
จริง ๆ แล้วไอเดียนี้ก็ไม่ได้มีอะไรมากครับ ช่วงสุดท้ายก่อนสอบปลายภาควิชาฟิสิกส์ ม.5 มีเนื้อหาเรื่องหนึ่งที่นักเรียนจะต้องเรียนรู้ คือ ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกี่ยวกับแสง ตามผลการเรียนรู้ในหลักสูตรแกนกลาง "อธิบายปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เกี่ยวกับแสง เช่น รุ้ง การทรงกลด มิราจ และการเห็นท้องฟ้าเป็นสีต่าง ๆ ในช่วงเวลาต่างกัน" เราเลยคิดว่าทำยังไงให้การเรียนเรื่องนี้ไม่น่าเบื่อ ครูไม่ต้องมาบรรยายเรื่องนี้ให้นักเรียนฟังจนง่วงเหงาหาวนอน แถมได้เปิดโอกาสให้นักเรียนลองศึกษาเนื้อหาด้วยตนเองจนเป็นผู้เชี่ยวชาญในเรื่องที่ได้รับมอบหมาย ได้ฝึกกระบวนการกลุ่ม ฝึกทำสื่อ และอธิบายให้เพื่อน ๆ ในห้องฟัง ก็เลยเกิดกิจกรรมนี้ขึ้นมาครับ ใช้เวลาไปทั้งหมด 4 คาบเรียนเต็ม ๆ
คาบ 1-2 (100 นาที)
1) ครูให้นักเรียนจับกลุ่มตามอิสระจำนวน 4-5 คนต่อกลุ่ม เพื่อให้กลุ่มไม่ใหญ่เกินไป ทุกคนจะได้มีบทบาทหน้าที่ภายในกลุ่ม จนได้สมาชิกทั้งหมด 8 กลุ่ม
2) ครูสุ่มหัวข้อให้นักเรียน ในที่นี้เราใช้เกมไต่บันไดในไลน์กลุ่ม เพราะว่ามันง่ายดี 55555 ซึ่งหัวข้อที่ได้จะมี 4 หัวข้อ ได้แก่
(1) การกระจายแสงและการเกิดรุ้ง
(2) ทรงกลด (Halo)
(3) มิราจ (mirage)
(4) การมองเห็นท้องฟ้าเป็นสีต่าง ๆ ในช่วงเวลาต่างกัน (ช่วงที่จัดกิจกรรมเพิ่งเกิดปรากฏการณ์จันทรุปราคาด้วย เราเลยโยนโจทย์ไปเพิ่มด้วยว่า ทำไมตอนเกิดจันทรุปราคา เราจึงเห็นดวงจันทร์เป็นสีแดง)
เนื่องจากมีทั้งหมด 8 กลุ่ม แต่หัวข้อเรื่องมีแค่ 4 หัวข้อ ดังนั้นจะมีนักเรียนศึกษาเรื่องเดียวกันซ้ำกัน 2 กลุ่มต่อหัวข้อ
3) มอบหมายให้นักเรียนแต่ละกลุ่มศึกษาหัวข้อที่ได้รับ จากนั้นเขียนสรุปลงในกระดาษฟลิปชาร์ท 1 แผ่น โดยต้องมีหัวข้อครอบคลุมเนื้อหาดังต่อไปนี้ ได้แก่ (1) ชื่อหัวข้อเรื่อง (2) อธิบายว่าปรากฏการณ์นั้นคืออะไร (3) หลักการทางฟิสิกส์ที่เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์นั้น (4) วาดรูปแสดงปรากฏการณ์หรือรูปที่เกี่ยวข้อง และแต่ละกลุ่มต้องคิดคำถามที่เกี่ยวข้องกับเนื้อหาของกลุ่มตนเองจำนวน 2 ข้อพร้อมเฉลย แล้วส่งให้ครูทางไลน์ส่วนตัว ส่วนนี้เราจะนำมาใช้เป็นคำถามในใบกิจกรรมช่วงที่เวียนกันรับฟังการนำเสนอ
เราเปิดโอกาสให้นักเรียนหาข้อมูลจากหนังสือเรียน อินเทอร์เน็ต หรือแม้กระทั่งการถามจาก AI แต่กำชับว่าส่วนใดที่นำมาจาก AI ต้องเขียนลงในกระดาษฟลิปชาร์ทแสดงให้เห็นว่าข้อมูลมาจาก AI ตัวใดด้วย เพื่อใ้ห้คนอ่านรับรู้และเป็นการรับผิดชอบต่อเนื้อหานั้นที่ผู้นำเสนอนำมาใช้
นอกจากนี้แจ้งให้นักเรียนเตรียมผู้นำเสนอกลุ่มละ 2 คน ส่วนคนที่เหลือจะเป็นคนไปเดินรับฟังการนำเสนอจากกลุ่มเพื่อน
(4) แจกอุปกรณ์ ได้แก่ กระดาษฟลิปชาร์ทกลุ่มละ 1 แผ่น และปากกาเคมีกลุ่มละอย่างน้อย 2 ด้าม
(5) ครูคอยอำนวยความสะดวกและเป็นที่ปรึกษาให้แก่นักเรียนตลอด 2 คาบเรียน กำกับดูแลจนกระทั่งนักเรียนเขียนสรุปเนื้อหาลงบนกระดาษฟลิปชาร์ทเรียบร้อย
คาบ 3-4 (100 นาที)
1) ครูอธิบายกติกาการนำเสนอผลงานว่า ให้ผู้นำเสนอแต่ละกลุ่มอยู่ประจำที่ตามจุดที่ครูได้กำหนดไว้ ส่วนคนที่ไม่ได้นำเสนอจะต้องเวียนฐานไปรับฟังการนำเสนอของกลุ่มอื่น ๆ จนครบทุกกลุ่ม เดินตามเส้นทางที่ครูกำหนด พร้อมกับจดบันทึกความรู้ตามประเด็นต่าง ๆ ในแบบบันทึกกิจกรรม เมื่อรับฟังการนำเสนอเสร็จสามารถถามคำถามกับกลุ่มที่นำเสนอได้และประเมินให้คะแนนการนำเสนอของเพื่อนตามรายการประเมิน ได้แก่ (1) ผู้นำเสนอพูดอธิบายเนื้อหาสาระได้ถูกต้องชัดเจน (2) ผู้นำเสนอสามารถตอบปัญหาหรือข้อสงสัยได้ถูกต้องชัดเจน (3) สื่อประกอบการนำเสนอมีความสวยงามและน่าสนใจ (4) สื่อประกอบการนำเสนอมีเนื้อหาสาระถูกต้องชัดเจน ประเมินเป็นระดับคะแนน 1-5 รวมไปถึงระบุจุดดี จุดที่ควรปรับปรุงพัฒนา และให้กำลังใจเพื่อนผ่านคำ 3 คำ เมื่อประเมินเสร็จแล้วก็ส่งแบบประเมินนั้นให้กับกลุ่มที่นำเสนอให้เราฟัง เวียนไปจนครบทุกกลุ่ม ใช้เวลาเวียนรอบละ 8 นาที จำนวน 7 รอบ
2) ครูตั้งนาฬิกาจับเวลาแล้วแสดงบนหน้าจอเพื่อให้ทุกคนเห็นเวลาชัดเจน จากนั้นจับเวลาให้เริ่มทำกิจกรรมได้ ระหว่างนี้เราก็เดินไปฟังนักเรียนให้ครบทุกกลุ่มไปด้วย พร้อมกับให้ข้อเสนอแนะและซักถามกลุ่มที่นำเสนอจนครบทุกกลุ่ม
3) เมื่อเวียนจนครบทุกกลุ่มแล้ว ให้นักเรียนแต่ละกลุ่มได้อ่านผลการประเมินจากเพื่อนกลุ่มอื่น ๆ ที่ประเมินให้ตนเอง
4) ครูใช้เวลาสรุปปรากฏการณ์ที่เกี่ยวกับแสงสั้น ๆ
5) ครูแจกกระดาษโพสอิทให้นักเรียนคนละ 1 แผ่น
6) ครูให้นักเรียนตอบคำถามลงในโพสอิทจำนวน 4 ข้อ ได้แก่
(1) เขียน 1 อย่างที่เพิ่งรู้/เพิ่งได้เรียนรู้จากกิจกรรมนี้
(2) หลังจากทำกิจกรรมแล้วรู้สึกอย่างไรบ้าง
(3) สิ่งที่ชอบในกิจกรรมนี้
(4) มีอะไรอยากบอกครู/เพื่อนมั้ย?
ถ้ามีเวลามากกว่านี้ก็อยากจะให้ทุกคนเอาโพสอิทมาแปะที่กระดานหน้าชั้นเรียนแล้วชวนอ่านความคิดแต่ละคนไปพร้อม ๆ กัน แต่เวลามีจำกัดก็เลยไม่ได้ดำเนินกิจกรรมส่วนนี้ต่อ จบที่ให้ทุกคนนำโพสอิทมาส่งพร้อมกับแบบบันทึกกิจกรรมการรับฟังการนำเสนอ แบบประเมินการนำเสนอ และกระดาษฟลิปชาร์ท
ด้านล่างเป็นตัวอย่างกระดาษฟลิปชาร์ท การประเมินจากเพื่อน ๆ นักเรียนที่มีให้แต่ละกลุ่ม และบรรยากาศในชั้นเรียนบางส่วนนะครับ

















สิ่งที่สังเกตได้ในห้องเรียนก็คือช่วงที่นักเรียนกำลังหาข้อมูลเพื่อมาสรุปและเขียนลงในกระดาษฟลิปชาร์ท นักเรียนมีความตั้งใจกันมาก ๆ หลายกลุ่มก็ลองสรุปด้วยตัวเองแล้วนำมาถามเราว่าถูกต้องมั้ย ช่วงที่รับฟังการนำเสนอ เราก็จะพยายามถามกระตุ้นเพื่อให้นักเรียนลองอธิบายให้เราและเพื่อน ๆ กลุ่มอื่นฟัง แนะนำเพิ่มเติมเท่าที่จะทำได้ ที่ว้าวคือหลายคนเขียนในโพสอิทว่า เพิ่งรู้ว่ารุ้งกินน้ำมี 2 ชนิด ได้แก่ รุ้งปฐมภูมิและรุ้งทุติยภูมิ แถมยังมีลักษณะการเรียงสีไม่เหมือนกันด้วย และยังเกิดพร้อมกันได้ แล้วก็หลายคนชอบกิจกรรมลักษณะแบบนี้ ชอบที่ได้ฟังการอธิบายจากเพื่อนในมุมมองที่หลากหลาย ชอบที่ได้ถ่ายทอดให้เพื่อน ๆ ฟัง มีความสนุกและวุ่นวายไปในเวลาเดียวกัน แล้วก็อยากให้มีกิจกรรมลักษณะแบบนี้อีก
ส่วนด้านล่างนี้ก็เป็น feedback จากนักเรียนบางส่วนนะครับ





กิจกรรมลักษณะแบบนี้จำเป็นต้องใช้เวลาพอสมควรครับเพื่อให้นักเรียนมีเวลารวบรวมข้อมูลและสรุปลงบนกระดาษฟลิปชาร์ท หากมีเวลาจำกัดอาจจะให้นักเรียนไปทำเพิ่มเติมนอกเวลาเรียนได้ ระมัดระวังการควบคุมเวลาการนำเสนอแต่ละรอบดี ๆ นะครับ ผมใช้วิธีการฉายภาพนาฬิกาจับเวลาขึ้นหน้าจอโปรเจกเตอร์ จะได้เห็นเวลาชัด ๆ เลยครับว่าตอนนี้เหลือเวลานำเสนออีกเท่าใด ถ้ารู้สึกว่าเวลาที่ใช้ต่อรอบมันสั้นหรือนานเกินไป คุณครูสามารถปรับเปลี่ยนได้ตามความเหมาะสม แล้วก็การจัดที่นั่งก็สำคัญนะครับ เราใช้วิธีการจัดที่นั่งให้กลุ่มที่ทำหัวข้อเดียวกันนั่งอยู่ติดกันเพื่อให้นักเรียนที่ฟังการนำเสนอมีโอกาสฟังเรื่องเดียวกันซ้ำสองรอบ เพื่อความเข้าใจมากยิ่งขึ้น เผื่อฟังจากกลุ่มแรกแล้วตกหล่นส่วนใดก็ยังสามารถนำมาถามกลุ่มที่สองต่อได้ หรือจะจัดที่นั่งแบบใดก็ลองพิจารณาตามความเหมาะสมดูครับ
หากมีคุณครูท่านใดนำไปใช้ต่อแล้วได้ feedback เป็นอย่างไรก็นำมาแชร์แลกเปลี่ยนกันได้ครับ :)
แสดงความเห็นกับสมาชิกใน insKru
เก็บไอเดียไว้อ่าน และอีกมากมาย
หากได้แรงบันดาลใจจากไอเดียนี้เหมือนกัน
บันทึกแรงบันดาลใจที่ได้รับเก็บไว้ไม่มีลืมผ่านการเขียนไอเดียเลย!