
สวัสดีคุณครูทุกท่านครับ
วันนี้ผมมีการ์ดชุดหนึ่งที่อยากเอามาแชร์ เผื่อคุณครูคนไหนกำลังเจอสถานการณ์
คล้าย ๆ กัน
เคยไหมครับ เวลามีนักเรียนมาหา มานั่งเล่าเรื่องราวให้เราฟังตั้งเยอะแยะ เราก็นั่งฟังมาตลอด จนมาถึงประโยคสุดท้ายที่ว่า
“แล้วหนูควรทำยังไงต่อดีคะ”
“แล้วผมควรไปทางไหนต่อครับ”
“ถ้าเป็นครู ครูจะทำยังไง”
ซึ่งผมว่าตรงนี้แหละเป็นจุดพีคของการคุยเลยล่ะ เพราะคนที่มาปรึกษาเรา เขาก็คงอยากได้คำตอบ อยากได้ทางออก หรืออย่างน้อยก็อยากรู้ว่าตัวเองควรไปต่อยังไง
แต่ถ้ามองตามหลักการให้การปรึกษาเชิงจิตวิทยา
เราไม่ได้มีหน้าที่บอกเขาตรง ๆ ว่า “เธอต้องทำแบบนี้นะ” หรือ “ถ้าเป็นครู ครูจะเลือกแบบนี้”
ถึงบางครั้งในหัวเราจะมีคำตอบอยู่แล้วก็ตาม (ผมก็เป็นบ่ายๆ 5555+)
เพราะสุดท้ายปัญหานั้นเป็นชีวิตของเขา และคนที่จะตัดสินใจแก้ปัญหาก็ควรเป็นตัวเขาเอง หน้าที่ของผู้ให้การปรึกษาจึงออกไปทางช่วยตั้งคำถาม ชวนคิด สะท้อนสิ่งที่ได้ยิน จนเจ้าตัวค่อย ๆ เห็นอะไรบางอย่างและตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง
สำหรับครูแนะแนวหรือนักจิตวิทยาที่เรียนเรื่องการให้การปรึกษามา เราก็อาจจะมีทักษะหรือเทคนิคต่าง ๆ ที่ช่วยตรงนี้ได้
แต่ผมก็คิดต่อว่า แล้วครูที่ไม่ได้ทำเรื่องการปรึกษาเป็นงานหลักล่ะ?
อย่างครูที่ปรึกษา ครูประจำชั้น หรือครูวิชาอื่น ๆ ที่เด็กไว้ใจแล้วเดินเข้ามาเล่าเรื่องให้ฟัง เราจะช่วยเด็กยังไงโดยไม่รีบกลายเป็นคนบอกคำตอบให้เขาเสียเอง
นี่แหละครับ จุดเริ่มต้นของการ์ดชุดนี้
จริง ๆ ไอเดียมันเกิดขึ้นแบบธรรมดามากๆ ผมเป็นครูแนะแนว แล้วก็นั่งอยู่ในห้องแนะแนวตามปกติ มีเด็กเข้ามานั่งคุย นั่งเล่าเรื่องนู่นนี่ให้ฟังตลอด แล้วบังเอิญในห้องแนะแนวของผมก็มีไพ่ทาโร่อยู่ชุดหนึ่ง มีภาพสวย ๆ หลายใบ เด็ก ๆ ชอบเอาไปเล่นกัน เปิดไพ่ให้กัน ดูดวงกันว่าอนาคตจะเป็นยังไง ตอนนี้ชีวิตเป็นแบบไหน อะไรประมาณนั้น
ผมนั่งดูอยู่แล้วก็เกิดความคิดว่า
“เฮ้ย…ถ้าการ์ดไม่ใช่การบอกอนาคต แต่เป็นตัวช่วยชวนให้เด็กกลับมามองชีวิตตัวเองล่ะ?”
แทนที่เด็กเปิดการ์ดแล้วถามว่า
“อนาคตของหนูจะเป็นยังไง”
เราอาจเปลี่ยนเป็น
“การ์ดใบนี้กำลังบอกอะไรกับเรา”
“มันเกี่ยวกับเรื่องที่เราเพิ่งเล่าไปยังไง”
“ถ้าเอาข้อความนี้กลับไปคิดต่อ เราอยากทำอะไรต่อจากนี้”
ผมเลยเริ่มลองทำการ์ดขึ้นมา
แนวคิดของมันง่ายมากครับ คือบางครั้งเราฟังเรื่องของเด็กแล้ว เราพอจะรู้ว่าปัญหานี้เขาอาจต้อง “ลองเริ่มต้นใหม่” บางเรื่องเขาอาจต้อง “พยายามอีกหน่อย” บางเรื่องต้อง “กลับมาดูแลใจตัวเอง” หรือบางเรื่อง ต่อให้ทำอะไรแค่ไหนมันก็อาจเปลี่ยนไม่ได้จริง ๆ และสิ่งที่เขาต้องเรียนรู้อาจเป็นการ “ยอมรับและปล่อยวาง”
แต่ถ้าครูพูดตรง ๆ ว่า
“เธอก็ต้องพยายามสิ”
“ปล่อยวางเถอะ”
“อย่าคิดมาก”
“เริ่มใหม่ก็ได้”
หลายครั้งมันจะกลายเป็นคำสอนทันที
เด็กได้ยินคำตอบจากเรา แต่ในหัวของเขาอาจยังไม่ได้ทำงานอะไรเลย
ผมเลยลองเปลี่ยนจาก “ครูเป็นคนพูด” มาเป็น “ให้การ์ดเป็นคนพูด” แล้วให้เด็กเป็นคนตีความต่อเอง
ผมแบ่งการ์ดออกเป็น 5 หมวดครับ
หมวดที่ 1 สีเขียว : การเริ่มต้นใหม่

หมวดนี้เหมาะกับเรื่องที่เด็กมีความกลัว กังวล ไม่มั่นใจ หรือยังลังเลที่จะเริ่มต้นทำอะไรบางอย่าง
เช่น เด็กอยากลองทำอะไรใหม่ ๆ แต่ไม่กล้า กลัวว่าจะทำไม่ได้ กลัวการเปลี่ยนแปลง หรือยังยืนอยู่ที่เดิมเพราะไม่รู้ว่าถ้าก้าวออกไปแล้วจะเกิดอะไรขึ้น
ตัวอย่างข้อความบนการ์ด เช่น
“การก้าวเดินของคุณกำลังเปลี่ยนแปลงเส้นทางชีวิต”
“ทุกการเริ่มต้นเล็ก ๆ ซ่อนการเดินทางที่ยิ่งใหญ่”
“ทุกความล้มเหลวคือพื้นฐานของการเริ่มต้นใหม่ที่แข็งแรงขึ้น”
“เมื่อคุณเลือกเดินหน้า ทางเลือกใหม่จะปรากฏ”
“การยอมปล่อยบางสิ่ง ทำให้คุณพร้อมต้อนรับสิ่งใหม่”
ภาพรวมของสีเขียวก็คือประมาณว่า ลองก้าวดูนะ ลองเริ่มดู อย่าเพิ่งกลัวสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้น
แต่ผมจะไม่พูดประโยคเหล่านี้แทนเด็ก
พอเด็กเปิดได้ใบไหน ผมจะชวนเขาคิดต่อ เช่น
“อ่านข้อความนี้แล้วรู้สึกยังไง”
“มันเหมือนกำลังบอกอะไรเราอยู่”
“ถ้าเอาไปเชื่อมกับเรื่องที่เล่าเมื่อกี้ มันเชื่อมกันตรงไหน”
บางคนอ่านปุ๊บแล้วบอกเลยว่า “ครู มันตรงมาก”
บางคนอ่านแล้วบอกว่า “ไม่เห็นเกี่ยวกับหนูเลย”
ก็ไม่เป็นไรครับ จับใหม่ได้ ไม่มีถูกไม่มีผิด
หมวดที่ 2 สีส้ม : การเติบโตจากภายใน

หมวดนี้ผมจะนึกถึงเด็กที่ยังติดอยู่กับเรื่องเดิม ๆ จมกับความผิดพลาด หรือที่เด็กชอบเรียกกันว่า “มูฟออนเป็นวงกลม”
เป็นเรื่องที่อาจไม่ได้ต้องรีบหาคำตอบ แต่ต้องค่อย ๆ กลับมาทำความเข้าใจตัวเองก่อน
ตัวอย่างข้อความ เช่น
“ทุกการสะดุดคือจังหวะให้คุณหยุดคิดและเติบโต”
“ความเข้าใจตนเองจะเปิดทางสู่ความสุขที่แท้จริง”
“เมื่อคุณมองให้ลึกลงข้างใน คุณจะพบพลังใหม่”
“ทุกความท้าทายคือโอกาสในการขัดเกลา”
“ความเยียวยาภายในจะพาคุณไปพบกับคำตอบ”
“การยอมรับความไม่สมบูรณ์ คือการเติบโตที่แท้จริง”
“คุณกำลังเปลี่ยนแปลงไปเป็นเวอร์ชันที่ดีขึ้นของตัวเอง”
ใบสีส้มจะไม่ได้บอกให้รีบทำอะไรเท่าไร แต่เหมือนชวนเด็กกลับมามองตัวเองว่า จากเรื่องที่เกิดขึ้น เรากำลังเรียนรู้อะไร และมันกำลังเปลี่ยนเราไปยังไงบ้าง
หมวดที่ 3 สีม่วง : พลังและความหวัง

หมวดนี้ตรงตัวเลยครับ
บางครั้งเด็กไม่ได้ต้องการคำตอบอะไรซับซ้อน เขาอาจแค่กำลังเหนื่อย ท้อ หรือรู้สึกว่าตัวเองไปต่อไม่ไหว
เราฟังเรื่องแล้วรู้เลยว่า คนตรงหน้าตอนนี้ต้องการ “พลังใจ”
ตัวอย่างข้อความ เช่น
“ทุกความพยายามมีแสงสว่างรออยู่ที่ปลายทาง”
“พลังในตัวคุณจะพาคุณข้ามผ่านทุกอุปสรรค”
“ความสุขเริ่มจากการมองเห็นสิ่งที่ดีในตัวคุณ”
“ความตั้งใจจริงจะดึงดูดโอกาสมาสู่คุณ”
“อนาคตกำลังเรียกหาความกล้าของคุณ”
“ความฝันของคุณมีค่า จงก้าวไปหามัน”
“เมื่อคุณไม่ยอมแพ้ ความสำเร็จก็จะใกล้เข้ามา”
หมวดนี้จึงเหมือนการบอกว่า “ลองไปต่ออีกหน่อยนะ” แต่ไม่ได้ออกมาจากปากครูตรง ๆ
เด็กเป็นคนหยิบข้อความนั้นขึ้นมาเอง แล้วเราค่อยชวนเขาคิดต่อว่า ความกล้าหรือความพยายามที่การ์ดพูดถึง สำหรับเขามันหน้าตาเป็นยังไง
หมวดที่ 4 สีชมพู : ความพยายามและการลงมือทำ

หมวดนี้ผมจะใช้กับเรื่องการเรียน เป้าหมาย การสอบ หรือเรื่องที่ฟังแล้วรู้สึกว่า สิ่งที่เด็กอยากได้มันไม่ได้เป็นไปไม่ได้หรอก เพียงแต่มันต้องค่อย ๆ ลงมือทำจริง ๆ
ตัวอย่างเช่น
“ความตั้งใจเล็ก ๆ ที่ทำอย่างสม่ำเสมอ จะสร้างผลลัพธ์ที่ยิ่งใหญ่”
“ผลลัพธ์อาจไม่เป๊ะตามฝันร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่จะพาเราเข้าใกล้ความสำเร็จ”
“เมื่อเตรียมใจให้พร้อม โอกาสก็จะชัดเจนขึ้น”
“เธอมีศักยภาพมากกว่าที่ตัวเองมองเห็น”
“คำตอบอาจยังไม่ชัด แต่การก้าวต่อคือสิ่งสำคัญที่สุด”
“สิ่งที่เธอใส่ใจจะออกดอกผลในเวลาที่เหมาะสม”
“ทางที่เธอเลือกเดิน จะพาเธอไปเจอสิ่งที่เหมาะสมกับตัวเอง”
สีชมพูจะชัดกว่าสีอื่นตรงที่มันพยายามชวนให้เด็ก “ทำอะไรบางอย่าง”
ไม่จำเป็นต้องทำเรื่องใหญ่ก็ได้ แต่อย่างน้อยให้เห็นว่า ถ้าอยากไปถึงตรงนั้น วันนี้เราจะขยับอะไรได้บ้าง
หมวดที่ 5 สีฟ้า : การปล่อยวางและยอมรับ

หมวดนี้เป็นอีกหมวดที่ผมชอบครับ
เพราะบางปัญหาที่เด็กเอามาเล่าให้ฟัง ต่อให้เรานั่งคิดกันทั้งวัน มันก็แก้ไม่ได้จริง ๆ
บางอย่างอยู่นอกเหนือการควบคุมของเรา
และการพยายามแก้ทุกเรื่อง บางครั้งก็ทำให้เหนื่อยกว่าเดิม
ตัวอย่างข้อความ เช่น
“การนิ่งเฉยบางครั้งคือการตอบสนองที่ดีที่สุด”
“สิ่งที่เกิดขึ้นล้วนมีเหตุผล แม้เรายังมองไม่เห็นในตอนนี้”
“เธอไม่ต้องทำให้ทุกคนเข้าใจ แค่เข้าใจตัวเองก็พอ”
“ไม่ใช่ทุกสิ่งต้องสมบูรณ์ บางครั้งพอดีก็เพียงพอ”
“ทุกสิ่งจะผ่านไป เหมือนที่เคยผ่านไปเสมอ”
“ไม่ต้องเข้าใจทุกอย่าง แค่ยิ้มให้มันก็พอ”
“คำว่า ‘ช่างมันเถอะ’ บางครั้งก็เป็นยาวิเศษ”
“ปล่อยให้โลกหมุนไปในจังหวะของมัน แล้วใจเธอจะสงบขึ้น”
หมวดนี้ไม่ได้หมายถึงให้เด็กหนีปัญหาหรือไม่รับผิดชอบนะครับ แต่เป็นการชวนมองว่า เรื่องไหนเป็นเรื่องที่เราทำอะไรได้ และเรื่องไหนที่ถึงเวลาต้องยอมรับว่าเราอาจควบคุมมันไม่ได้จริง ๆ
ส่วนวิธีใช้การ์ด ผมไม่ได้วางกติกาอะไรตายตัวเลยครับ
วิธีที่ผมใช้คือ ก่อนอื่นก็ให้เด็กเล่าเรื่องของเขาไปตามปกติ
ครูก็ทำสิ่งที่สำคัญที่สุดก่อน คือ “ฟัง”
ฟังโดยไม่รีบตัดสิน
ไม่พูดแทรกทุกประโยค
ไม่รีบหาคำตอบ
และยังไม่ต้องแนะนำ
ให้เขาได้เล่าให้หมดก่อน
พอฟังจบแล้ว บางครั้งก่อนเริ่มเล่าผมก็มีธีม เช่น
“วันนี้เดี๋ยวครูลองดูอนาคตให้” เพราะบรรยากาศมันคล้ายเปิดไพ่ดูดวงอยู่แล้ว
จากนั้นครูลองเลือกหมวดที่รู้สึกว่าเข้ากับเรื่องของเด็ก
ตรงนี้ไม่มีสูตรตายตัวครับ
ฟังแล้วรู้สึกว่าเขากลัวการเริ่มต้น ก็ลองสีเขียว
ถ้าท้อมากก็ลองสีม่วง
ถ้าต้องลงมือทำอะไรจริงจังก็สีชมพู
ถ้ายังติดอยู่กับเรื่องเดิมก็สีส้ม
ถ้าเป็นเรื่องที่ทำอะไรไม่ได้จริง ๆ ก็อาจลองสีฟ้า
ผมมักไม่ให้เด็กจับแค่ใบเดียว เพราะถ้าจับใบเดียวแล้วมันไม่ตรง การคุยอาจไปต่อยาก
อาจให้สุ่มมาสัก 3 ใบ แล้วถามว่า
“ในสามใบนี้ ใบไหนสะดุดใจเราที่สุด”
ให้เด็กเป็นคนเลือกเองหนึ่งใบ
จากนั้นค่อยชวนคุย
“ทำไมถึงเลือกใบนี้”
“มันกำลังบอกอะไรเรา”
“มันเชื่อมกับเรื่องเมื่อกี้ตรงไหน”
“ถ้าการ์ดใบนี้กำลังบอกอะไรบางอย่างกับเรา เราคิดว่ามันอยากให้เราทำอะไรต่อ”
แค่นี้จากการ์ดธรรมดา ๆ มันก็กลายเป็นบทสนทนาได้แล้วครับ
และไม่จำเป็นต้องจบแค่สีเดียวด้วย
สมมติเด็กเปิดสีเขียวแล้วคุยเรื่องการเริ่มต้นไปแล้ว แต่เรารู้สึกว่าเขายังต้องการพลังอีกหน่อย ก็เปิดสีม่วงต่อ
หรือคุยกันไปแล้วพบว่า มีบางอย่างที่เขาต้องยอมรับจริง ๆ ก็อาจไปต่อที่สีฟ้า
จะใช้กี่ใบ ใช้กี่หมวด หรือเรียงลำดับแบบไหน ไม่มีข้อกำหนดเลยครับ
เพราะผมไม่ได้ตั้งใจให้มันเป็นแบบทดสอบที่มีคำตอบถูกหรือผิด
ผมมองว่าการ์ดเป็นแค่ “ตัวกลาง”
สิ่งสำคัญจริง ๆ คือบทสนทนาที่เกิดขึ้นหลังจากเด็กเปิดการ์ด และการที่เขาได้หยุดคิดกับข้อความบางอย่างด้วยตัวเอง
สุดท้ายแล้ว การ์ดไม่ได้มีหน้าที่ตัดสินใจแทนเด็ก
ครูก็ไม่ได้มีหน้าที่ตัดสินใจแทนเด็กเหมือนกัน
แต่เรากำลังช่วยสร้างพื้นที่เล็ก ๆ ที่ทำให้เขาได้ฟังเสียงของตัวเองชัดขึ้นอีกนิด
อันนี้เป็นวิธีที่ผมลองใช้จากประสบการณ์ในห้องแนะแนวของตัวเองครับ เลยอยากเอามาแชร์ เผื่อคุณครูท่านไหนเจอสถานการณ์แบบเดียวกันจะลองหยิบไปใช้ดู
ผมแนบไฟล์การ์ดเวอร์ชันล่าสุดไว้ให้แล้ว สามารถนำไปพิมพ์และใช้ต่อได้เลยครับ
ถ้าคุณครูท่านไหนลองเอาไปใช้แล้ว เด็กมีปฏิกิริยายังไง หรือคุณครูเอาไปประยุกต์ใช้ในแบบที่ต่างจากผม ก็อยากให้กลับมาเล่าให้ฟังเหมือนกันครับ
บางทีวิธีที่คุณครูคิดขึ้นมา อาจกลายเป็นไอเดียใหม่ที่ผมขอเอากลับไปใช้บ้างก็ได้ :)
หวังว่าการ์ดชุดเล็ก ๆ นี้จะเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือที่ช่วยให้การนั่งคุยกับเด็กง่ายขึ้น และช่วยให้คำถามที่ว่า
“แล้วหนูควรทำยังไงต่อดี”
ค่อย ๆ เปลี่ยนจากการรอคำตอบจากครู
มาเป็นการค้นหาคำตอบของเขาเองครับ ปล การ์ดชุดนี้ผมตั้งใจมากๆๆๆ ลงทุนลงแรงสุดๆ (ภาพประกอบก็ไม่ได้ใช้ AI ด้วยนะ จ้างค่าขนมเด็กๆเอา) ผมโอเคมากๆถ้าครูเอาไปใช้แล้วมีประโยชน์ แต่ไม่อยากให้นำไปเคลม...หรือถ้าจะดัดแปลงก็อยากให้มีเคดิตสักหน่อยครับผม
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!