
การจำลองดีเอ็นเอ (DNA replication) ค่อนข้างเป็นนามธรรม และมีความซับซ้อน เราเลยลองออกแบบสื่อเพื่อช่วยในการอธิบายเพิ่มเติมให้กับผู้เรียน ออกตัวก่อนเลยนะครับ ว่าตอนนี้ลองนำไปสอนแค่กับนักเรียนกลุ่มเล็ก ยังไม่ลองไปสอนกับกลุ่มใหญ่ (—ไว้ลงกลุ่มใหญ่แล้วจะมาอัพเดทครับ)
เราอยากให้นักเรียนได้มองภาพออกว่าเอนไซม์แต่ละตัวทำงานอย่างไร จึงมีชิ้นส่วน 2 ชิ้น คือ
ส่วนตัวคิดว่าต้องสอนแบบบรรยายคร่าว ๆ เกี่ยวกับเอนไซม์และการจำลอง DNA ก่อนซัก 1 รอบนะครับ
จากนั้นให้นักเรียนทำกิจกรรมไปพร้อมกันเลย

1. วางแผ่น helicase ทับแผ่น DNA โดยให้เหลื่อมกัน และมองเห็นลำดับนิวคลีโอไทด์จำนวนหนึ่ง ดังภาพ
2. อธิบายเพิ่มว่า DNA pol III ที่สร้างสาย DNA ไม่สามารถเริ่มสร้างสายใหม่เองได้ ทำได้แค่ต่อสาย DNA ที่ปลาย 3' ของ DNA สายเดิม หรือที่ปลาย 3' RNA primer ในทิศทาง 5' → 3' ของสายใหม่
3. ให้นักเรียนวาดเอนไซม์ primase และเขียน RNA primer ในทิศทาง 5' → 3' ของสายใหม่ทั้ง 2 สาย ดังภาพ
4. วาดเอนไซม์ DNA pol III และเขียน DNA สายใหม่ในทิศทาง 5' → 3' (—RNA primer และ DNA อาจใช้ปากกาคนละสี)
5. เลื่อนเปิดแผ่นเอนไซม์ helicase ไปทางด้านซ้าย ให้เห็นลำดับนิวคลีโอไทด์ของDNA เพิ่ม (—แทนการแยกสาย DNA 2 สายออกจากกันเพิ่มขึ้น) ดังภาพ
6. สายที่มีปลาย 3’ ของ DNA อยู่แล้ว DNA pol III สามารถทำงานต่อได้ ให้นักเรียนเขียนนิวคลีโอไทด์ที่มีเบสคู่สมของสายใหม่จาก 5' → 3'
ต่อได้เลย และเรียกสายใหม่ที่สร้างต่อได้ทันทีนี้ว่า “leading strand”
7. อีกสายหนึ่ง ไม่มีทั้งปลาย 3’ ของ DNA หรือของ RNA primer (มีแต่ปลาย 5’ ซึ่ง DNA pol III สร้าง DNA ต่อจากฝั่งนี้ไม่ได้) ให้นักเรียนวาดเอนไซม์ primase และเขียน RNA primer ในทิศทาง 5' → 3' ดังภาพ และเรียกสายใหม่ที่ต้องมาสร้าง RNA primer ใหม่ก่อนทุกครั้งเมื่อ helicase ทำงานว่า “lagging strand”
8. วาดเอนไซม์ DNA pol III และเขียน DNA ต่อจาก RNA primer ดังภาพ
9. ทำขั้นตอนที่ 5-8 ซ้ำตามความเหมาะสมครับ สาย lagging strand ของเราจะมี DNA สายสั้น ๆ หลายสาย และเรียกสาย DNA สั้น
ๆ นี้ว่า Okazaki fragment
10. ชี้ให้นักเรียนเห็นว่าบนสาย lagging strand ยังไม่ใช่ DNA ทั้งหมด แต่ยังมีบางส่วนเป็น RNA primer นะ
11. วาดเอนไซม์ DNA pol I บริเวณที่มี RNA primer อยู่ และเปลี่ยนนิวคลีโอไทด์ของ RNA primer ให้เป็นของ DNA
(—ใช้ปากกาสีเดียวกับที่ใช้เขียน DNA เขียนทับได้เลยครับ)
***สำหรับสาย lagging strand เขียนเส้นทึบแยกแต่ละ Okazaki fragment ไว้ด้วยนะครับ***
12. ชี้ให้นักเรียนเห็นว่า สาย leading strand เรียบร้อยแล้ว แต่ lagging strand ของเรา DNA ที่สร้างใหม่ยังแยกเป็นท่อน ๆ อยู่
13. เขียนเอนไซม์ ligase บริเวณที่เป็นรอยต่อของ Okazaki fragment และลากเส้นหรือทำสัญลักษณ์การเชื่อมเป็นสายเดียวกัน ดังภาพ

note: เอนไซม์ Topoisomerase อาจต้องอธิบายเพิ่มภายหลังครับ
จากที่ลองใช้กับนักเรียนกลุ่มเล็ก ๆ นักเรียนเสนอมาว่า อยากให้ครูอธิบายเนื้อหาก่อน 1 รอบ และทำไปพร้อม ๆ กัน จะเห็นภาพมากขึ้น แต่อาจจะต้องทบทวนเรื่อง เบสคู่สม เพิ่มเติมครับ

ยังไม่ได้ลองใช้กับทั้งห้อง น่าจะได้ลงกิจกรรมทั้งห้องในสัปดาห์หน้า แล้วจะมาอัพเดทครับ
เพื่อน ๆ คนไหนเอาไปใช้แล้วมีข้อเสนอแนะ รบกวนแนะนำได้เลยนะครับ
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
ได้แรงบันดาลใจเต็มๆ เลยใช่มั้ย?
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!