
มันมักจะมีตัวชี้วัด หรือ ผลการเรียนรู้ ที่บอกไว้ว่า "สืบค้นนนนนน บลาาา...." ใครบ้างที่ยังให้นักเรียนสืบค้น เสริชปุ๊บ อ่ะนักเรียนจ๋าา ตอบคำถามในใบงาน... อะนักเรียนจ๋า ทำอินโฟกราฟิกมาส่งครูนะจ๊ะ ... (อาจจะยังงสำหรับครูชินจังจอมแก่น) เราจะมาดูกันว่า กับแค่ "สืบค้น" เนี่ย มันจะทำให้นักเรียนจดจำอะไรได้ยังไง โดยใช้ AI เข้ามาเป็นผู้ช่วยของเรา
เนื้อหาที่ผมเอามาให้นักเรียนทำสำหรับการสืบค้น นั่นก็คือออออ >>> วิวัฒนาการอะตอม จร้าาา ฮัลโหลลล ฉันเองผู้เป็นครูก็ยังไม่เกิดเลยแกเอ๋ย จะมานั่งเล่า ยืนเล่า มันก็เชยอ่ะคุณน้า 5555555 สิ่งที่ผมอยากเห็นไม่ใช่แค่นักเรียนตอบได้ว่าแบบจำลองอะตอมของใครถูกหรือผิด แต่ต้องการให้นักเรียนอธิบายได้ว่า ข้อสรุปของตนเองมาจากหลักฐานอะไร และหลักฐานนั้นสนับสนุนข้อสรุปอย่างไร ผ่านการสืบค้นโดยใช้ AI เป็น Co Learning นั่นเอง
อะจะเริ่มแล้วนะ ผมเลือกใช้แนวทางการเรียนรู้ที่เรียกว่า CER ซึ่งเป็นการให้นักเรียนเชื่อมโยงข้อมูลที่ค้นพบเข้ากับข้อสรุปของตนเอง โดยมีหลักสำคัญอยู่ 3 ส่วน ได้แก่
โดยใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์มาช่วยอธิบายผมมองว่าการใช้ CER น่าจะช่วยให้นักเรียนได้ฝึกคิดอย่างเป็นขั้นตอนมากขึ้น เพราะนักเรียนไม่สามารถเขียนเพียงคำตอบสั้น ๆ แล้วจบได้ แต่ต้องกลับไปตรวจสอบด้วยว่า สิ่งที่ตนเองสรุปนั้นมีหลักฐานรองรับหรือไม่ และหลักฐานที่นำมาใช้นั้นมีเหตุผลเพียงพอที่จะสนับสนุนข้อสรุปหรือเปล่า ตัวอย่างเช่น เมื่อนักเรียนศึกษาแบบจำลองอะตอมของนักวิทยาศาสตร์แต่ละคน นักเรียนจะต้องค้นหาว่า นักวิทยาศาสตร์คนนั้นมีแนวคิดอย่างไร มีการทดลองหรือหลักฐานอะไรที่เกี่ยวข้อง และหลักฐานเหล่านั้นทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงแนวคิดเกี่ยวกับอะตอมอย่างไร
เข้าสู่กระบวนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ในการจัดกิจกรรม ผมให้นักเรียนเลือกหัวข้อเกี่ยวกับวิวัฒนาการของแบบจำลองอะตอมที่ตนเองสนใจ โดยทำงานร่วมกับเพื่อนเป็นคู่ เพื่อให้นักเรียนได้มีส่วนร่วมในการเลือกหัวข้อ และได้พูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับเพื่อนระหว่างทำงาน ผมตั้งใจให้การทำงานเป็นคู่ช่วยให้นักเรียนได้ฝึกคิดร่วมกันมากกว่าการทำงานคนเดียว เพราะเมื่อคนหนึ่งเสนอข้อสรุป อีกคนหนึ่งก็สามารถตั้งคำถามหรือช่วยตรวจสอบได้ว่า หลักฐานที่นำมาใช้นั้นสนับสนุนข้อสรุปจริงหรือไม่ การทำงานเป็นคู่ยังช่วยให้นักเรียนได้เห็นมุมมองที่แตกต่างกัน บางครั้งนักเรียนอาจค้นพบข้อมูลเดียวกัน แต่ตีความหรืออธิบายไม่เหมือนกัน การได้พูดคุยกันจึงเป็นโอกาสให้นักเรียนได้ทบทวนความคิดของตนเอง และปรับคำอธิบายให้ชัดเจนขึ้น
เน้นย้ำมาก ๆๆๆๆ ว่า >> ให้นักเรียนสืบค้น วิเคราะห์ และสร้างคำอธิบายด้วยตัวเอง ทำไมนะหรอ?? เพราะเมื่อถึงเวลาทำกิจกรรมในชั้นเรียน นักเรียนจะทำงานร่วมกับคู่ของตนเอง โดยเริ่มจากการสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับหัวข้อที่เลือก แล้วนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และเขียนลงในแบบบันทึกกิจกรรมตามแนวทาง CER ในขั้นตอนนี้ ผมอยากให้นักเรียนได้ฝึกมากกว่าการค้นหาข้อมูลให้ครบ แต่ต้องรู้จักเลือกข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่ต้องการอธิบายด้วย เพราะข้อมูลที่พบในแต่ละแหล่งอาจมีรายละเอียดแตกต่างกัน นักเรียนจึงต้องพิจารณาว่าข้อมูลใดมีความน่าเชื่อถือ และข้อมูลใดสามารถนำมาใช้เป็นหลักฐานได้ จากนั้นนักเรียนจะต้องนำหลักฐานที่ค้นพบมาเชื่อมโยงกับข้อสรุปของตนเอง โดยอาศัยหลักการทางวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้องมาช่วยอธิบาย ผมมองว่าขั้นตอนนี้เป็นหัวใจสำคัญของกิจกรรม เพราะนักเรียนจะได้ฝึกแยกให้ออกระหว่างการบอกว่าเกิดอะไรขึ้น กับการอธิบายว่าทำไมสิ่งนั้นจึงเกิดขึ้น
แต่ทุกคนเชื่อมั้ยอะว่า "CER นักเรียนไม่รู้จักหรอก เพราะมันใหม่มาก" !!!!! (สำหรับเด็กนะ) ดังนั้น ครูจะต้องฝึกให้นักเรียนพูดและเขียนอย่างมีเหตุผล อีกหนึ่งไอเดียที่ผมใช้ในการจัดกิจกรรม คือการให้นักเรียนมีแนวทางในการพูดคุยและเขียนอธิบาย โดยใช้ประโยคช่วยคิด เช่น
“จากข้อมูลที่ค้นพบ ฉันสังเกตว่า... ซึ่งสิ่งนี้แสดงให้เห็นว่า...”
ผมเลือกใช้ประโยคในลักษณะนี้ เพราะอยากให้นักเรียนเริ่มต้นการอธิบายจากข้อมูลที่มีอยู่ก่อน แล้วจึงค่อยเชื่อมโยงไปสู่ข้อสรุปของตนเอง ในระหว่างที่นักเรียนทำงาน ผมพบว่าการมีประโยคช่วยคิดทำให้การพูดคุยของนักเรียนมีทิศทางชัดเจนขึ้น นักเรียนไม่ได้พูดคุยกันอย่างอิสระโดยไม่มีจุดหมาย แต่เริ่มพูดถึงข้อมูลที่พบ และพยายามอธิบายว่าข้อมูลเหล่านั้นเกี่ยวข้องกับข้อสรุปอย่างไร นอกจากนี้ ผมยังอยากให้นักเรียนได้ฝึกตั้งคำถามกับข้อมูลของตนเอง เช่น หลักฐานที่เรามีเพียงพอแล้วหรือยัง หรือมีข้อมูลอะไรที่ช่วยยืนยันข้อสรุปของเราได้อีกบ้าง การตั้งคำถามเหล่านี้ช่วยให้นักเรียนไม่รีบยอมรับข้อสรุปทันที แต่รู้จักตรวจสอบความคิดของตัวเองก่อนที่จะนำเสนอออกมา
เปลี่ยนผลการคิดให้เป็นสื่อสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ หลังจากนักเรียนทำแบบบันทึกกิจกรรม CER เสร็จแล้ว ผมให้นักเรียนนำข้อมูลและข้อสรุปที่ได้ไปสร้างเป็นสื่อสำหรับสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ตามความเหมาะสม โดยสามารถเลือกใช้ AI เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างผลงานได้ ผมมองว่าการให้นักเรียนสร้างสื่อเป็นอีกขั้นตอนหนึ่งที่ช่วยให้การเรียนรู้มีความหมายมากขึ้น เพราะนักเรียนต้องนำสิ่งที่ตนเองค้นคว้าและวิเคราะห์มาแล้ว มาถ่ายทอดให้คนอื่นเข้าใจได้ นักเรียนจึงต้องคิดต่อว่า จะนำเสนอข้อมูลอย่างไรให้คนอื่นเห็นภาพ จะเลือกใช้ข้อความหรือภาพประกอบแบบไหน และจะทำอย่างไรให้ผู้ชมเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างหลักฐานกับข้อสรุปได้ชัดเจน ส่วนการใช้ AI ผมเปิดโอกาสให้นักเรียนใช้เป็นเครื่องมือช่วยสร้างสื่อ แต่กำหนดให้นักเรียนต้องส่งคำสั่งที่ใช้ในการสร้างผลงาน หรือ Prompt ให้ครูผู้สอนด้วย เพื่อให้เห็นว่านักเรียนใช้ AI อย่างไรในการทำงาน สำหรับผม การใช้ AI ในกิจกรรมนี้ไม่ได้มีเป้าหมายเพียงเพื่อให้ผลงานออกมาสวยงาม แต่ต้องการให้นักเรียนได้ใช้เครื่องมือช่วยสื่อสารความคิดของตัวเอง โดยยังต้องรับผิดชอบต่อข้อมูลและคำอธิบายที่นำเสนอ เมื่อสร้างสื่อเสร็จแล้ว นักเรียนจะนำผลงานไปแสดงบนระบบ Padlet เพื่อให้เพื่อนในชั้นเรียนได้เข้ามาดูและเรียนรู้ร่วมกัน ผมอยากให้ขั้นตอนนี้เป็นเหมือนพื้นที่แสดงผลงานที่นักเรียนสามารถนำสิ่งที่ตนเองค้นพบมาแบ่งปันกับเพื่อน ๆ ได้ ไม่ใช่ทำงานเสร็จแล้วส่งให้ครูตรวจเพียงอย่างเดียว การนำเสนอผลงานบน Padlet ยังช่วยให้นักเรียนได้เห็นว่า เพื่อนแต่ละคู่เลือกนำเสนอเรื่องเดียวกันหรือเรื่องที่แตกต่างกันอย่างไร มีหลักฐานอะไรที่น่าสนใจ และมีวิธีอธิบายเรื่องราวทางวิทยาศาสตร์ที่แตกต่างกันอย่างไร สิ่งที่ผมคาดหวังคือ นักเรียนจะได้เรียนรู้จากผลงานของเพื่อนเพิ่มเติมไปด้วย ไม่ใช่เรียนรู้เฉพาะหัวข้อที่คู่ของตนเองเลือกเท่านั้น
>>> ตัวอย่างผลงานเด็ก ๆ น้าา https://padlet.com/pairat_n/showcase-drm3j118u6b9m8h1
หลังจากนักเรียนนำเสนอผลงานแล้ว ผมให้นักเรียนแต่ละคู่ประเมินผลงานของเพื่อนที่ทำในหัวข้อเดียวกัน โดยให้นักเรียนได้ทั้งชื่นชมสิ่งที่เพื่อนทำได้ดี และให้คำแนะนำว่าส่วนใดของผลงานที่ยังสามารถพัฒนาต่อได้ ผมเลือกให้เพื่อนประเมินเพื่อน เพราะอยากให้นักเรียนได้ฝึกมองผลงานของคนอื่นอย่างมีเหตุผล และนำสิ่งที่เห็นกลับมาทบทวนผลงานของตัวเองด้วย ตัวอย่างเช่น เมื่อนักเรียนเห็นว่าผลงานของเพื่อนมีหลักฐานที่ชัดเจนและอธิบายได้เข้าใจง่าย นักเรียนก็อาจนำแนวทางนั้นกลับไปปรับปรุงผลงานของตนเองได้ หรือเมื่อพบว่าผลงานบางชิ้นมีข้อสรุปที่น่าสนใจ แต่ยังอธิบายความเชื่อมโยงกับหลักฐานไม่ชัดเจน ก็สามารถให้คำแนะนำเพื่อช่วยให้เพื่อนพัฒนางานได้ ผมมองว่าการประเมินในลักษณะนี้ไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะกับคนที่ได้รับคำแนะนำเท่านั้น แต่ยังช่วยให้คนประเมินได้ฝึกคิดและตรวจสอบความเข้าใจของตัวเองไปพร้อมกันด้วย
แล้วถ้ามี AI ในห้องเรียนเพื่อช่วยเหลือนักเรียนแล้ว คำถามคือ "ครูทำอะไรอะ??" อะใจเย็นๆ นะคุณน้า คืออย่างงี้ในกิจกรรมนี้ ผมมองว่าบทบาทของครูไม่ใช่การบอกคำตอบทุกอย่างให้นักเรียน แต่เป็นการคอยช่วยเหลือและชี้แนะแนวทางในช่วงที่นักเรียนกำลังคิดและทำงาน ระหว่างที่นักเรียนทำกิจกรรม ผมจะคอยสังเกตการพูดคุยของนักเรียน และให้คำแนะนำเมื่อพบว่านักเรียนยังไม่เข้าใจว่าจะเชื่อมโยงหลักฐานกับข้อสรุปอย่างไร บางครั้งผมอาจใช้คำถามกระตุ้นให้นักเรียนกลับไปพิจารณาข้อมูลที่ค้นพบ เช่น หลักฐานที่นักเรียนพบสนับสนุนข้อสรุปตรงไหน หรือเหตุผลที่เขียนมานั้นเกี่ยวข้องกับหลักการทางวิทยาศาสตร์อย่างไร ผมยังให้ข้อมูลย้อนกลับเพื่อให้นักเรียนรู้ว่างานของตนเองมีจุดใดที่ทำได้ดี และมีจุดใดที่ควรปรับปรุง พร้อมทั้งช่วยแนะนำแนวทางแก้ไข เพื่อให้นักเรียนสามารถนำคำแนะนำไปพัฒนางานของตัวเองได้จริง สำหรับผม การให้คำแนะนำในระหว่างทำงานเป็นสิ่งสำคัญ เพราะนักเรียนบางคนอาจยังไม่คุ้นเคยกับการอธิบายด้วยเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ หากปล่อยให้นักเรียนทำงานจนเสร็จแล้วค่อยตรวจ อาจทำให้พลาดโอกาสในการช่วยให้นักเรียนปรับความเข้าใจตั้งแต่ต้น
แล้วกระบวนการวัดผลเป็นยังไงบ้างงง? ผมออกแบบให้การประเมินเกิดขึ้นในหลายช่วงของกิจกรรม ไม่ได้รอประเมินเฉพาะตอนที่นักเรียนส่งงานเสร็จแล้วเท่านั้น ในระหว่างทำกิจกรรม ผมจะสังเกตการพูดคุยของนักเรียนและให้คำแนะนำทันที เพื่อช่วยให้นักเรียนปรับความเข้าใจก่อนเขียนคำตอบให้สมบูรณ์ นอกจากนี้ นักเรียนยังได้ตรวจสอบงานของตัวเองและประเมินผลงานของเพื่อน โดยใช้เกณฑ์ที่กำหนดไว้ เพื่อฝึกให้รู้จักทบทวนว่าเหตุผลของตนเองเชื่อมโยงกับหลักการทางวิทยาศาสตร์แล้วหรือยัง ส่วนการประเมินผลงานฉบับสมบูรณ์ ผมจะพิจารณาจากองค์ประกอบของ CER ทั้ง 3 ส่วน ได้แก่ ข้อสรุป หลักฐาน และเหตุผล โดยใช้เกณฑ์ระดับดี พอใช้ และต้องปรับปรุง ผมอยากให้การประเมินเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ที่ช่วยให้นักเรียนเข้าใจว่าตัวเองทำอะไรได้ดีแล้ว และยังต้องฝึกฝนเรื่องใดเพิ่มเติม ไม่ใช่เป็นเพียงการให้คะแนนเพื่อสรุปผลการเรียนเท่านั้น
REFLECTION จาก ครูชินจัง ..
สำหรับผม สิ่งที่ได้เรียนรู้จากการจัดกิจกรรมครั้งนี้ คือ การทำให้นักเรียนคิดเป็น ไม่ได้เกิดจากการที่ครูอธิบายเนื้อหาให้เข้าใจเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเปิดโอกาสให้นักเรียนได้ลงมือค้นหาข้อมูล ตั้งคำถาม ทดลองอธิบาย และตรวจสอบความคิดของตัวเองด้วย การใช้ CER ช่วยให้ผมเห็นกระบวนการคิดของนักเรียนได้ชัดเจนขึ้น เพราะนักเรียนต้องแสดงให้เห็นว่าตนเองมีหลักฐานอะไร และใช้เหตุผลอย่างไรในการสร้างข้อสรุป นอกจากนี้ การให้นักเรียนทำงานเป็นคู่ สร้างสื่อ นำเสนอผลงาน และประเมินเพื่อน ยังช่วยให้การเรียนรู้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การทำแบบฝึกหัดหรือการตอบคำถามในห้องเรียน แต่เปิดโอกาสให้นักเรียนได้ฝึกคิด ฝึกสื่อสาร และเรียนรู้จากกันและกัน ผมจึงตั้งใจว่าการจัดการเรียนรู้ในลักษณะนี้จะเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่ช่วยให้นักเรียนได้เรียนเคมีอย่างเข้าใจมากขึ้น และสามารถนำความรู้ไปใช้ในการอธิบายสิ่งต่าง ๆ ด้วยเหตุผลของตัวเองได้ ไม่ใช่เพียงแค่จำเนื้อหาเพื่อให้ตอบคำถามได้ถูกต้องเท่านั้น
หมายเหตุ
CER >> การสร้างคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ผ่านกระบวนการเรียนรู้แบบ CER https://emagazine.ipst.ac.th/219/11/ อ้างอิงจาก สสวท. ทุกท่านสามารถเข้าไปศึกษาได้นะครับบบ เผื่อเป็นแนวทางการประยุกต์ใช้ในรายวิชาอื่น ๆ ได้
ขอบพระคุณทุก ๆ ท่านที่อ่านจนจบ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ได้นะครับผม
เพราะพื้นที่แห่งการเรียนรู้มันไม่มีขีดจำกัดครับบบ
Kru CJ @ Suankularb Wittayalai Nonthaburi School ;; CHEMISTRY
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!