
Road Map เพื่อการใคร่ครวญตนเอง ตามแนวทางของอาศรม 4
วิชาศาสนาเปรียบเทียบ ผมจะคัดเลือกหัวข้อที่คิดว่ามีศักยภาพที่จะเป็นการเรียนรู้ที่มีความหมายให้กับนักเรียน โดยเน้นการนำไปเชื่อมโยงและประยุกต์ใช้กับชีวิตประจำวัน เป็นแนวทางในการนำไปใช้ดูแลชีวิตของตนเอง เพื่อให้มีสุขภาพใจที่แข็งแรง และสามารถเปรียบเทียบระหว่างศาสนาได้
หัวข้อหนึ่งที่ผมเลือกมาสอนนักเรียน คือ "อาศรม 4" ของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูครับ
อาศรม 4 คือกรอบเวลาชีวิตที่ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูเสนอไว้ว่ามนุษย์น่าจะมีการเรียนรู้เติบโตตามช่วงวัยตามลำดับขั้น เพื่อจุดมุ่งหมายปลายทางคือการหลุดพ้นโมกษะ ซึ่งมีความหมายคล้ายกับนิพพานตรงที่ทำให้ชีวิตหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิด เพื่อกลับสู่พรหมมันอันเป็นสิ่งสูงสุด
อาศรม 4 แบ่งการเรียนรู้ตามช่วงวัยเป็น 4 ขั้น ดังนี้
พรหมจารี - วัยศึกษาเล่าเรียน ค้นหาธรรมะของตนให้พบ (อายุ 8-25 ปี)
คฤหัสถ์ - วัยครองเรือน แสวงหาอรรถะ และเสพกามะ (อายุ 25-50 ปี)
วานปรัสถ์ - วัยแสวงหาความสงบภายใน (อายุ 50-75 ปี)
สันยาสี - วัยสละเพื่อการหลุดพ้นสู่โมกษะ (อายุ 75 ปีขึ้นไป)
[พรหมจารี + คฤหัสถ์] เป็นวัยที่เกี่ยวข้องกับ
1) ธรรมะ หมายถึง สิ่งใดคือกิจของตนในชีวิตนี้ ที่ทำแล้วมีความสุข อาทิ พบว่าตนเองเกิดมาเพื่อเป็นครู มีความสุขในการสอนผู้อื่น เมื่อผู้อื่นเข้าใจก็มีความสุข
2) อรรถะ หมายถึง ทรัพย์สินที่เกี่ยวข้องกับธรรมะของตน และการครองเรือน เช่น เมื่ออยากเป็นครู ก็อาจจะมีปากกาไวท์บอร์ด กระดาษโพทอิท ติดตัว มีบ้านมีรถเพื่อสร้างครบครัว ฯลฯ
3) กามะ คือการได้เสวยสุขจากสิ่งที่ตนหามาได้ เช่น มีความสุขกับการเป็นครูอย่างเต็มที่ มีความสุขในทรัพย์สินของตน มีความสุขกับคู่ชีวิตในทุกมิติ
[วานปรัสถ์] โดยความหมายของคำ หมายถึง "อยู่ในป่า" เพราะได้ผ่านช่วงชีวิตที่เติมเต็ม ธรรมะ อรรถะ กามะ อย่างเพียงพอ จนไม่ต้องการสิ่งใดอีก นอกจากเตรียมตนเองเพื่อเข้าสู่สันยาสี
จะเห็นว่าหลักอาศรม 4 ได้วางแนวทางสำหรับแต่ละช่วงชีวิตเอาไว้แล้ว
หากเปรียบเทียบให้นักเรียนเห็นเป็นรูปธรรม ลองเปรียบชีวิตเหมือนกับการเดินทางด้วยครื่องบิน
พรหมจารี - เรียนรู้สิ่งต่าง ๆ ที่จำเป็น สำหรับการออกเดินทาง
คฤหัสถ์ - ออกเดินทางเสพเสวยความสุขในทางโลก
วานปรัสถ์ - เห็นโลกจนอิ่ม ถึงเวลาที่ต้องเตรียมตัวกลับบ้าน
สันยาสี - พร้อมที่จะขึ้นเที่ยวบินสุดท้ายของชีวิต

สำหรับนักเรียน ระดับชั้นมัธยมศึกษา หรือ ระดับอุดมศึกษา เราสามารถนำหลักอาศรม 4 มาเป็นโจทย์ให้นักเรียนใคร่ครวญถึงความปรารถนาที่มีต่อชีวิตของตนเองได้ โดยเน้นไปที่ ขั้นพรหมจารีและคฤหัสถ์ โดยให้นักเรียนพิจารณาเรื่องต่าง ๆ ของตนเองผ่านชุดคำถาม อาทิ
- คุณอยากประกอบอาชีพใด หรือทำอะไรเพื่อหาเลี้ยงชีพ
- คุณต้องเตรียมตัวอย่างไรเพื่อไปให้ถึงเป้าหมายในการหาเลี้ยงชีพ
- สิ่งของ (อรรถะ) หรือ ความสุข (กามะ) เรื่องใด ที่เราอยากไขว่คว้ามาให้ได้
- แค่ไหนถึงเรียกว่าประสบความสำเร็จ ในช่วงวัยพรหมจารีและคฤหัสถ์ ของตนเอง
- เดี๋ยวนี้ นักเรียนอาจจะวางแผนเกษียณ ซึ่งก็เป็นช่วยวัยวานปรัสถ์
เมื่อนักเรียนใคร่ครวญแล้ว สามารถลองร่างเป็น Road Map ชีวิตที่ผ่านการใครครวญแล้วขึ้นมา
แนะนำนักเรียนว่า Road Map นี้ อาจเปลี่ยนแปลงได้เสมอ ตามหมุดหมายที่เป็นหัวเลี้ยวหัวต่อของชีวิต อาทิ ช่วงเรียนจบมัธยมปลาย ช่วงจบการศึกษาในระดับอุดมศึกษา ช่วงได้งาน เปลี่ยนงาน การใคร่ครวญตนเองบ่อย ๆ ในแต่ละช่วงที่เปลี่ยนผ่าน จะทำให้นักเรียน ตระหนักรู้ความรู้สึกและความต้องการของตนเองอยู่เสมอ อันเป็นทักษะความตระหนักรู้ในตนเอง (Self-awareness) ที่นักเรียนควรฝึกฝนอยู่เสมอ
Road Map นี้ จะเป็นทั้งเครื่องเตือนใจ มิให้หลงลืมเป้าหมาย เป็นเครื่องยืนยันให้เห็นถึงตนเองที่เปลี่ยนแปลง เติบโต ก้าวข้ามสิ่งต่าง ๆ ที่ผ่านเข้ามาในชีวิต เก็บไว้เป็นความทรงจำ เพื่อทบทวนตนเองอยู่เสมอ
จะเห็นว่า หลักทางศาสนาสามารถบูรณาการให้เข้ากับงานแนะแนวได้ หลักศาสนาเป็นเครื่องมือทางเลือกหนึ่ง เพื่อให้นักเรียนได้เข้าใจตนเอง และดูแลสุขภาวะทางจิตใจได้เป็นอย่างดี
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!