด รวมทั้งมีเครื่องมือประเมิน K–P–SA สมรรถนะ คุณลักษณะ และการทำงานกลุ่ม
ความยั่งยืนยังปรากฏจาก
ชุดทดลองจำลองสามารถผลิตซ้ำและนำกลับมาใช้ได้
ใบความรู้ PowerPoint Padlet และ Google Form เป็นคลังสื่อการเรียนรู้
แบบประเมินและเกณฑ์การให้คะแนนสามารถใช้ซ้ำหรือปรับใช้กับห้องเรียนอื่น
รูปแบบ 5E สามารถประยุกต์ใช้กับเนื้อหาชีววิทยาเรื่องอื่นได้
แต่เพื่อให้ได้คะแนน CCS ด้านความยั่งยืนสูงขึ้น ควรเพิ่มหลักฐานดังนี้
ผลการเปรียบเทียบก่อนเรียน–หลังเรียน
ผลการใช้แผนมากกว่า 1 ห้องเรียนหรือมากกว่า 1 ปีการศึกษา
บันทึกการปรับปรุงแผนตาม PDCA
รายงาน PLC และข้อเสนอแนะจากครูร่วมวิชา
คู่มือการผลิตและใช้ชุดจำลอง
การเผยแพร่ผ่านโรงเรียน เขตพื้นที่ Inskru หรือชุมชนวิชาชีพ
หลักฐานการนำรูปแบบไปใช้โดยครูหรือสถานศึกษาอื่น
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!