
การเรียนศิลาจารึกหลักที่ ๑ มักเริ่มต้นจากการทำความรู้จักตัวบท เนื้อหา ภาษา และคุณค่าที่ปรากฏอยู่ในจารึก เราอ่านเรื่องพระราชประวัติของพ่อขุนรามคำแหง ความกล้าหาญในการรบ ความกตัญญูต่อพระราชบิดา พระราชมารดาและพระเชษฐา ความอุดมสมบูรณ์ของบ้านเมือง การค้าขายที่เสรี การสั่นกระดิ่งร้องทุกข์ ตลอดจนการประดิษฐ์ลายสือไทย ภาพเหล่านี้กลายเป็นความรู้ที่คุ้นเคยเสียจนบางครั้งเราแทบไม่ทันตั้งคำถามว่า เหตุใดเราจึงจดจำพ่อขุนรามคำแหงในลักษณะเช่นนี้ และเหตุใดข้อความบางส่วนของศิลาจารึกจึงได้รับการกล่าวถึงซ้ำแล้วซ้ำเล่า ขณะที่ข้อความอีกจำนวนไม่น้อยกลับไม่ค่อยปรากฏอยู่ในความทรงจำของเรา เมื่ออ่านงาน รามคำแหงนิพนธ์ : การประกอบสร้างประวัติศาสตร์นิพนธ์เรื่องพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๓๗๖ ถึง พ.ศ. ๒๕๓๕ คำถามเหล่านี้กลับชัดขึ้น งานชิ้นนี้ชวนมองพ่อขุนรามคำแหงผ่านอีกมิติหนึ่ง โดยไม่ได้สนใจเพียงว่าในศิลาจารึกเขียนอะไร แต่สนใจว่า หลังจากศิลาจารึกหลักที่ ๑ ถูกค้นพบแล้ว คนในแต่ละยุคอ่าน ตีความ และนำเรื่องราวของพ่อขุนรามคำแหงไปใช้ต่ออย่างไร ภาพของพระองค์จึงไม่ได้หยุดอยู่กับข้อความบนแท่งศิลา แต่ค่อย ๆ เคลื่อนเข้าสู่หนังสือ ประวัติศาสตร์ชาติ การศึกษา วรรณกรรม และความทรงจำร่วมของสังคมไทย การค้นพบศิลาจารึกหลักที่ ๑ ใน พ.ศ. ๒๓๗๖ จึงอาจมองได้ว่าเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการทำให้ “พ่อขุนรามคำแหง” กลับเข้าสู่การรับรู้ของผู้คนในสมัยต่อมา งานศึกษาชี้ให้เห็นว่า ก่อนหน้านั้น สุโขทัยและพระนามรามคำแหงไม่ได้มีสถานะในจินตภาพทางประวัติศาสตร์แบบเดียวกับที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน เมื่อหลักฐานถูกค้นพบ อ่าน และตีความ ความหมายใหม่ ๆ จึงค่อย ๆ ถูกสร้างขึ้นตามบริบทของแต่ละยุค เมื่อเวลาผ่านไป ภาพของพ่อขุนรามคำแหงก็ถูกเน้นต่างกันออกไป บางยุคมองพระองค์ในฐานะกษัตริย์ที่ใกล้ชิดประชาชน บางยุคเน้นภาพของผู้นำที่เข้มแข็งและเป็นต้นแบบของความเป็นไทย ขณะที่อีกช่วงเวลาหนึ่ง ภาพของกษัตริย์ผู้เป็นพ่อ ผู้ปกครองประชาชนด้วยความเมตตาและยึดโยงกับแนวคิดประชาธิปไตยได้รับการขับเน้นมากขึ้น ความเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้เห็นว่า ประวัติศาสตร์ไม่ได้มีเพียงเหตุการณ์ในอดีต แต่ยังมีคนในปัจจุบันที่กำลังเลือกว่าจะนำอดีตส่วนใดขึ้นมาเล่า และจะให้ความหมายกับอดีตนั้นอย่างไร เมื่อกลับมามองศิลาจารึกหลักที่ ๑ อีกครั้ง คำถามจึงเปลี่ยนไปจากเดิมเล็กน้อย เราอาจยังถามว่า “ศิลาจารึกบอกอะไร” แต่ควรถามต่อด้วยว่า “ใครเป็นคนอ่าน อ่านในยุคไหน และกำลังมองผ่านเลนส์อะไร” เพราะคนแต่ละยุคไม่ได้เริ่มต้นอ่านอดีตจากจุดเดียวกัน แต่ละยุคมีความกังวล ความเชื่อ อุดมการณ์ และความต้องการของตัวเอง สิ่งเหล่านี้ย่อมมีผลต่อการเลือกว่าจะมองเห็นอะไรในหลักฐานชิ้นเดียวกัน ถ้าเราเลือกอ่านข้อความ “ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว” เราอาจเห็นภาพความอุดมสมบูรณ์ของสุโขทัย หากเลือกเรื่องกระดิ่งร้องทุกข์ เราอาจเห็นภาพผู้ปกครองที่ใกล้ชิดประชาชน หากเลือกเรื่องการรบ เราอาจเห็นความกล้าหาญของนักรบ หากเลือกเรื่องการบำเรอพ่อแม่ เราอาจเห็นภาพของบุตรผู้กตัญญู ศิลาจารึกยังคงเป็นหลักเดิม แต่ภาพที่เกิดขึ้นในใจของผู้อ่านอาจแตกต่างกันตามข้อความที่ถูกเลือกขึ้นมาให้ความสำคัญ ตรงนี้เองทำให้การ “วิเคราะห์คุณค่า” มีความหมายกว่าการจำว่าเนื้อหาส่วนใดเป็นคุณค่าด้านสังคม ด้านการปกครอง หรือด้านวรรณศิลป์ เพราะการให้คุณค่าเองก็เกิดขึ้นจากการอ่าน การเลือก และการตีความของมนุษย์ สิ่งที่เราเรียกว่า “คุณค่า” จึงสัมพันธ์กับทั้งตัวบทและสายตาของผู้อ่าน การเรียนประวัติศาสตร์หรือวรรณคดีในลักษณะนี้ไม่ได้หมายความว่าเราต้องปฏิเสธสิ่งที่เคยเรียน หรือพยายามพิสูจน์ว่าความรู้เดิมผิด งาน รามคำแหงนิพนธ์ เองก็ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อชี้ว่าศิลาจารึกหลักที่ ๑ เป็นของแท้หรือของปลอม แต่มุ่งอธิบายว่าภาพของพ่อขุนรามคำแหงถูกสร้างและผลิตซ้ำอย่างไรในประวัติศาสตร์ไทย สิ่งที่น่าสนใจจึงอยู่ที่การยอมรับว่า ประวัติศาสตร์ที่เราได้รับรู้ในวันนี้ผ่านกระบวนการมากมายก่อนจะมาถึงเรา ผ่านการค้นพบ การอ่าน การตีความ การเลือก การเขียน และการเล่าซ้ำ หลักฐานเป็นจุดเริ่มต้น แต่ความหมายที่เกิดขึ้นจากหลักฐานนั้นมีชีวิตอยู่ต่อผ่านผู้คนในแต่ละยุค สำหรับเรา นี่คือเหตุผลที่อยากชวนเด็กอ่านศิลาจารึกหลักที่ ๑ มากกว่าหนึ่งเลนส์ เพราะเมื่อเรารู้ว่าตัวเองกำลังมองผ่านเลนส์อะไร เราจะระมัดระวังต่อสิ่งที่เราเชื่อมากขึ้น เราจะเริ่มถามว่าภาพที่เราเห็นเกิดจากหลักฐานทั้งหมดหรือจากสิ่งที่มีคนเลือกให้เราเห็น และอาจเริ่มมองเห็นด้วยว่า ยังมีเสียง เรื่องราว หรือมุมมองแบบไหนที่ไม่ได้ถูกเลือกขึ้นมาเล่า ท้ายที่สุด การอ่านอดีตจึงอาจไม่ใช่การเดินทางย้อนกลับไปหาความจริงที่วางนิ่งรอเราอยู่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการทำความเข้าใจด้วยว่า ผู้คนในแต่ละยุคสร้างความหมายให้กับอดีตนั้นอย่างไร และตัวเราเองกำลังทำสิ่งเดียวกันอยู่หรือไม่
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!