
การเมืองเรื่องไกลตัว จริงเหรอ?
“ถ้าพูดถึงคำว่า ‘การเมือง’ เรารู้สึกอย่างไร?” 💭
คำถามเปิดคาบแรกของเรื่องการเมืองการปกครอง ในวิชาสังคมศึกษา ม.3 สาระหน้าที่พลเมืองฯ ที่อยากชวนเด็ก ๆ สำรวจ
คำว่า “การเมือง” ในความรู้สึกของแต่ละคนมีหน้าตาเป็นอย่างไร ก่อนจะพากันไปเรียนรู้ความหมายหรือรูปแบบการปกครองต่าง ๆ
อุปกรณ์ในคาบนี้มีแค่กระดาษหนึ่งแผ่น พับเป็นสี่ช่อง แล้วค่อย ๆ สำรวจจากความรู้สึกของตัวเอง ไปถึงสังคมที่อยากเห็นและให้เป็น 📄✨


🎨 ช่องที่ 1 การเมืองในความรู้สึกของฉัน
เริ่มจากชวนเด็ก ๆ วาดภาพ ใบหน้า หรืออิโมจิแทนความรู้สึกเมื่อได้ยินคำว่า “การเมือง” พร้อมเขียนเหตุผลสั้น ๆ ย้ำว่าไม่ต้องวาดสวย ขอแค่แทนความรู้สึกของตัวเองได้ก็พอ..
เมื่อวาดเสร็จ ให้ลองเล่ากับเพื่อนว่าทำไมถึงวาดแบบนี้ ก่อนชวนแบ่งปันกับห้อง 🗣️
ความรู้สึกที่ได้ฟังมีทั้งเบื่อ ไม่อยากสนใจ ไม่น่าไว้ใจ บางคนรู้สึกเศร้าหรือหมดหวัง เพราะนึกถึงการโกงกินและคอร์รัปชัน
ต๊อปอยากให้เด็ก ๆ บอกความรู้สึกเหล่านั้นได้โดยไม่ต้องกังวลว่าครูจะมองว่าผิด
เพราะความรู้สึกที่เขามีต่อการเมืองก็คือจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ในวันนี้ จึงอยากฟังก่อนว่าเขามองเรื่องนี้อย่างไร และอะไรทำให้รู้สึกเช่นนั้น 🤍

🏡 ช่องที่ 2 การเมืองกับชีวิตของฉัน
จากนั้นชวนสำรวจด้วยคำถามว่า
“ตั้งแต่ตื่นนอนจนถึงตอนนี้ที่นั่งอยู่ในห้องเรียน มีอะไรในชีวิตเราที่เกี่ยวข้องกับการเมืองบ้าง?” ให้เด็ก ๆ ลองไล่เรียงชีวิตของตัวเอง แล้วเขียนออกมาเป็นข้อ ๆ ✏️
ความว้าวของคาบนี้คือ เด็ก ๆ หลายคนลิสต์ออกมาได้เยอะมากก ตั้งแต่ตื่นมาใช้น้ำ ใช้ไฟฟ้า ก็มีค่าน้ำค่าไฟที่ต้องจ่าย ชุดนักเรียนที่ใส่มาโรงเรียนก็เกี่ยวข้องกับกฎระเบียบ ค่าเดินทางและขนส่งสาธารณะ ค่าน้ำมัน ถนนที่ใช้เดินทางมา ราคาอาหารเช้า หรือค่าขนมที่ซื้อของได้น้อยลงเมื่อค่าครองชีพสูงขึ้น พอมาถึงโรงเรียน เด็ก ๆ ก็ยังมองเห็นอีกหลายเรื่อง ทั้งการเข้าแถวเคารพธงชาติ กฎระเบียบที่ต้องปฏิบัติ และสภานักเรียนที่มาจากการเลือกตั้ง ซึ่งยืนต้อนรับอยู่หน้าโรงเรียน 🏫
ระหว่างคุยกัน ก็ชวนมองต่อไปถึงสิ่งที่อยู่ในห้องเรียนด้วย
“แล้วหลักสูตรที่เราเรียน ใครเป็นคนกำหนด?” 📚
แม้แต่คำถามว่า “ทำไมโรงเรียนเราไม่มีแอร์ทุกห้องล่ะครู?” ก็ชวนคุยไปต่อได้ว่า โรงเรียนมีงบประมาณมาจากไหน ใครมีส่วนตัดสินใจจัดสรร และการจัดสรรนั้นส่งผลต่อสิ่งที่นักเรียนได้รับอย่างไร
เรื่องต่าง ๆ ที่เด็กยกขึ้นมาเหล่านี้มีปัจจัยเกี่ยวข้องหลายด้าน จึงใช้เป็นจุดตั้งต้นชวนมองความสัมพันธ์กับนโยบาย กติกา อำนาจ และการจัดสรรทรัพยากร ทั้งในระดับรัฐและในโรงเรียน
ยิ่งคุยก็ยิ่งเห็นว่าการเมืองอยู่ในรายละเอียดของชีวิตมากกว่าที่คิด และมีคำถามให้ชวนคิดต่อเสมอว่า ใครเป็นคนตัดสินใจ ใครได้รับผลจากการตัดสินใจนั้น และคนที่ได้รับผลมีโอกาสส่งเสียงมากน้อยแค่ไหน
📖 ช่องที่ 3 รัฐศาสตร์ในความเข้าใจของฉัน
เมื่อเริ่มมองเห็นความเชื่อมโยงกับชีวิตตัวเองแล้ว จึงชวนเด็ก ๆ ลองเขียนว่า “รัฐศาสตร์” ในความเข้าใจของเขาคืออะไร
โดยเขียนตามที่เข้าใจได้เลย ยังไม่ต้องเปิดหาคำตอบ เดี๋ยวครูจะช่วยเติมให้หลังจากนี้ แต่ตอนนี้อยากให้ลองคิดจากสิ่งที่เพิ่งคุยกันก่อน
คำตอบที่เด็ก ๆ เสนอมีทั้งเรื่องการเมือง การปกครอง กฎหมาย และกติกาที่ใช้ร่วมกันในสังคม จากนั้นจึงนำคำตอบเหล่านั้นมาเชื่อมกับความหมายของรัฐศาสตร์เพิ่มเติมจากนิยามของนักคิดทั้งหลาย แล้วให้เด็ก ๆ เติมความเข้าใจลงในกระดาษของตัวเอง
ขั้นตอนนี้ต๊อปอยากให้เขาได้ลองคิดก่อน ได้เห็นว่าประสบการณ์และข้อสังเกตของตัวเองสามารถเชื่อมกับเนื้อหาที่กำลังจะเรียนได้
คำศัพท์ทางวิชาการจึงเริ่มมีภาพของชีวิตจริงอยู่ในนั้น 🌱
🌈 ช่องที่ 4 ถ้าเปลี่ยนแปลงได้ ฉันอยากเปลี่ยนอะไร?
ช่องสุดท้าย ชวนเด็ก ๆ มองไปข้างหน้าด้วยคำถามว่า “ถ้าเราสามารถเปลี่ยนแปลงบางอย่างในโรงเรียนหรือสังคมได้ เราอยากเปลี่ยนอะไร?”
มีเด็กที่อยากเห็นสังคมเท่าเทียมขึ้น อยากให้การคอร์รัปชันและการโกงกินลดลง อยากเห็นการตัดสินใจที่นึกถึงประชาชนอย่างแท้จริง
บางคนเริ่มจากโรงเรียนของตัวเอง อยากให้โรงเรียนรับฟังเสียงนักเรียนมากขึ้น โดยเฉพาะเรื่องระเบียบเครื่องแต่งกายและทรงผมที่เขารู้สึกว่ายังเข้มงวดและอยากให้มีการปรับปรุง
สำหรับต๊อป ช่องนี้ทำให้ได้ฟังทั้งสิ่งที่เด็กมองว่าเป็นปัญหา และความหวังว่าเขาอยากอยู่ในสังคมแบบไหน เรื่องที่ผู้ใหญ่อาจคุ้นชินจนไม่ตั้งคำถาม อาจเป็นเรื่องที่อยู่ในใจและส่งผลต่อชีวิตประจำวันของเด็กมากกว่าที่คิด การเปิดพื้นที่ให้เขาเขียนและพูดออกมา จึงเป็นโอกาสให้ครูได้ทำความเข้าใจผู้เรียนของตัวเองด้วย 🤍



💭 แล้วการเมืองยังไกลตัวอยู่ไหม?
หลังจากทำครบทั้งสี่ช่อง ก็กลับมาถามกันอีกครั้งว่า “ตอนนี้ยังรู้สึกว่าการเมืองเป็นเรื่องไกลตัว หรือไม่เกี่ยวข้องกับเราอยู่ไหม?”
เด็กส่วนใหญ่ตอบว่าไม่ไกลแล้ว และมองเห็นว่าการเมืองเกี่ยวข้องกับชีวิตตัวเองมากกว่าที่เคยคิด ก่อนจบคาบ ชวนกลับไปมองภาพในช่องแรกอีกครั้ง ใบหน้าที่เบื่อ เศร้า หรือหมดหวังนั้นยังเป็นความรู้สึกที่เกิดขึ้นได้ ไม่จำเป็นต้องรู้สึกชอบการเมืองทันทีหลังจบคาบ
แต่สิ่งหนึ่งที่ได้เห็นร่วมกันและประโยคปิดแบบฮุคๆ คือ
“แม้เราจะไม่อยากสนใจการเมือง แต่การตัดสินใจทางการเมืองก็ยังส่งผลต่อชีวิตเราอยู่ดี ตั้งแต่ตื่นนอนจนถึงตอนที่นั่งอยู่ในห้องเรียนนี้”
ต๊อปเชื่อว่าห้องเรียนสังคมศึกษาควรมีพื้นที่ให้เด็กได้สำรวจความรู้สึกของตัวเอง ตั้งคำถามกับสิ่งที่พบเจอ และรับฟังว่าคนอื่นอาจมีประสบการณ์หรือความต้องการต่างจากตัวเองอย่างไร 🌷รวมถึงความตั้งใจแรกเรื่อง การสอนสังคมศึกษาที่ตระหนักถึงความเป็นมนุษย์ ในคาบนี้นั้นเริ่มจากการเห็นว่าเด็ก ๆ มีความรู้สึก มีความคิด และมีความหวังต่อสังคมที่เขาอยู่ และควรได้รับการรับฟัง เช่นเดียวกับการมองเห็นว่า เบื้องหลังกฎหรือนโยบายแต่ละอย่าง มีชีวิตของผู้คนที่ได้รับผลจากการตัดสินใจอยู่เสมอ รวมถึงชีวิตของพวกเขาเองด้วย

กิจกรรมนี้ยังเชื่อมกลับไปถึง “คาบ 0” ที่ยังคงสำคัญสำหรับต๊อปเสมอ ด้วยการชวนเด็ก ๆ ร่วมกันสร้างกติกาห้องเรียน ก่อนจะมาคุยว่าการเมืองเกี่ยวข้องกับชีวิตอย่างไร พวกเขาได้ลองเสนอความเห็น รับฟังเพื่อน และมีส่วนร่วมสร้างข้อตกลงที่จะใช้ร่วมกันมาแล้ว และเมื่อมีส่วนสร้าง ก็ได้ฝึกรับผิดชอบต่อข้อตกลงนั้นด้วย 🤝
อยากให้ประสบการณ์ในห้องเรียนช่วยให้เด็ก ๆ ค่อย ๆ เข้าใจตัวเอง เคารพผู้อื่น และเห็นความเป็นไปได้ในการมีส่วนร่วมกับสังคม โดยเริ่มจากพื้นที่เล็ก ๆ ที่เขาใช้ชีวิตอยู่ทุกวัน และกระดาษสี่ช่องในคาบนี้ก็อาจยังไม่ได้พาไปถึงวิธีเปลี่ยนแปลงทุกปัญหา แต่สำหรับการเริ่มต้น สิ่งที่ทำให้รู้สึกดีต่อใจ คือการที่เด็ก ๆ อย่างน้อยก็หนึ่งคนในคาบนั้นมองเห็นว่า ตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของสังคม ได้รับผลจากการตัดสินใจต่าง ๆ และมีเสียงที่ควรได้รับการรับฟัง รวมถึงคำพูดที่แชร์ให้เพื่อนฟังในตอนท้ายว่า "อย่าหมดหวังในการเมืองเลยนะ" ออกมา..
ส่วนคาบ 0 ที่ได้ร่วมสร้างกติกากันนั้นไว้ต๊อปจะมาเล่าให้ฟังในครั้งถัดไปนะคะ 🌱 :)
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!